1 jaar na de helse bosbrand in het Portugese Monchique

0
736
Monchique, Portugal, juni 2019: Bosbrandbestrijders van de Portugese gendarmerie GNR lopen richting helikopter met bluszak na een melding van een mogelijke vuurhaard diep in de bergen foto: © Peter-Vincent Schuld

1 jaar na de helse bosbrand in het Portugese Monchique

door Peter-Vincent Schuld

 

Uw verslaggever staat op een weids balkon van een huis in Odiaxére met een zo nog weidser uitzicht op de bergen met bossen die zo ver een breed als je maar kunt kijken bijna een jaar geleden in vlammen opgingen. Terecht en proactief vermanend spreekt de eigenaresse van het huis mij toe geen peuk naar beneden te gooien, haar angst voor een bosbrand is terecht. Na haar gerust te hebben gesteld dat ik als oud-vrijwilliger bij de bosbrandweer in Spanje ettelijke keren tegen het alles vernietigende vuur gevochten heb
en ik het wegsmijten van peuken misdadig vind, zie ik geruststelling in haar ogen komen. Deze mevrouw is begaan met haar leefomgeving, begaan met flora en fauna, begaan met mensen. Haar vermanende worden komen uit een zuiver en goed hart. Haar ogen spreken verhalen van beelden die ze heeft waargenomen en die er niet om liegen.
Zicht vanaf een hoog gelegen huis in Odiaxere op het gebergte van Monchique waar een jaar geleden 235 vierkante kilometer bos afbrandde , achter in de foto ziet u de snelweg A22 die de scheiding vormde tussen de vuurzee en het deel wat gespaard werd.
foto: © Peter-Vincent Schuld
Het enige wat haar huis en de enkele kilometers verderop gelegen bergen rond Monchique doet scheiden is de snelweg A22 die het oosten en westen van de Portugese Algarve met elkaar doen verbinden.
.
Ik zie in de verte een tolpoort op de scheidende snelweg. De tol die de brand vergde zal nimmer door de inkomsten uit dit tolpoortje kunnen worden vergoed. Een dierenleven kent geen prijs, de natuur is onbetaalbaar.

Tot begin augustus 2018  waren de  bergen bedekt door bossen zo vol en mooi. Waar de Eucalyptusbomen sierlijk zij aan zij hun befaamde welriekende geuren afscheidden om een weg te vinden naar onze neuzen en zo “zintuigelijk” een gevoel van welbehagen en rust gaven. Deze zelfde Eucalyptusbomen werden letterlijk brandbommen door de geurige olie die zij in zich dragen.

Eenmaal door het vuur gevat werden zij exploderende en vuurspuwende monsters die tot in de reikwijdte die de natuur ze gegeven heeft en met een kracht een enkele hel,  verspreidden zij vonken en vlammen, opdat de totale hel van ziedend vuur alles had vernietigd wat zij op haar weg tegenkwam, geleid door wind die de richting van de hel bepaalde.
.
Bijna 2000 brandweerlieden en andere hulptroepen vochten tegen het vuur. Brandweerlieden uit de gehele Algarve, maar ook vanuit Lissabon werden de brandweertroepen aangerukt. Vanuit Spanje kwamen de blusvliegtuigen van de Spaanse luchtmacht bijstand te verlenen.
.
Niets verraadt de massale inzet die begin augustus 2018 aanving, wel overal de verkoolde resten van bomen en schorsen.
Door brand aangetast Eucalyptushout naast de wegen in het gebied rond Monchique dat getroffen werd door de enorme bosbrand foto: © Peter-Vincent Schuld
Door brand aangetast eucalyptushout in het door bosbrand verwoeste gebied nabij Monchique foto: © Peter-Vincent Schuld
Een stuk door brand aangetast eucalyptushout in et gebied nabij Monchique dat door de bosbrand totaal verwoest werd
foto: © Peter-Vincent Schuld

We rijden het rampgebied van een jaar geleden binnen. Een vredige omgeving waarin je niet kunt voorstellen dat een nietsontziend inferno een massaslachting aanrichtte onder de ontelbare schoonheden die de Portugese natuur met mee zich draagt. Heuvels zijn kaal, nieuwe jonge stammetjes ontluiken.  Met zijn allen vormen zij de Phoenix die uit de as aan het herrijzen is.

