Verkiezingen komende zondag: Is Zweden bezig trekjes van een politiestaat te krijgen?

0
790
Politiepatrouille in de haven van Malmö foto © Peter-Vincent Schuld

Verkiezingen komende zondag: Is Zweden bezig trekjes van politiestaat te krijgen?

door Koos van Houdt

Misschien is het de stress bij de op zwaar verlies staande regeringspartijen. Misschien wordt het dus maandag beter. Maar wat Zweden de laatste maanden laat zien, heeft meer weg van een politiestaat dan van een parlementaire democratie. Zweden stond tientallen jaren lang bekend als sociaal, open en vol van gelijke rechten voor iedereen.

Jesper Bengtsson is hoofdredacteur van de in Stockholm verschijnende krant Tankesmedjan Tiden. Hij liet zich interviewen door het Europese sociaal-democratische medium The Progressive Post. Vanwege de verkiezingen van komende zondag 9 september bracht dat blad een themanummer uit over Zweden. Het blad treurt: Zweden, vanouds een sociaal-democratisch bolwerk, raakt in verval.
Bengtsson heeft een haarscherpe verklaring. Het is angst. De sociaal-democraten van eerste minister Stefan Löfven doen het in de broek voor de rechts-populistische Zweden-Democraten. Hoewel het ergste gevaar voor de partij van Löfven, namelijk kleiner worden dan de Zweden-Democraten, in de laatste peilingen lijkt te zijn afgewend, is het verlies toch aanzienlijk. Bengtsson: “Waarom zouden kiezers nog op de sociaal-democraten stemmen, wanneer die uit angst voor de Zweden-Democraten toch al een rechts-populistisch beleid voeren? Kunnen ze net zo goed direct op de fris ogende en goed geklede rechts-populisten stemmen”.
Bengtsson wijst ook aan, wat de sociaal-democraten in de eerste plaats wordt verweten. Toegegeven, zegt hij, in de eerste jaren van het lopende mandaat heeft Zweden heel veel vluchtelingen en asielzoekers opgevangen en toegelaten. Maar daarna begonnen de beperkende maatregelen. “De Zweden stelden eigen grenscontroles in, trokken geldige reispapieren in en probeerden familiehereniging tegen te gaan. Het kan eventjes werken, maar op de lange termijn werkt het niet”, zegt hij.
Ja, zegt Bengtsson op basis van cijfers van de Universiteit van Gothenburg, de Zweden zijn wat angstiger geworden voor immigratie. De helft van de Zweden steunt dergelijke maatregelen, maar tegelijk willen ze het open en gastvrije Zweden blijven, dat het land altijd was. Er klopt dus iets niet in de beeldvorming. Bengtsson: “De Zweden lopen niet voorop als het om Europese integratie gaat. Maar als je wilt meedoen aan de interne markt, dan is toch het eerste dat je je aanpast aan de Europese regels inzake vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. Daar wringt de schoen”, zo analyseert hij.
In de afgelopen weken vroeg ik het ook aan een andere Zweedse collega. Ook hij trok op basis van een persoonlijke ervaring deze conclusie: “Zweden begrijpt Schengen niet en Zweden begrijpt de Europese regels inzake grenscontroles niet.”
En dan is een schandalige fout zo maar gemaakt. Zo zitten al zeven weken, sinds 24 juli, twee Senegalese broers vast in een detentiecentrum nabij Malmö, nadat zij ondanks een geldig Schengenvisum, een geldig paspoort en een geldig retourticket voor 12 oktober naar Dakar, uit de Flixbus vanuit Groningen werden gehaald. Naast de formele fouten die zo zijn gemaakt, riekt deze actie van de Zweedse politie ook nog eens naar ‘etnische profilering’.
Al wekenlang proberen vele journalisten, waaronder ook wij, nadere opheldering van de “Zweedse autoriteiten” te krijgen. We schreven er bij Facts Found al eerder over op 20 augustus. Het zo als ‘open en sociaal’ bekend staande land, sloot zichzelf op dit punt als een oester. Vele woordvoerders verwezen naar een andere instantie.
