Europese Verkiezingen: Portugal, de spiegel van Europa

0
718
Portugal, land van zon en voetbal, zoals jongere hier tegen balletje trapt voor het fort in Lagos foto: © Peter-Vincent Schuld
Europese Verkiezingen 2019: Portugal, de Spiegel van Europa
door Peter-Vincent Schuld
Saudade, een Portugees woord dat zich niet zo makkelijk in het Nederlands laat vertalen, maar een gevoel van enige melancholie komt misschien wel het dichtste bij de betekenis van dit voor de Portugezen zo belangrijk woord. Melancholie, verlangen naar wat eens was en niet meer is.  Kippenvel veroorzakend als je de zangstemmen hoort van wijlen Amalia Rodrigues of thans de groep Madredeus, Dulce Pontes of denk maar aan dat schitterende nummer dat twee jaar geleden het Eurovisiesongfestival won, Amar Pelos Dois gebracht door Salvador Sobral.
Zichte op de Portugese hoofdstad Lissabon met zicht op rivier de Taag
foto: © Peter-Vincent Schuld
Wie door Portugal rijdt, wie er verblijft of wie er woont kan niet anders dan gepakt worden in het hart, de bevolking omarmend, de bevolking liefhebbend.  Maar we moeten terugkeren naar de harde zakelijke realiteit waarin, misschien wel volstrekt onterecht, er geen plaats is voor emoties, waar we ons puur moeten richten op de harde feiten.
Daaraan is direct de vraag verbonden of dat altijd wel kan. We spreken immers over mensen, over een cultuur die de identiteit bepaalt van een bevolking en dat is geen exacte wetenschap. Een cultuur van een van oudsher maritieme natie.
Westkust van Portugal bij Praia de Mira, vissers sorteren de vangst op het strand foto: © Jan Sibon/Schuld

Een land van vissers en zeevaarders. Een land dat ooit onder meer Brazilië, Angola, Kaap Verdië en het Chinese Macau als kolonies had.

Gevel van een Portugees cafeetje in Porto met een reclame dat doet herinneren aan het eens zo rijke koloniaal verleden van Portugal
foto: © Peter-Vincent Schuld
Een land dat de eilandengroep de Azoren en Madeira nog wel tot haar grondgebied mag rekenen. Een bevolking dat trots is op hun land en waar voetbal en de
plaatselijke brandweer de mensen met elkaar doet verbinden.
De trots van iedere gemeente, het lokale brandweerkorps de Bombeiros Voluntarios
zoals hier bij de brandweerkazerne in Grandola
foto: © Peter-Vincent Schuld
Een veel gehoord stuk kritiek op het functioneren van de Europese Unie is dat de zuiderse landen waaronder Portugal van de Europese familie teveel geld zouden opslorpen dat afkomstig is van de noordelijke lidstaten.
.
Tijd om een een kijkje te nemen dit land dat een van de armere landen van het zuidelijk deel van de Europese Unie vormt.
.
Een land dat na de vreedzame Anjerrevolutie in 1974 een democratie werd. Het leger en diverse links-progressieve groeperingen namen de macht over van het Estado Novo (Nieuwe Staat) bewind van Marcello Ceatano, die in 1965 dictator Salazar opvolgde.
Muurschildering ter herdenking van de beroemde Anjerrevolutie op 25 april 1974
foto: © Peter-Vincent Schuld
Portugal is niet alleen een democratie, het is eveneens een geliefd vakantie- en verblijfsland voor de noordelijke Europeanen omwille van het warme klimaat, de gastvrijheid en de gekende vriendelijkheid van de Portugezen.
Ooit ontmoette ik de in januari 2017 overleden oud-premier en oud-president van Portugal, de sociaal-democraat Mario Soares in zijn klein kantoortje in Brussel toen hij na zijn presidentschap zich niet te goed voelde om weer gewoon zitting te nemen in de bankjes van het Europees Parlement. Ik had destijds een klus voor het Algemeen Dagblad om een fotografisch portret van de goede man in zijn werkkamer te maken terwijl mijn schrijvend collega en goede vriend Frans Boogaard hem interviewde.
De inmiddels overleden Portugese oud-president Mario Soares in zijn kantoor in het Europees Parlement in Brussel
foto: Peter-Vincent Schuld
De inmiddels overleden Portugese oud-president Mario Soares in zijn kantoor in het Europees Parlement in Brussel
foto: Peter-Vincent Schuld

Het werd een uiterst aimabele setting waarin ik de oud-president vastlegde op beeld. Soares bedeelde mij de titel “de regisseur toe”. Een paar jaar later stond ik na een iets of veel te wilde nacht, ietwat brak in de lift van het Hilton Hotel in Straatsburg om mijn ontbijtje te gaan pakken alvorens naar de plenaire zittingen van het Europees Parlement te gaan. Een uiterst vriendelijke man vroeg aan mij of alles wel goed was, het was niemand minder dan de oud-president Soares zelf. Het weerzien was hartelijk.