Nieuwe stammetjes ontluiken in het gebied bij Monchique totaal door bosbrand verwoest werd, rechts ziet u een aangelegde brandgang dat overslag van vuur moet tegengaan.
foto: © Peter-Vincent Schuld

De brand is bestreden, het vuur gedoofd, de natuur zal heel lang nodig hebben om zich te herstellen.

Op de foto ziet u het gebied wat totaal verwoest is door de bosbrand bij Monchique, met het weggetje als scheidslijn dat aangeeft welk stuk gespaard bleef.
foto: © Peter-Vincent Schuld

Deze enorme bosbrand is niet de enige die Portugal trof, in de voorgaande jaren werd het land, de bevolking, en de natuur herhaaldelijk geteisterd door het hellevuur die ook aan veel burgers en brandbestrijders het leven kostten.

.
Natuurlijk leert het land en haar rampenbestrijdingsdiensten lessen uit deze catastrofes.
Een natuurlijke wetmatigheid is dat noodzakelijke verbeteringen vaak pas doordringen tot bestuurdersals er zich een ramp heeft voorgedaan. Ook de feitelijke inzet van mensen en materieel, de wijze van bestrijding en coördinatie, alles moet nadien worden geëvalueerd. Wat kan beter? Wat deden we goed en wat deden we minder goed? Wat ging er ronduit fout? In een land als Nederland kennen we de Onderzoeksraad voor de Veiligheid, maar denk zeker niet dat in het veel armere Portugal, wellicht op een totaal andere manier,
de gedachten niet dezelfde denkoefeningen maken.
In de omgeving van Monchique, ,maar feitelijk door heel de Algarve in Portugal staan er borden die burgers en vakantiegangers er op moeten attenderen bosbrand en het afbranden van huizen te voorkomen. onder meer door het verplichten rurale ruimtes schoon te houden van afval en dorre takken.
foto: © Peter-Vincent Schuld
Portugal, zoals ik al eerder schreef in een ander stuk, is het land van “Saudade”, een woord dat zich niet laat vertalen, maar waarbij de uitdrukking wel heel dicht in de buurt komt. Een land waar mensen elkaar helpen. Een land waar Bom Dia, Boa Tarde en Bom Noite door de dagdelen heen naar elkander gecommuniceerd worden.

Het verdriet over wat ooit gebeurde wordt collectief gedeeld. Een overwinning wordt collectief gevierd. Men heeft het hellevuur overwonnen.

De bosbrand is overwonnen, nieuwe boompjes groeien uit de as. foto: © Peter-Vincent Schuld
We rijden uren lang door de bergen, doorgaande wegen en kleinere weggetjes. Wat opvalt is dat er overal hydranten staan (brandkranen), ook op de meest afgelegen plekken. Zouden ze allemaal goed functioneren? Staat er voldoende druk op de leidingen? Hoeveel brandkranen je ook hebt, hoe goed je bluswatervoorzieningen op de grond ook is, hoeveel grote tankwagens je ook tot je beschikking hebt om op afgelegen gebieden waar geen hydranten staan bluswater te kunnen leveren, een natuurbrand wordt het meest efficiënt bestreden vanuit de lucht. Helikopters met waterzakken, blusvliegtuigen die water “scheppen” in de zee of volgetankt worden met bluswater op het vliegveld.
Brandkraan (hydrant) langs de weg nabij Monchique, bijna onzichtbaar door dor gras en afval. Foto: Peter-Vincent Schuld
Een brand van deze omvang laat zich eenvoudigweg niet bestrijden door louter dappere brandweerlieden met “boots on the ground” die met gevaar voor eigen leven het gevecht met het vuur aangaan. Op het Iberisch schiereiland zijn er onder de brandweerlieden al veel doden en gewonden gevallen. Ook ondergetekende is als vrijwillig brandweerman twee maal bij een inzet in een ambulance terecht gekomen. Bij de brand in Monchique waren er zo’n 15 helikopters en vliegtuigen doorlopend bezig het vuur te bekampen, maar de avond en de nacht hinderen het zicht.
Kale platgebrande heuvels rond Monchique
foto: © Peter-Vincent Schuld

