Kofi Annan bevestigde betekenis Europese Unie in wereldpolitiek, zijn ideeën over migratie blijven controversieel

0
351
Kofi Annan als secretaris-generaal van de Verenigde Naties op een Europese top in Brussel foto © Peter-Vincent Schuld

Over de zaterdag overleden voormalige secretaris-generaal Kofi Annan van de Verenigde Naties hoorden we niets dan goeds. Maar zouden Nederlanders nog zo positief zijn als ze hoorden, dat hij in 2004 tegen de Europeanen zei meer migranten op te nemen? Dat is voor beide partijen een goede zaak, vond Annan toen.

Kofi Annan bevestigde betekenis Europese Unie in wereldpolitiek, zijn ideeën over migratie blijven controversieel

 

door Koos van Houdt

De Verenigde Naties vormen een verbond van nationale lidstaten. Nog steeds doen Europese lidstaten in New York vaak net alsof ze daar nog nationaal kunnen buiten spelen. Want de Europese Unie als een verband van lidstaten kan als zodanig moeilijk lid worden van de Verenigde Naties.

Vlag van de Verenigde Naties foto © Peter-Vincent Schuld

Kofi Annan, zaterdag op 80-jarige leeftijd overleden, zag dat anders. Op 2 mei 2001 verscheen een gezamenlijk persbericht onder de kop ‘Europese Unie en Verenigde Naties versterken hun actieve partnerschap’. Dat was niet raar voor mensen die geacht worden vooruit te denken. Het was wel raar voor gewone burgers, die toen en nu maar steeds niet willen en kunnen begrijpen welke betekenis de activiteiten van de Europese Unie hebben voor hun leven en welbevinden binnen hun eigen lidstaat.

Kantoor van het VN regionaal informatiecentrum in de Europese wijk in Brussel
foto © Peter-Vincent Schuld

In 2001 was de Europese Unie al een belangrijke speler op wereldniveau in zaken als ontwikkelingssamenwerking en humanitaire hulp. Het was de tijd nadat in Maastricht (1992) en Amsterdam (1997) nieuwe Europese verdragen waren gesloten. Regeringsleiders maakten er gebruik van, onder meer door in 1999 onder Duits voorzitterschap een begin te maken met een Europees defensiebeleid. Het was de tijd dat Javier Solana van de NAVO overstapte naar de functie van coördinator buitenland van de Europese Unie.

Secretaris Genraal Kofi Annan bij de Europese top in Brussel onder het Duits voorzitterschap: in 1999
v.l.n.r. VN secretaris-generaal Kofi Annan, toenmalig Duise bondskanselier Gerhard Schröderen en toenmalig voorzitter van de Europese Commissie, Jaques Santer foto © Peter-Vincent Schuld

Kofi Annan zag dat niet-lid Europese Unie van steeds groter belang werd voor de kans van slagen van voorgenomen acties van de Verenigde Naties. Voor de Europese Unie was van belang dat langs die weg de eigen betekenis van het Europese buitenlandse beleid een min of meer volwaardige plaats ging krijgen op wereldniveau. Annan zei op 2 mei 2001: “De Europese Unie levert een belangrijke bijdrage aan vele aspecten van het werk van de Verenigde Naties, vooral op het gebied van ontwikkeling en humanitaire hulp.

Toenmalig buitenland-coördinator van de Europese Unie Javier Solana foto © Peter-Vincent Schuld

Ik ben dan ook verheugd dat de Europese Commissie deze samenwerking nog verder wil intensiveren. Samen kunnen wij veel doen om een vreedzame en betere wereld tot stand te brengen.”
Die samenwerking is de afgelopen jaren door de inspanningen van de huidige coördinator buitenlands beleid, Federica Mogherini een stuk verder ontwikkeld. Je kunt niet zeggen dat de Europese Unie als volwaardig lid functioneert, maar op veel terreinen heeft de Unie spreekrecht. Vanwege de economische macht van de Unie, wordt in New York ook wel degelijk geluisterd naar wat de Europese Unie daar inbrengt.
Die goede samenwerking tussen Kofi Annan en de Europese Unie werd rond de jaarwisseling van 2003 en 2004 bevestigd, toen het Europees Parlement de jaarlijks uit te reiken Sacharovprijs toekende aan de Verenigde Naties en aan Kofi Annan persoonlijk. Die Sacharovprijs heeft een prestigieuze status, die ver uitstijgt boven de betekenis van het Europees Parlement zelf. Veel verdrukten en slachtoffers van schendingen van de mensenrechten op allerlei plekken in de wereld werden onderscheiden. Het maakte diezelfde wereld hier en daar tot een iets veiliger plek.

Maar Annan overzag het allemaal op een andere wijze. Hij had een, al dan niet als goed te kwalificeren, raad voor de Europese Unie. In zijn toespraak ter gelegenheid van de uitreiking van de Sacharovprijs van 29 januari 2004 in het Europees Parlement zei hij: “Migranten hebben Europa nodig, maar Europa heeft ook migranten nodig.” Ook toen al vergrijsde ons werelddeel en velen zagen wel dat er nogal wat werk bleef liggen dat toch hoognodig gedaan zou moeten worden. Maar in 2018 waait er politiek een andere wind in de Europese Unie. Eigen volk, eigen lidstaat eerst, schijnt nu het motto te zijn.
Wanneer Annan vandaag zou hebben gepleit voor een gezamenlijk Europees systeem voor het behandelen van asielaanvragen en een Europese verdeling van de lasten, dan zou hij door velen in de Europese Unie zijn uitgelachen. Toen was daar nog geen sprake van, maar deed Annan wel dat pleidooi. In 2018 wordt precies aan dat Europese stelsel gewerkt, maar verzetten een aantal lidstaten zich er hevig tegen.

Kofi Annan in zijn functie als secretaris-generaal tijdens een Europese top in Brussel foto © Peter-Vincent Schuld

Maar Annan had in 2003/2004 al door dat Europa door vergrijzing zodanig zou krimpen “dat uw samenlevingen daardoor spaak zouden lopen”. Het zou ook in het voordeel zijn van de landen van herkomst. In 2002 stuurden migranten uit armere landen in vooral Afrika ongeveer 88 miljard euro naar huis. Meer dan aan officiële ontwikkelingshulp werd gegeven. Migratie is in uw wederzijds voordeel, gaf Annan de Europese Unie toen al als goede raad mee.

Annan werd in die jaren gesteund voor deze visie door de Nederlandse oud-premier Ruud Lubbers. Die was in die jaren Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties. Lubbers en Annan werkten in die tijd nauw samen. Maar niet zo nauw of Annan zag zich gedwongen Lubbers te laten vallen in een vermeende zaak van seksuele intimidatie. Ruud Lubbers schreef er vlak voor zijn sterven nog bittere woorden over in zijn memoires ‘Persoonlijke herinneringen’. De beschuldigingen zijn nooit bewezen.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here