Meyer Werft verknoopt Emsland en Noord-Nederland

Koos van Houdt

In Den Haag is de Europese Unie vaak ver weg. Zelfs Duitsland ligt er niet naast de deur. Regelmatig gebeurt het dat Haagse bestuurders of ambtenaren vervallen in ‘Randstad-denken’. Hun betoog wordt dan opgeluisterd met landkaarten, waar ten oosten van de Nederlandse grens een soort van maagdelijk gebied wit is gelaten. Achter de grens is niets.

We gaan naar Bad Nieuweschans. Op de grens van Nederland en Duitsland pal langs de snelweg 28 (in Nederland A7) van Hamburg via Bremen en Oldenburg naar Groningen, Drachten, Heerenveen, Afsluitdijk en Amsterdam staat een niet al te groot, maar architectonisch prachtig kantoor. Hier zetelt de Eems-Dollard Regio. Het is de meest noordelijke van vijf Duits-Nederlandse zogenaamde euregionale samenwerkingsverbanden.

Op dat kantoor kun je ook een mooi landkaartje halen. Daarop zie je opeens dat de verbindingen in het noorden van ons land prachtig aansluiten op die van het Duitse net van autosnelwegen. Er ligt een perfect vierkant van A7 (Groningen-Oldenburg), A28 (Groningen-Hoogeveen en verder naar Utrecht), A37 (Hoogeveen naar Meppen in Duitsland) en op Duits grondgebied de Autobahn 31 van Emden naar Oberhausen in het Ruhrgebied.

dollar-route
Het Euregiogebied Ems-Dollard (Duits-Nederlands), met tal van routes lang idyllische locaties foto © Peter-Vincent Schuld

Opmerkelijk gegeven: de 31 is tien jaar eerder aangelegd dan de plannenmakers in Berlijn ooit hadden voorzien. Toen zo rond het jaar 2000 het nut van grensoverschrijdende samenwerking in het kader van ‘Europa van de Regio’s’ naar voren kwam, besloten Nederlandse zakenmensen met elkaar 53% van de kosten voor de 31 te lappen. Het leverde hen een heel nieuw gebied voor betere economische samenwerking en rechtstreekse aansluiting op de economische topregio van het Ruhrgebied op.

——–

Laten we even van zuid naar noord gaan. In Zuid-Limburg vrezen we voor krimp, want ooit zorgden daar de al jarenlang gesloten mijnen voor werk en welvaart. Vanuit Den Haag gezien is het een probleemgebied. Maar het land van Eurode, Kerkrade en Herzogenrath in het klein en Parkstad Limburg samen met Aken en bijbehorend stedelijk gebied groeien naar elkaar toe. In het Duitse Aken staat een Technische Universiteit van wereldklasse. Daar is altijd behoefte aan nieuwe mogelijkheden voor huisvesting en die wordt gevonden onder meer in het nabije Heerlen. Hoezo krimp? Bovendien, in het de grotere euregio bevinden zich Eindhoven, Hasselt, Luik en Maastricht. Een regio die steeds belangrijker wordt voor ook de Nederlandse economie.

Iets noordelijker vinden we de stedelijke regio Venlo, Mönchengladback en Düsseldorf. In de Peel, Noord-Limburg en het aangrenzende Duitse Niederrhein is de afgelopen twintig jaar niet alleen de logistiek, maar vooral ook de tuinbouw een belangrijke pijler voor de regionale economie geworden. Het tuinbouwgebied rond Niederrhein is inmiddels groter en belangrijker dan het Westland. Wat we over het Westland hebben geleerd (de tuin van Nederland) wordt steeds meer de Tuin van Den Haag. De mensen daar moeten ten slotte ook gezond kunnen eten.

Weer noordelijker ter hoogte van in Nederland de Achterhoek en Twente en in Duitsland Münsterland worden de steden weliswaar wat kleiner, maar is de economische en culturele samenwerking net zo sterk aan het groeien. Een groot deel van het Nederlandse leger is uitbesteed aan een gezamenlijk Duits-Nederlands legerkorps. De belangrijkste Nederlandse militairen zijn gelegerd in het hoofdkwartier in Münster.

Die stad, 70 km ten oosten van Enschede, is van de schaal van Utrecht en Den Haag, heeft een eigen universiteit met onder meer een zwaartepunt rond de Nederlandse taal en literatuur en is in de geschiedenis bekend geworden van de Vrede van Münster uit 1648. Een groot deel van het centrum van deze stad is in de Tweede Wereldoorlog gebombardeerd. De schoonheid van dat centrum is als het ware met bordpapieren gevels hersteld. Maar de historische zaal waar in 1648 de plechtigheid plaats vond is er nog. Prachtige foto’s en wandschilderingen verrijken niet alleen deze zaal, maar ook een bezoek eraan.

——-

Ten noorden van Münsterland vinden we het Emsland. Een streek waarvan Nederlanders lange tijd dachten dat het woest en leeg was. Groningers hadden wel wat met deze streek, maar dat kwam omdat de Eems en de Dollard ook een beetje van hen zijn. Als Koning Willem-Alexander het van belang vindt drie kilometer spoor van Roodeschool naar de Eemshaven met de trein af te leggen is dat niet alleen een eerbetoon aan zijn moeder. Die opende in 1972 de Eemshaven, waar veel van werd verwacht voor de ontwikkeling van deze provincie. Het duurde dertig jaar voor die economische beloften ook werden ingelost. Voor de Koning is uitstappen in de Eemshaven ook een eerbetoon aan de euregionale veerdienst Eemshaven-Borkum, het meest westelijke Duitse Waddeneiland en daarmee drager van het grensoverschrijdende toerisme.