Terug naar de bergen rond Monchique, 235 vierkante kilometer inferno. 235 vierkante kilometer verkoolde resten van wat groeide en leefde. Ik leef me in het gevoel van de burgers die het vuur op zich af zagen komen, ik lef me in het gevoel van de dieren op de vlucht voor het vuur maar het niet konden redden, ik leef me in de brandweerlieden met volle uitrusting  in hun voertuigen, met gillende en pompende sirenes op weg naar de oorlog tegen het vuur.  Hun heroïsche taak om mensen met gevaar voor eigen leven te redden en het gevecht aan tegen de hel te gaan.

Wat vlammen? Water, water, en nog eens water. Miljoenen liters water tegen het element vuur dat zich maar moeilijk laat temmen. Uitgeput, uitgeblust, met zwarte door roet en zweet besmeurde gezichten.
Voor bos- en natuurbrand kwetsbaar gebied, ook na de brand die hier reeds gewoed heeft nabij Monchique foto: Peter-Vincent Schuld

Bijna een jaar later, de brandweervoertuigen staan weer in de kazerne, de brandweerlieden staan weer klaar om een volgende uitbraak van brand te bevechten en de natuur? Tussen de verkoolde resten, de aangelegde brandgangen gloort nieuw leven. Zittend aan de rand van de weg pak ik een stuk eucalyptusschors en zie dat ook hier de vlammen gepoogd hebben het te vernietigen. De desolate aanblik van wat eens wat, de hoopvolle aanblik van wat wellicht ooit weer gaat worden.

.
De weg vervolgend naar Monchique waar ingezetenen hun huizen verlaten hebben zie ik panden aan de rand van de weg sinds niet al te lange tijd te koop staan. Angst, een rechtstreeks gevolg van de brand?
Restaurant te koop, op steenworp afstand van de plaats waar de vuurzeer van Monchique huishield.
foto: © Peter-Vincent Schuld

Enkele tientallen meters verder zet ik de auto op een parkeerplaats en pak een terrasje om een kop koffie te gaan drinken. Een sirene en een luid toeterende claxon van de Portugese gendarmerie, de GNR. Het flitst voorbij over de bergweg. Een stukje verderop is een automobilist staande gehouden. Wat, wie, waarom? Onbekend. Misschien te hard gereden, misschien een sigaret naar buiten gegooid? Wie zal het zeggen?

De Portugese gendarmerie GNR houdt strikt toezicht op de gebieden die kwetsbaar zijn voor bosbrand: Foto: © Peter-Vincent Schuld
Maar ik beeld me in dat een jaar geleden hier talloze voertuigen van brandweer, politie en civiele bescherming met sirenes langsreden. Ik sluit mijn ogen en probeer me de helse branden langs de berghellingen in te beelden, het onheilspellend geluid van aanhoudende sirenes en blauwe zwaailichten te horen. Mij bedenkend hoe de mensen  met hun opperste kracht de brand te lijf gingen. Wat zijn we toch allemaal als mensen maar zandkorrels, wat zijn we toch nietig. Toch kregen mensen het voor elkaar om de enorme brand onder controle te krijgen.
Bord met waarschuwing voor de gevolgen van bosbranden naast totaal verbrande stronken nabij Monchique. Foto: © Peter-Vincent Schuld

Uw verslaggever, die in zijn hart en ziel nog steeds het onblusbaar vuur van brandweerman mee draagt kijkt en voelt zich schuldig dat hij hier niet zij aan zij meevocht met zijn Portugese oud-collega’s om het vuur in te dammen en mensen en dier te beschermen en te evacueren. Wat heeft het leven voor zin als je niet in tijden van nood en wanhoop, in tijden van rampspoed en verdriet, je handen uit je mouwen kunt steken en een verschil kunt maken door te beschermen. Niet uit een gevoel van een zoektocht naar sensatie, maar uit een besef dat de nood vraagt om dienstbaarheid uit overtuiging, dat dieper komt dan vanuit het hart.