De inmiddels overleden Portugese oud-president Mario Soares in zijn kantoor in het Europees Parlement in Brussel
foto: © Peter-Vincent Schuld
De inmiddels overleden Portugese oud-president Mario Soares in zijn kantoor in het Europees Parlement in Brussel
foto: © Peter-Vincent Schuld
Het tekent een beetje de aimabele geest van de Portugezen die een debat, zelfs een stevig debat niet uit de weg gaan maar wel de beschaving hebben om behoorlijk met elkaar om te gaan. Of je het nu eens bent met zijn politieke opvattingen al dan niet is volstrekt niet relevant. De man was gedreven om zijn land en de bevolking een betere en een vrije toekomst te geven. Een vrijheid die hij zelf diverse malen had moeten ontberen nadat hij onder de oude dictatuur tot twee maal toe gearresteerd werd door de politieke politie van destijds de PIDE, werd veroordeeld door een militaire rechtbank, eerst werd verbannen naar een voormalige Afrikaanse kolonie van Portugal en nadien een tijd in Frankrijk in ballingschap leefde.
.
De Portugezen lijken de noorderlingen vriendelijker gezind te zijn dan dat de noorderlingen respectvol omgaan met de Portugezen.
Portugese bouwvakkers en schilders genieten van een biertje tussen het harde werken door zoals hier in Grandola
foto: Peter-Vincent Schuld

Een van de belangrijkste politieke thema’s, of dit nu nationaal of voor de Europese verkiezingen is, betreft de sociale agenda zoals de Portugezen dat zelf omschrijven en daarin samen optrekken met de Spanjaarden. In de haven van het Zuid-Portugese Lagos spreek ik een vrouw van rond de veertig die lang in het buitenland gewoond had. Onder een parasolletje staat ze op de boulevard surflessen te verkopen. Ondanks dat ze geen klant wil mislopen neemt ze even de tijd om met me te spreken. Alhoewel formeel de Portugese economie er per saldo wel aardig op vooruit gaat ervaart zij slechts een bescheiden toename van de welvaart in Portugal.

Toeristen met surfplanken in Lagos, Portugal
foto: © Peter-Vincent Schuld

De van oudsher gekende armoede onder de Portugezen heeft een diaspora veroorzaakt waarbij veel Portugese arbeidsmigranten zich vestigden in Frankrijk en met name ook in Luxemburg.

Billboard vsn de lijstverbinding van communisten en groenen voor de Europese Parlementsverkiezingen
gefotografeerd in Lagos
foto: © Peter-Vincent Schuld

Voor de komende Europese verkiezingen zijn er maar liefst 1.4 miljoen Portugezen in het buitenland geregistreerd als kiesgerechtigden. De Portugezen die elders hun heil zochten integreerden met enig gemak en runnen bijvoorbeeld in Luxemburg nu vaak transport- en bouwbedrijven.