Maar goed, Emsland is een groen land. Je vindt er een coulissenlandschap als in Overijssel en de Achterhoek. Veel bossen als afwisseling op groene, agrarische activiteiten. Als je de afslag Papenburg op de 31 neemt en tien kilometer naar het oosten rijdt, wordt je als het ware in slaap gesust door dat landschap. Tot er opeens een reusachtig betonnen kolos boven de horizon verrijst. Pas vlak ervoor realiseer je je dat er ook een brug moet worden gepasseerd, die een rivier, de Ems, overspant die als het ware is verzonken in het landschap. Op de betonkolos erachter vinden we de naam Jos L. Meyer Werft.

Alles aan de scheepswerf is reusachtig. Ongepast in het landschap? Wellicht. Pas als je de werf voorbij bent, merk je dat in de schaduw ervan het stadje Papenburg ligt. Aan de werf zelf is niet veel bijzonders te zien. Grote rechthoekige, betonnen werkhallen. Weinig van wat je architectonisch erfgoed zou noemen. Alles ademt efficiëntie en doelgerichtheid. Grote parkeerterreinen voor het personeel. En een reusachtig waterbekken, waarin de nieuwe schepen kunnen worden afgemeerd.

Meyer Werft is een regionale trekker voor de economie. Zo groot dat je je afvraagt of het niet de wat kleinschaliger economie wegdrukt, die je in dit deel van Duitsland zou verwachten. Deskundigen betwijfelen dat. “Je hebt zo’n grote trekker nodig”, zegt een Nederlandse deskundige op een bijeenkomst in Papenburg waar de grensoverschrijdende samenwerking tussen Duitse en Nederlandse ondernemers wordt besproken.

Maar lang niet alle kleinere ondernemers willen aan het keurslijf van toeleveringsbedrijf van zo’n grote jongen. Wel zekerheid voor de langere termijn, maar meestal uitgeperste tarieven zonder veel winstmarges. Niettemin, wat Volkswagen is voor Emden is Meyer Werft voor Emsland. Het maakt de regionale economie tot de sterkste in heel Duitsland. De regionale werkloosheid is er gedaald tot 2,4%. Ook dat heeft weer een nadeel. Voor nieuwe initiatieven en innovatieve start-ups is in zo’n economisch welvarend landschap vaak niet meer de ruimte en de energie.

Emsland verkennen is het ontdekken van een streek waar de stadjes en dorpen zeer welvarend zijn. We wisten het nog niet in Nederland, behalve bij de afdeling Noord van de Nederlandse Metaalunie. Daar werken ze zeer nauw samen met MEMA, een bond van ondernemers in de metaalindustrie. Die is met meer dan 1200 metaal- en machinebouwbedrijven in alle soorten en maten zeer sterk vertegenwoordigd in deze streek.

Maar het logge bedrijf dat Meyer Werft heet, is daar niet actief. Meyer is te groot en gaat geheel de eigen gang. Een poging tot contact voor wat journalistieke vragen met de persdienst van Meyer wordt genegeerd. Op de ondernemersmiddag in Papenburg, waar ook al geen Meyer Werft met enigen informatie valt te bekennen, herkennen de deskundigen dat wel. “Een typisch Duits groot bedrijf. Altijd wantrouwend over belangstelling van buiten. Je moet eerst langzaam maar zeker in het netwerk van zo’n bedrijfsonderdeel zijn binnen gekomen, voor je rechtstreeks informatie krijgt. Ze willen je kunnen vertrouwen”, zegt een deskundige tegen me.

Waarom is Meyer Werft belangrijk? Papenburg ligt praktisch aan de monding van de Eems, die uitstroomt in de Dollard en vandaar langs Delfzijl en de Eemshaven naar Waddenzee en Noordzee. De schepen kunnen er gemakkelijk de werf verlaten. Het gaat om de grootste cruiseschepen ter wereld. Op dit moment zijn er 42 van de schepen in de vaart. Je kunt ze in alle grote wereldhavens tegenkomen. Zelf zagen we ze ooit aan de kade in steden als Hong Kong en Istanbul. Maar ook in Amsterdam en Rotterdam zijn schepen van de Meyer Werft geen onbekende vaartuigen.

Meyer Werft geeft werk aan 3300 werknemers uit de hele regio. De werf is voor groepen te bezichtigen. Ook zijn er regelmatig concerten en andere sociaal-culturele activiteiten op de werf. Daarmee probeert het bedrijf invulling te geven aan wat zo mooi ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’ wordt genoemd.

Voor Emsland is samenwerking met bedrijven in het noorden van Nederland van groot belang. Ook Meyer Werft vindt toeleveranciers in het noorden van ons land. Oost-Groningen is voor Emsland en Meyer Werft niet een regio aan het eind van Nederland, waar het altijd slecht toeven is. Nee, door samenwerking over de lidstaatgrens heen profiteert Oost-Groningen in het bijzonder en het hele noorden van Nederland in het algemeen mee van het economische succes van Emsland. Dat is een ander beeld dan dat van de witte vlek op de kaart ten oosten van de Nederlandse grens van veel Haagse bestuurders en ambtenaren.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here