.
Je weet als brandweerman dat dit soort van branden in onherbergzame gebieden je dood kan betekenen. Vallen van rotsen, ingesloten raken door het vuur, bevangen worden door de rook. Weer leef ik me in het gevoel van de brandweerlieden en meet ze af tegen de manier waarop er in stond toen ik deze dankbare taak vervulde in Spanje.
.
Ja, ik wist heel goed dat een inzet mijn vroegtijdig einde tot gevolg kon hebben, maar een meer eerbare dood dan bij het helpen van anderen bestaat er niet. Bij elke uitruk was ik er op voorbereid dat ik niet levend zou terugkeren en zo met mij vele oud-collega’s die dienst doen of deden bij het bestrijden van natuur- en bosbranden. Ik had er vrede mee, eervoller kun je niet aan je einde komen. Dan weet je zeker dat je leven zin heeft gehad en zinvol tot een einde komt. Maar je behoort tegen het vuur te vechten en voor elkaar te vechten om burgers en collega’s in leven te houden. Ik voel op de plaats waar ik nu sta, dat hier zo’n gevecht geleverd is, een gevecht op leven en dood.
Voertuig van de GNR companie “Groep Interventie, bescherming en hulpverlening” (GIPS) het onderdeel van de GNR dat actief is in de bescherming en de bestrijding van bosbranden samen met de lokale brandweer en andere hulpdiensten. foto: © Peter-Vincent Schuld

.

Ik spreek een man aan op het terrasje, een lokale bewoner die gedurende de brand in Barcelona was. Een hartelijke veertiger met de naam Miguel. Hij vertelt over nachtelijke patrouillevluchten met helikopters in de bergen. De toestellen met klappende wieken op zoek naar eventuele vuurhaarden of types die snode plannen hebben om brand te stichten, want ook dat komt bij bosbranden vaak voor…. brandstichting om grond te kunnen gebruiken voor andere doeleinden. Hij stelt mij voor aan een hoogbejaarde man die even zijn kopje koffie op het terrasje komt pakken, Alfonse Henrique, een man wiens leven zich afspeelt in het ruraal-bergachtig landschap. Hij is boos dat de autoriteiten er voor kozen om voornamelijke bezittingen en mensen te beschermen en de vuurzee die de bomen en de natuur bestormde haar gang te laten gaan. Wellicht niet beseffende dat het bekampen van het vuur begint met het begrenzen van het vuur en dat vanuit de lucht de aanval wordt ingezet tegen de vanaf de grond amper te bestrijden hart van de vlammenzee. Alfonse Henrique beschrijft hoe de telkens veranderende wind het vuur alle kanten opjoeg en daarmee ook de angst van de bewoners. Het grijpt de man met grijze pet naar de keel, het weerbeleven van die verschrikkelijk angstige momenten. Zijn gelaat geeft geen blijk van deze emoties, maar zijn ogen des te meer. Zowel Miguel als Alfonse Henrique zouden meer patrouilles op de grond willen zien. Zowel de Portugese gendarmerie GNR, als andere hulpdiensten patrouilleren met terreinvoertuigen met daarop uitrusting en water voor een eerste aanval tegen het vuur. Je ziet ze rondrijden als je je ogen de kost geeft.
.
We zetten onze tocht voort naar het centrum van Monchique, rijden voorbij de brandweerkazerne, en zien rechts van ons een geïmproviseerde landingsplaats voor helikopters aan het eind van een parkeerplaats, omringd met hekken voor de veiligheid met daarbinnen de landingslichten en een gereedstaande helikopter.
Helikopterplatform in het centrum van Monchique, van waar de blushelikopters opstijgen, hier staat er 1 gereed i gebruik bij de GNR met b”ambi bucket” (bluszak)
foto: © Peter-Vincent Schuld
Aan de linker zijkant buiten aan de heli bevestigd in een afgesloten compartiment een opgevouwen zogeheten “bambi bucket”, een bluszak die onder de helikopter gehangen wordt waarmee water ingenomen kan worden en boven de brandhaard kan worden uitgestort.
.
Naast het landingsplatform staan buiten de hekken een bulldozer en een dieplader van de gemeente. Bedoeld op brandgangen aan te leggen preventief en repressief.
Naast het heliplatform in Monchique staan een bulldozer en dieplader klaar om brandgangen aan te leggen. Foto: © Peter-Vincent Schuld