.
Portugal is een land dat het economisch nog steeds niet makkelijk heeft. Het modaal inkomen van een Portugees is gemiddeld zo’n 984 EURO. Eerlijk is eerlijk, Portugal heeft om zich zelf te kunnen ontwikkelen, niet zelden een beroep moeten doen op de Europese fondsen voor regionale ontwikkeling en in 2017 is er zo’n 3,64 miljard gevloeid naar Portugal ter ondersteuning van het land.
Boer te paard met melkbussen. Voorbeeld van het noeste bestaan van Portugese boeren zoals hier op het eiland Sao Miguel, Azoren, Portugal
foto: © Peter-Vincent Schuld
Je hoeft niet ver te rijden om her en der borden tegen te komen waarop staat vermeld dat projecten in ontwikkeling of afgeronde projecten mede tot stand zijn gekomen door bijdragen van de Portugese nationale regering en het Europees Fond voor Regionale ontwikkeling en andere structuurfondsen.
Project in het Portugese Salema, medegefinancierd met gelden uit de Europese structuurfondsen
foto: © Peter-Vincent Schukd
Of het geld altijd goed besteed is, soms kun je daaraan wel eens twijfelen. Een afwateringskanaal in Lagos draagt ook zo’n bordje, maar als ik kijk naar en in het kanaaltje zie ik een bende en een stukje infrastructuur dat niet onderhouden is. Geld weggegooid? Bij gebrek aan wetenschap kan en mag ik hier niet over oordelen en er was niemand aan wie ik het kon vragen.
Slecht onderhouden afwateringskanaal, mede betaald met Europese subsidies in Lagos, Portugal
foto:© Peter-Vincent Schuld
Ik rijd op de bekende A2 die Lissabon met de Algarve verbindt. De snelwegen zijn met Europees geld aangelegd. Er wordt tol geheven, maar het gebruik van de weg is beperkt. Meer verkeer is er te vinden op de tolvrije IC1, de tweebaansweg die van de Algarve naar Setubal leidt. Het is zoals gebruikelijk rustig op de weg in tegenstelling tot de A22 die de Algarve met het zuidelijk deel van Spanje verbindt. Ooit vertelde een toerist tegen mij “eerst is de weg gefinancierd met ons belastinggeld en nu moeten we er nog tol voor betalen ook”. De weg is natuurlijk primair bedoeld voor nationaal verkeer in een land waar de aanschaf van een auto duur is, maar waar de motorrijtuigenbelasting is laag voor de Portugezen.
De met Europees geld aangelegde A2 die Lissabon, een tolweg met de Algarve verbindt ter hoogte van Aldomovar
foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar laten we vooral in Nederland niet teveel het vingertje wijzen naar Zuid-Europa. In het Nederland waarvan we denken dat er niet gerotzooid wordt met subsidies is er enkele jaren geleden ook een fikse fraude boven water komen zetten met gelden uit de Europese Structuur Fondsen.

.
Al lijkt het einde van de dictatuur in 1974 lang geleden, eer dat het gevoel van onderdrukking uit de ziel van een volk is, dat neemt wel enige tijd in beslag. Ik verwijs alleen maar even naar de tijd van de Duitse bezetter in Nederland. Ook dat ligt nog steeds gevoelig.
. Zicht op rivier de Taag bij Lissabon met op de achtergrond de have en de befaamde 25 april brug, vernoemd naar de dag in 1974 waarop Portugal de democratie kreeg.
foto: © Peter-Vincent Schuld

Na de val van de dictatuur in Portugal was er geen massale “Marshall-hulp” die de Portugezen er bovenop hielp zoals dat in Nederland, België en omringende landen wel het geval was. De geboorte van de democratie en de ontwikkeling van de economie ging met horten en stoten, met vallen en opstaan. Het is een feit dat tijdens de laatste economische recessie in 2008  Portugal het zeer zwaar te verduren kreeg met hoge staatsschuld en een leeg rakende staatskas.

Zicht op het plaatsje Alcacer do Sal in de arme streek Alentejo, Portugal
foto: © Peter-Vincent Schuld

Met name de zuidelijke regio Alentejo is een van oudsher zeer arme streek met boeren en arbeiders. Portugal kent tot op de dag van vandaag een sterke linker politieke flank die weliswaar zeer verdeeld is maar ook verbonden aangaat.

Een mede door de Europese Unie gefinancierd project in de gemeente Odemira, Alentejo, Portugal
foto: © Peter-Vincent Schuld
De verkiezingscampagne voor het Europees Parlement is in alle hevigheid losgebarsten. Het is te merken dat het politieke kartel van communisten en groenen een zeer actieve en georganiseerde achterban heeft. In veel dorpen en steden zijn er blauwe vlaggen aan het straatmeubilair bevestigd met daarop de hamer en sikkel van de Communistische Partij en de zonnebloem van de Groenen. Ook de socialisten laten van zich horen met metershoge billboards. Wie van alle kandidaten zullen straks de 21 zetels in Brussel en respectievelijk Straatsburg gaan bezetten?
Verkiezingscampagne voor het Europees Parlement : De lijstverbinding van Groenen en Communisten, de blauwe campagnevlaggen tref je door zowat geheel Portugal aan, zo ook in Sagres
foto: © Peter-Vincent Schuld

Al hoewel sociale thema’s hoog op de agenda staan is ook immigratie een punt van aandacht. Gedurende een dag in deze meer dagen durende reportage begaf uw verslaggever in een zaakje om even een colaatje en een tosti te nuttigen rond het middaguur en de televisie vertoonde een stevig debat tussen een politicus en een imam.