Nu, vandaag, kreeg ik eindelijk een eerste vinger achter dit gesloten front van woordvoerders. Misschien kwam het omdat het mailformulier dat werd geladen toen ik het mailadres invoerde de waarschuwing bevatte, dat in Zweden het overheidsbeleid geheel openbaar is? Ook het antwoord op mijn mail is rijp voor publicatie, wanneer daarom wordt gevraagd. Hoe dan ook, nadat in een eerdere instantie het ministerie van migratiezaken mijn vragen netjes over de heg had gekieperd bij de buren van de Zweedse nationale politie en die op hun beurt doorverwezen naar de dienstdoende eenheid Zuid, zag ik de kastjes en de muren bij de Zweedse bureaucratie al staan. Die eenheid Zuid was zo vriendelijk in het geheel niets van zich te laten horen. Ook nu, na een aantal weken, bleef het van die kant stil.
Ik besloot het dan maar over een andere boeg te gooien. Ik vond het persbericht, gedateerd 3 mei 2018 op de site van het ministerie van justitie, dat waarschijnlijk nog niet in dit spel van journalistieke kat en bureaucratische muis was besnuffeld. Er stond een contactpersoon bij, die eerder deze week een nette mail van mij kreeg, waarin ik een toelichting vroeg op die beslissing van 3 mei. Voor het eerst werden delen van mijn vermoedens en analyses officieel erkend namens de Zweedse minister van justitie.
Inhoudelijk kwam het erop neer, dat “naar de interpretatie van de Zweedse regering” en de ruimte die de Europese Code inzake het beheer van de binnengrenzen laat, Zweden had besloten voor een tweede keer controles aan de Europese binnengrenzen te blijven uitoefenen. Volgens Europese regels kan dat echter maar één keer een half jaar, met een half jaar verlenging en na goedkeuring door de Europese Commissie. Zweden handelde echter op 3 mei op eigen houtje en, voorzover valt na te gaan, zonder overleg met of toestemming van de Europese Commissie.
De woordvoerder van de Zweedse minister van justitie schreef gisteren verder dat deze beslissing van 3 mei, die geldig is tot 11 november 2018 mogelijk is, wanneer er gegronde vrees bestaat voor aantasting van de openbare orde of de nationale veiligheid. Omdat er wereldwijd geen stabiele situatie bestaat en de situatie aan de buitengrenzen van de Europese Unie en dus van Schengen niet compleet veilig genoemd kan worden, heeft Zweden voor het eigen grondgebied opnieuw grenscontroles ingesteld, zoals die op de Oresundbrug tussen Denemarken en Zweden.
De grenscontroles, aldus nog steeds deze woordvoerder, zijn bedoeld om asielzoekers en migranten onder controle te houden en onderscheiden daarvan ook diegenen eruit te kunnen pikken die verdacht worden van terroristische of andere criminele activiteiten.
In het concrete geval van onze twee Senegalese vrienden die vanuit Groningen met de Flixbus naar Zweden reisden voor een relatief kort familiebezoek is geen sprake van een zaak van asiel of migratie. Verdenkingen in de criminele of terroristische sfeer waren niet vooraf in de database van het Schengengebied bekend en zijn nu, na zeven weken onverwachte detentie ook niet op basis van andere gegevens ten laste gelegd. Sterker nog, er is nog steeds geen enkele reden gegeven voor deze detentie en de verlenging ervan.
Het Zweedse ministerie van justitie stelt zich verder op het standpunt dat een Schengenvisum alleen niet voldoende is om naar het land toe te komen. “Het gaat ook om helderheid over het doel van het verblijf, voldoende financiële middelen en andere in de visumregeling genoemde gronden. Ook aan die criteria moet zijn voldaan”.
Ook als de stellingname van de Zweedse minister door de Europeesrechtelijke beugel zou kunnen, zou je verwachten dat je dan ook informatie kunt krijgen over zo’n concrete zaak als dat van onze Senegalese vrienden. Maar wat zegt de woordvoerder namens de minister: “Daar mag ik niets over zeggen, daarvoor moet je bij de politie zelf zijn”. Zoals hierboven al aangegeven, die hult zich al weken in zwijgen.
De politie in Zweden staat niet onder gezag van de minister, daar lijkt het op. Zweden begrijpt niet alleen niets van Schengen en van solidariteit met het werk dat in andere lidstaten gebeurt, het land geeft ook nog eens reden te veronderstellen, dat het afzakt naar de donkere politieke ruimten van een politiestaat. Mocht de woordvoerder, die ik aanvullende vragen hierover stelde, daarop binnenkort nog antwoorden, dan wordt dit verhaal op dat punt natuurlijk opnieuw aangevuld.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here