Aan de staartzijde van de helikopter op het platform enkele tientallen meters verderop staat een stenen barak met daarvoor enkele voertuigen van de GNR geparkeerd. Tijd om eens kennis te gaan maken met deze mensen die over de veiligheid van Portugal en zijn natuur waken. Het verblijf kent een radiokamer dat bemand wordt door een brandweerman en een lid van de GNR. In deze barak verblijven leden van de Portugese gendarmerie die als eersten bij een melding van een brandhaard in de bergen met de heli ter plaatse gaan om het vuur dan wel met de hand dan wel met de “bluszak te bestrijden”. Hier zijn mensen die bereid zijn om alles te geven en het ultieme offer te brengen in de strijd tegen het eeuwige gevaar, de verzengende hitte en het onvoorspelbare element vuur.

Voertuigen van de Portugese gendarmerie GNR voor de barakken van waaruit men ingrijpt bij bosincidenten. Foto: © Peter-Vincent Schuld
Op uiterst vriendelijke wijze met een stevige handdruk maak ik kennis met de commandant van de GNR en nog voor dat we inhoudelijke een woord gewisseld hebben geeft de commandant een teken waarop enkele seconden later een oorverdovend alarmsignaal afgaat. Het is menens. Haastig kleden de mannen zich om.
Brandalarm in de bergen, leden van de GNR kleden zich om r om met de heli ter plaatse te gaan
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De drill is mij bekend en ik maak ruimte. Door mijn hoofd gaan veel gedachten en herinneringen, ondersteund door de muziek van de legendarische film Backdraft dat handelt over dappere brandweerlieden ( https://www.youtube.com/watch?v=-pQIHA56WAE ), als u het beluistert, dan weet u wat ik bedoel.

Het eerste lid van de GNR verlaat de barakken op weg naar de helikopter. Foto: © Peter-Vincent Schuld

De mannen van de GNR plaatsen brandwerende maskers over hun hoofden, maken hun uitrusting in orde. Helmen worden gepakt, terwijl 1 van de mannen zijn koppel met vuurwapen om zijn middel nog eens goed plaatst.

Nog even een laatste groet voordat de mannen van de GNR met gevaar voor eigen leven per heli ter plaatse gaan naar de plaats des onheils. Foto: Peter-Vincent Schuld

Het zijn en blijven gendarmes, die net zo goed boeven vangen. De mannen zijn omgekleed verlaten achter elkaar de barakken, vertrouwend op hun training en vertrouwend op elkaar.