Billboards voor de campagne voor de verkiezingen voor het Europees Parlement zoals hier in Lagos
foto: © Peter-Vincent Schuld
Billboards voor de campagne voor de verkiezingen voor het Europees Parlement zoals hier in Lagos
foto: © Peter-Vincent Schuld

Integratie en immigratie, hoe bekend klinken deze thema’s wel niet in onze oren? Maar een deel van het immigratieprobleem wordt ook veroorzaakt door de Noord-Europeanen die in dit land graag hun warme dan wel oude dag doorbrengen.

.
In bijvoorbeeld toeristische delen van Portugal zijn de steden en dorpjes buiten de idyllische stads- en dorpskernen verworden tot betonblokken vol met appartementen die bezet worden door veelal toeristen, overwinteraars en andere Europese ingezetenen die met wat centjes hun goede leven in Portugal willen beleven. Hierdoor zijn de huizenprijzen voor de gemiddelde Portugees onbetaalbaar geworden.
Huisvesting voor de Portugezen of voor de warmte zoekende Noord-Europeanen? De prijzen worden opgedreven. Op de foto zicht op het plaatsje Santiago de Cacem.
foto: © Peter-Vincent Schuld
De verkoopster van surflessen, waarover ik net sprak vertelde ook dat het kopen van een appartementje onbetaalbaar is geworden en veel Portugezen gehouden zijn om maar iets tegen torenhoge maandlasten te huren. In alle eerlijkheid verbond ze hier wel meteen het feitelijk gegeven aan vast dat hier nog generaties in 1 huis leven en eigendom vaak overgaat van generatie op generatie.  Maar de geldnood onder de Portugezen is hoog. Boeren wenden zich tot buitenlandse makelaars om hun stukje grond voor 7 of 8000 EURO te verkopen.
Kunnen de lokale inwoners van Lissabon hun huisvesting nog wel blijven betalen met de oplopende huur- en koopprijzen van onroerend goed?
foto: © Peter-Vincent Schuld

We namen de proef op de som. We gingen online eens kijken wat er op het gebied van de huizenmarkt allemaal gaande is en we kozen een huis uit om te bezichtigen in het binnenland, zo’n 25 kilometer van Silves. Het pand werd bewoond door een Brits ouder echtpaar die voor hun eenvoudige woning, zonder airco, zonder verwarming, met wat grond en een bijgebouwtje maar liefst 320.000 EURO vroegen.

De werkelijke waarde naar Portugese maatstaven ligt zo tussen de 75.000 en te 125.000 EURO in.
Oud boerderijtje in Grandola, gekocht en opgeknapt door Nederlanders die het horeca-leven in Limburg beu waren
foto: © Peter-Vincent Schuld

De buitenlanders drijven de prijzen van onroerend goed dermate op dat het niet meer betaalbaar is voor gemiddelde Portugese gezinnen die massaal worden verdreven uit de oude binnensteden naar “suburbs” waar de woon-leef-kwaliteit een te hoge prijs kent voor hetgeen ze er voor krijgen.

Zicht op de oude binnenstad met appartementen.
foto: © Peter-Vincent Schuld
Ook hoofdstad Lissabon kampt met het zelfde probleem. Vermogende buitenlanders kopen massaal idyllische optrekjes en appartementen, de Portugees mag een plekje zoeken in de “banlieus”. Maar wat wil je als er een zak met geld geboden wordt? Inderdaad, de 25 April-brug nemen, de Vasco da Gama-brug pakken of het pontje vanuit Almada, in alle gevallen de rivier de Taag overstekend en in hartje Lissabon uitkomen.
Het veerpontje over de Taag van Almada naar Lissabon
foto: © Peter-Vincent Schuld
Over de integratie van veel Noord-Europeanen die hier wonen, zelfs zij die in dit prachtige land met vakantie zijn, daar is nogal wat over te zeggen. We spreken de 72-jarige James, een Britse man die al decennia in de Algarve woont, Portugees spreekt, als Brit een absolute daarop een uitzondering vormt en geen goed woord over heeft voor zijn asociaal gedragende landgenoten en het wangedrag van andere Europese nationaliteiten. Op een terrasje aan een weggetje net buiten het centrum van Lagos waar twee restaurantjes vlak naast elkaar liggen en een pleisterplaats vormt voor de lokale politie,  doet hij zijn verhaal terwijl hij zijn enige nazaat, een donkerbruine Labrador aanhoudend knuffelt.
Zicht op het pittoreske Lagos een geliefde plek in de Algarve voor toeristen en overwinteraars
foto: © Peter-Vincent Schuld

