Zweden lapt afspraken Schengenvisum aan de laars

0
3652
Zweedse politie in Mamö foto © Peter-Vincent Schuld

Zweden lapt afspraken Schengenverdrag aan de laars

door Koos van Houdt

Korte samenvatting:

Twee Senegalezen zitten, mogelijk onterecht, vast in Malmö. Ze zijn op 24 juli uit de Flixbus gepikt, toen ze onderweg waren vanuit Nederland naar een familielid in Zweden. De Zweedse autoriteiten zwijgen tot nu toe als een pot over de zaak. Het lijkt erop dat de grenspolitie z’n boekje te buiten is gegaan en het Europese recht aan de laars heeft gelapt.

Het kleine verhaal:

Mieke Harms uit Bedum, een villadorp even ten noorden van Groningen, verbleef voor een vakantie in Senegal. Daar leerde ze een Senegalees kennen. De man had twee zoons uit een eerder huwelijk. Zij wonen nog steeds in dat land. De zoons, Pape Matar (26) en Ibralo (23), reisden in juli voor de derde keer in een paar jaar naar Nederland om hun vader en stiefmoeder te ontmoeten.

Het was hun gewoonte om op basis van hun Senegalees staatsburgerschap met bijbehorend geldig paspoort te reizen op een zogenaamd Schengenvisum voor kort verblijf. Met zo’n visum kun je binnen een afgesproken termijn van 180 dagen onbeperkt en onbelemmerd 90 dagen reizen binnen het Schengengebied van 26 lidstaten van de Europese Unie. Iedere keer kregen ze zonder problemen een Schengenvisum op de consulaire afdeling van de Nederlandse ambassade in de hoofdstad Dakar.

Half juli arriveerden de jonge Senegalezen met een vlucht van TAP Portugese Airlines met tussenlanding in Lissabon op Schiphol.
De reis verliep zonder problemen, want op basis van geldige reisdocumenten. Het past binnen de afspraken van zo’n Schengenvisum om binnen negentig dagen ook een deel van de tijd zonder belemmering en beperking door te brengen in een ander Schengenland.
Dat visum geldt zowel voor de transit op de luchthaven van Lissabon als voor een kort verblijf in ander Schengenland.

Zweden is zo’n land, dat samen met de 25 partners binnen de Europese Unie heeft afgesproken het Schengenvisum te erkennen. De twee Senegalezen wilden een familielid in Zweden bezoeken.  Die had een half uur na aankomst van de bus telefonisch contact met zowel het tweetal als met de grenspolitie ter plaatse.

De praktijk bleek anders. De brug over de Sont tussen Kopenhagen (Denemarken) en Malmö (Zweden) geldt als interne verbinding tussen twee lidstaten. Daar mag alleen bij uitzondering en pas na goedkeuring door de Europese Commissie aan beperkte grenscontroles worden gedaan. Dat mag alleen bij vermoeden van een massale instroom van asielzoekers. In november 2015 is aan Zweden zo’n uitzondering toegekend voor een half jaar. De uitzondering is een half jaar verlengd, maar geldt nu niet meer.

Toch werden de Senegalezen, geen asielzoekers, in het bezit van geldige papieren en aantoonbaar retourtickets naar Senegal, uit de Flixbus gehaald, opgesloten in Malmö en met uitzetting bedreigd. Die uitzetting zou, gedekt door een snel vonnis van het Administratieve Gerecht in Malmö, op dinsdag 14 augustus plaats vinden. Om onduidelijke redenen zitten de twee jonge Senegalezen nog steeds vast. Het meeste van hun bagage staat bij hun ouders in Bedum. Die ouders zijn hoogst ongerust over wat zij ervaren als onrechtmatig en onrechtvaardig handelen van de grenspolitie in de zuidelijke regio van Zweden.


Intermezzo:

De Open Dialog Foundation is een particulier initiatief in voormalige Sovjet-republieken ter verdediging van democratie, mensenrechten en de beginselen van de rechtsstaat. Lyudmyla Kozlovska uit Oekraïne had een Schengenvisum aangevraagd en gekregen om activiteiten namens haar organisatie in Brussel te behartigen. Zaterdagmorgen, zo melden de collega’s van internetmagazine ‘Politico’ werd ze op vliegveld Zaventem uitgewezen. Haar Schengenvisum bleek niet helemaal in orde.
Nader onderzoek leerde dat Polen intern bezwaren had ingediend tegen het verlenen van dat visum. Er zou juridisch iets niet in orde zijn, omdat haar echtgenoot Bartosz Kramek in Polen had opgeroepen tot acties van burgerlijke ongehoorzaamheid tegen het beleid van de zittende regering van de politieke partij Recht en Gerechtigheid. Vooral de aantasting van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht was voor de organisatie een steen des aanstoots. Intussen zijn zowel de Europese Commissie als de Europese koepel van raden voor de Rechtspraak ook in actie tegen dat beleid.
Niettemin, het Poolse bezwaar tegen het Schengenvisum voor Kozlovska laat zien welke politieke spelletjes gespeeld kunnen worden om de afspraken rondom het Schengenvisum uit te hollen.