De brandbestrijders van de Portugese gendarmerie GNR lopen in lijn naar de helikopter om naar de plaats des onheils te gaan. Foto: © Peter-Vincent Schuld
In lijn lopen ze richting de helikopter en nemen voor de neus van de helikopter op ruime afstand geknield achter elkaar plaats. Ze slaan een kruisteken, en dus ook vertrouwend op God en lopen vervolgens in lijn naar de heli om plaats te nemen, wachtend op het moment dat de piloot het veilig acht om op te stijgen. Rustig, maar met een voelbare adrenaline verliep de tocht van de barak naar de heli. Dit zijn helden, dit zijn mensen die eeuwige roem verdienen, zij zijn de hedendaagse de fundamenten van de Portugese veiligheid.
De brandbestrijders van de GNR stappen in de heli, klaar om naar de plek des onheils te gaan. Foto: © Peter-Vincent Schuld
De heli-drill is mij bekend, op ruime afstand knielen en laag blijven. De luchtverplaatsing door de wieken van de helikopter en de decapiterende rotorbladen zijn zaken waar je rekening mee moet houden en daar moet je niet de draak mee steken. Vanop enige afstand roept uw verslaggever de mannen succes en een behouden terugkomst toe duimen omhoog en een luid obrigado, Portugees voor “bedankt” volgt.
Toestel met de brandbestrijders van de GNR stijgt op vanag het heliplatform in Monchique.
Foto: © Peter-Vincent Schuld
De heli stijgt op, maakt een U-turn en vliegt naar een voor mij onbekende plaats in het grote en ruime Portugese boslandschap dat lang en uitgestrekt is. Op weg om het verschil te maken tussen een hel en een hemel op aarde die de Portugese natuur is.
Heli met aan boord de brandbestrijders van de GNR op weg naar de plek des onheils. Foto: © Peter-Vincent Schuld
Onder de indruk van het serieuze schouwspel verlaten we Monchique en rijden de bergen in. Net buiten Monchique zie ik met eigen ogen hoe de gemeente en de Civiele bescherming hun maatregelen genomen hebben om in tijd van nood de bevolking te evacueren.
Bord van de Civiele Bescherming geeft het risico op bosbranden aan, dat thans “verhoogd” luidt met op de achtergrond het dorre land en een huis. Foto: © Peter-Vincent Schuld
Naast een enorm billboard waarin gewaarschuwd wordt voor bosbrandgevaar staat een bord met het huidig dreigingsniveau voor bosbranden dat nu op “hoog” geplaatst is. Alleen de niveaus “hoger” en “extreem” op de schalen van het gevaar kunnen het huidig risiconiveau voor brand omhoog tillen.
Evacuatieroute uit Monchique: Foto: © Peter-Vincent Schuld

Naast dit risiconiveau staat op het bord het evacuatieplan aangegeven in gevallen van nood. De Portugezen nemen het hoog op. Uit pamfletten die onder het bord in een doorzichtig kunststof bakje hangen blijken de Portugezen in mei van dit jaar een aantal oefeningen te hebben gehouden in het evacueren van mensen en de pamfletten riepen de mensen op om mee te doen.

Evacuatieroute vanuit Monchique met op de achtergrond de kwetsbare natuur: Foto: Peter-Vincent Schuld
Andere borden langs de weg geven de evacuatieroute aan die eindigen bij het verzamelpunt waar de Portugese autoriteiten de mensen oppikken in geval van nood. De schrik zit er goed in, niemand wil ook nog maar 1 dodelijk slachtoffer, geen weldenkend mens wil nog zo’n brandende hel. Niemand wil dat er ooit nog gestoten wordt op verkoolde stoffelijke resten van burgers of brandbestrijders zoals eerder in het noorden van Portugal het geval was.
.
Maar er is een spijtige realiteit en dat is dat we zeker weten dat het niet de laatste natuurbrand is geweest.
Verzamelpunt net buiten Monchique voor geëvacueerden bij een onverhoopte bosbrand of andere calamiteiten. Foto: © Peter-Vincent Schuld

Op de weg tussen Lagos en Aljezur zie ik aan de linkerkant een windmolen zoals je er ontelbare ziet in het Portugese landschap.

De windmolen staat op een plek die eerst bezet was door talloze CO-2 opnemende bomen. Deze windmolen is apart. De turbine heeft korte tijd geleden vlam gevat en is buiten gebruik, de wieken van de molen zijn zwart geblakerd.
Windmolens in bosrijke gebieden is dat zo veilig? Bij brand worden de vonken door luchtverplaatsing middels de wieken zo verspreid. Wat denkt u bij een enorme bosbrand en de daardoor ontstane rook, de uitstoot van extra CO2 en fijnstof.
Netto milieuwinst? Ik vrees dat deze nihil is.
Weg van Lagos naar Aljezur waar midden in de natuur de turbine van een windmolen vlam heeft gevat en is uitgebrand.
Foto: © Peter-Vincent Schuld
Terug in het centrum van Lagos hoor ik de sirenes en in de verte zie ik een brandweerwagen rijden, die speciaal bestemd is voor het bestrijden van natuurbranden. Een paar dagen later, op de N125 in westelijke richting vanuit Lagos zie ik langs de weg kleine en beperkte plekken waar velden recent in de brand hebben gestaan. Peuk uit de auto gegooid? Andere redenen?
De rillingen gieren door mijn lijf, nooit meer, nooit meer, maar eens zal het weer…….

 

 

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here