Ook met eigen ogen neem ik waar hoe voornamelijk Nederlandse en Britse toeristen lallend, bezopen en luidruchtig zich te voet verplaatsen. De Portugezen laten zich het allemaal maar welgevallen immers ze zijn gegijzeld tussen enerzijds hun eigen rustige identiteit en anderzijds de muntjes die in de kassa terecht moeten komen. Men leeft hier van het toerisme. Ik neem plaats op een terrasje om een hapje avondeten te nuttigen. Een Portugees restaurantje met een Portugese keuken die eenvoudig maar eerlijk is. De ober spreekt me in het Engels aan. Ik antwoord in het Portugees,  bestel in het Portugees en onderhoud mij met de ober in het Portugees. Ik spreek het Portugees dan wellicht maar beperkt, maar ik heb enkele jaren in dit land gewoond. Het gezicht van deze ober en talloze andere Portugezen die ik op deze trip heb ontmoet veranderden zodra ik in hun eigen taal mensen aanspreek. Hoe moeilijk kan het zijn om een beetje je best te doen? Portugal heeft de Europese Unie nodig, al is een veel gehoorde klacht dat het leven er niet goedkoper en niet eenvoudiger op is geworden. Maar ook wij Nederlanders en Belgen hebben Portugal hard nodig.

Cabo Vicente, gelegen op het uiterste zuid-westelijk punt van het Portugese vaste land waar de uitloop van Middellandse Zee en de Atlantische oceaan in elkaar overgaan
foto: © Peter-Vincent Schuld
Het land ligt uiterst strategisch en is een schengenbuitengrens, vanaf hier kunnen we in Europees verband de buitengrenzen en de kusten bewaken. Dat dit nodig is, is geen nieuw verhaal. De Portugezen zijn niet in staat om die intensieve bewaking van onze buitengrenzen in hun eentje op te tuigen.
Cabo Vincent, het uiterste zuid-westelijk punt van het Portugese vaste land. Man kijkt over de muur naar de uitloop van Middellandse Zee
foto: © Peter-Vincent Schuld

Om ook de veiligheid in Noord-Europa te waarborgen hebben wij een stevig veiligheidsbelang in een Europese grens- en kustwacht.

Het Iberisch schiereiland is al ooit eens onder de voet gelopen door de Moren  die het lang bezet hielden. Ik begeef me naar het uiterste zuid-westelijke puntje, daar waar de uitloop van Middellandse zee, die eigenlijk ophoudt bij Gibraltar,  uitmondt in de Atlantische oceaan. Als ik naar links kijk zie ik het Mediterrane gedeelte als ik naar rechts kijk zie ik het Atlantische gedeelte.

Cabo Vincent gelegen op het uiterste zuid-westelijk punt van het Portugese vaste land met zicht op de Atlantische oceaan
foto: © Peter-Vincent Schuld
Langs de kust zijn er overal fortificaties te vinden uit vroegere eeuwen, een tijd waarin natiestaten ook geen statisch gegeven waren. Eeuwen terug trachtten de Spanjaarden Portugal in te lijven als een provincie. Maar Portugal is Portugal gebleven.
Tussen Cabo Vicente en Sagres tref je “Fort Europa” letterlijk aan.
Fort van Beliche tussen Sagres en Cabo Vicente
foto: © Peter-Vincent Schuld
Fort van Beliche tussen Sagres en Cabo Vicente
foto: © Peter-Vincent Schuld
Een land met een prachtige en rijke cultuur. Of je nu de historische tram pakt in hartje Lissabon of geniet van een glaasje port in Porto.
De beroemde tram in het oude centrum van Lissabon
foto: © Peter-Vincent Schuld
Portugal is met volle overtuiging lid van de Europese familie, na de verkiezingen voor het Europees Parlement zullen we weten hoe hecht de onderlingen familieband is tussen de Europese landen. De kiezer bepaalt.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here