Het grote verhaal:

Het cynisme van een journalist kan soms omvangrijke vorm aannemen. Die jongens, de enige twee met een donkere huidskleur in de Flixbus, zullen wel wat op hun geweten hebben, zo formuleerden we als te onderzoeken mogelijkheid tijdens collegiaal overleg bij Facts Found.
Misschien hebben ze banden met criminelen.
Mogelijk zijn ze, net als zoveel andere, jonge Afrikanen, gewoon uit op een plekje in Europa om de armoede in eigen land te ontvluchten.
Het is zaak bij een journalistiek verhaal hierover niet over één nacht ijs te gaan.
Wanneer daar vooraf concrete aanwijzingen voor waren geweest, dan zouden die zijn vastgelegd in Europese databanken als het Schengen Informatie Systeem SIS, het Visa Informatie Systeem VIS, of in de Europese databank voor vingerafdrukken.
Vergis u niet, zij en wij kunnen overal in de Europese Unie worden aangehouden en vervolgd, wanneer we wat op onze kerfstok hebben.
Dat kan dan altijd en overal, maar juist niet vanwege een controle bij een binnengrens in de zogenaamde Schengenruimte.
Uit de summiere gegevens tot nu toe, die we hebben gezien vanuit Malmö, blijkt ook helemaal niet dat er concrete aanwijzingen waren voor crimineel gevaar. Waren er aanwijzingen geweest, dan had de Nederlandse ambassade in Dakar ook geen Schengenvisum mogen verstrekken. Zouden die alsnog naar boven zijn gekomen, dan zouden niet de Zweedse, maar de Nederlandse autoriteiten nu in hun hemd staan. Tot nu toe is daar niets van gebleken.

Een ander punt van aandacht zou kunnen zijn, dat de twee een door Zweden niet gewenst verzoek om asiel zouden willen doen. Daarvan is echter helemaal niets gebleken. Eventueel had dat een grond kunnen zijn voor nader onderzoek aan de binnengrens. Maar nu er geen sprake was van een verzoek daartoe en de twee wel voldoende geldige reispapieren konden tonen, was het onderzoek van de Zweedse grenspolitie onrechtmatig.

De derde veronderstelling is dat de twee jongens niet op een juiste wijze konden aangeven wat hun doel was voor hun verblijf in Zweden. Ze hadden mogelijk geen brief bij zich van hun gastheer. Maar daarvoor geldt dat dan sprake is van een verouderde leer. Een Schengenvisum is een Schengenvisum en in de regels staat niet dat in een andere Schengenlidstaat zo’n uitnodiging op papier getoond moet kunnen worden aan de binnengrens.
Waarom was dus het onderzoek als zodanig van de Zweedse grenspolitie onrechtmatig? Om de gedachten te bepalen: “Schengengebied” betekent dat tussen de 26 aangesloten lidstaten aan de grens evenmin controles mogen plaats vinden dan bijvoorbeeld tussen Nederland ten noorden en ten zuiden van de grote rivieren.

Een woordvoerder bij de Europese Commissie mag geen oordeel uitspreken over het concrete handelen door een afzonderlijke lidstaat. Hij brandt zijn vingers dus niet aan dit concrete geval. Hij verwijst naar de gepubliceerde stukken over de Europese ‘Schengen Visa Code’. Dat is de Europese richtlijn waarin het vrije verkeer van personen is geregeld. Wat er in ieder geval in staat is dat, wie beschikt over een geldig Schengenvisum niet mag worden gecontroleerd bij het overschrijden van de binnengrenzen. Dat raakt nu juist de kern van de gesloten overeenkomst tussen 26 lidstaten.

Die Europese afspraak is in dit geval evident geschonden door de Zweedse grenspolitie. Verkiezingstijd in Zweden of niet, dreiging voor groei van een partij als de extreemrechtse Zweden Democraten of niet, Europese afspraken gaan in alle Europese lidstaten boven nationale regels. Al helemaal als het gaat om interne politieke, bestuurlijke of ambtelijke afspraken.

Die woordvoerder van de Europese Commissie deed nog iets anders. Hij adviseerde om voor wederhoor in deze zaak “contact op te nemen met de Zweedse autoriteiten”. Dat werd de afgelopen dagen een leerzaam proces. Wat mij betreft werden alle vooroordelen over bureaucratie, angst voor gezichtsverlies en hopen dat de storm overwaait, in dat proces bevestigd. Oftewel, het werd een digitale zoektocht van het kastje naar de muur.

We begonnen achteraan. Het administratieve gerecht in Malmö bleek niet te beroerd om ons, net zoals aan andere Nederlandse collega’s, de tekst van hun vonnis te sturen. In het Zweeds. Ik beken eerlijk: ik beheers die taal niet en kon slechts hier en daar een woord of een term begrijpen. Zoveel is duidelijk: de handelswijze van de politie werd afgedekt. Wat de vraag oproept of zo’n Zweedse rechter voldoende het Europese recht beheerst. Een vraag om een vertaling van de hoofdlijn van de tekst, werd beleefd geweigerd. “Daaraan verlenen we geen enkele medewerking”. U moet het doen met deze Zweedse tekst.
Twee keer vroeg ik op het betrokken advocatenkantoor van Torbjörn Jönssen in Helsingborg om een toelichting en in ieder geval een Engelse vertaling van de hoofdlijnen van het vonnis in enkele zinnen. Dat leek me niet teveel gevraagd voor een kantoor dat voor bewezen pro Deo diensten toch een behoorlijke vergoeding van de rechtbank had toegewezen gekregen. Misschien komt het nog en dan zullen we dit verhaal waar nodig aanpassen of aanvullen. Maar twee keer 48 uur bleek niet genoeg, zelfs niet voor een ontvangstbevestiging. Dit advocatenkantoor werd wel geacht de belangen van de Senegalese broers te behartigen.
Ik wendde me vervolgens tot het Migrationsverket, de migratiedienst van het Zweedse ministerie van binnenlandse zaken. Ik moet toegeven, daar hoefde ik niet lang te wachten op antwoord. Geen zaak voor ons, we verwijzen u door naar de persafdeling van de Zweedse politie, zo luidde de reactie. Geen antwoord is ook een antwoord: Kennelijk is er gebeurd wat er is gebeurd en we branden er onze vingers niet aan. Dat althans is een denkbare vertaling van dit antwoord. Er is kennelijk ook geen sprake van staand Zweeds beleid, op basis waarvan onze twee Senegalese vrienden konden worden aangehouden in de Flixbus.
In het antwoord werd ook netjes en snel het mailadres meegegeven, waar ik me zou kunnen vervoegen bij de Zweedse politie. Ook dat mailadres functioneerde goed. Het antwoord, u raadt het al: wij kunnen er niets over zeggen. Het is een zaak van onze collega’s in de regio Zuid. We hebben uw vragen aan hen doorgestuurd. Of men ook weet, waarover het gaat!
Toen viel de grote en oorverdovende stilte in. Hoewel er allang een begin van een antwoord had kunnen zijn op mijn vragen over de gang van zaken en in hoeverre hier was gehandeld binnen de bestaande Europese en Zweedse regelgeving, ontbreekt het wederwoord nog steeds. Misschien komt het nog, we zullen het u dan niet onthouden. Komt het niet, dan is er maar één conclusie mogelijk: Men schaamt zich en weet niet goed hoe men zich uit deze juridisch netelige situatie moet redden. Men hoopt dan door te zwijgen de schade te beperken.

Dus verhef ik mijn journalistieke stem. Ik stel voorlopig vast dat Zweden de Europese afspraken over het vrije reizen binnen het Schengengebied, dat hoort bij de grondwet van de Europese interne markt, opzichtig aan de laars lapt. En Nederland kan daaraan medeplichtig worden.
Nu het is, zoals het is, zou Nederland toch op z’n minst de twee jongens moeten willen terughalen, Zweden manen tot een fatsoenlijke schadevergoeding voor onterechte detentie en zorgen dat ze gewoon een volgende keer weer zo’n Schengenvisum krijgen. Maar veel vertrouwen kun je daarin niet hebben. Te vaak dekken ambtelijke diensten elkaar af om dergelijke gemaakte fouten te verbloemen.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here