Als de NAVO op zijn laatste benen loopt, moet de EU beseffen dat het op eigen benen moet staan

0
671
Een Amerikaanse F16 vertrekt....symbolisch voor het op eigen benen moeten staan van Europa, ook als het aankomt op defensie Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Jens Stoltenberg is baas van de NAVO. Zijn organisatie bestaat nog wel. Toen West-Europa zich in vroegere jaren nog keihard moest zien te verdedigen tegen de Sovjet Unie, werd met veel vertrouwen en bewondering naar deze organisatie gekeken.

Een Belgische tank uit de tijd van de koude oorlog, nu als spreekwoordelijk museumstuk langs de openbare weg bij de oude militaire terreinen in Brasschaat, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Wie zich gedekt wist door de uitzonderlijke militaire kracht van deze organisatie voelde zich veilig. De vele tanks op de Noord-Duitse Laagvlakte gekoppeld aan de Amerikaanse atoomparaplu werden gezien als waarborg tegen de komst van de Russische Beer. “Beter een raket in de tuin, dan een Rus in de keuken”, luidde een bekende slagzin in Nederland van rond 1980.

Oude afgedankte Russische en Tsjechische MIG straaljagers bij een opslagterrein doen herinneren aan de tijd van de Koude oorlog,zoals hier in Tsjechië
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Dat is allemaal verleden tijd. Het Rode Leger bestaat nog steeds. Maar de dreiging van dat leger is te verwaarlozen. De NAVO hield eigenlijk geen fatsoenlijke taak meer over. Alleen, die atoomparaplu. Lekker schuilen bij grote broer Amerika is sindsdien de Europese Unie en de lidstaten bijna fataal geworden.

In Wit-Rusland blijkt het. In Afghanistan de afgelopen weken en maanden ook. Gigant Europese Unie zakt bijna door de hielen als het gaat om de verantwoordelijkheid de eigen bevolking veiligheid te bieden. We weten het nu zeker: de Amerikanen zullen het niet meer doen, als de Europeanen niet een aanzienlijke eigen bijdrage leveren.

Dat inzicht kan de levenstijd van de NAVO rekken. Maar dan moet er flink gebouwd worden aan de Europese poot in de NAVO. Goed voor het Verenigd Koninkrijk, dat uit de Europese Unie is gestapt. Jens Stoltenberg is voor die route. Hij heeft een eigen organisatie met een indrukwekkend nieuw hoofdkantoor in Brussel ter beschikking.

Tegelijk kun je denken aan de opbouw van een Europees leger. Lange tijd een vloek in Nederland. En niet meer dan een gedachtenspinsel in veel andere lidstaten. Maar Afghanistan maakt alles anders. De gedachte als zodanig stamt al uit de jaren tachtig van de vorige eeuw. De toenmalige Nederlandse minister van defensie Wim van Eekelen stak er zelfs de oceaan voor over. Hij belegde in 1986 een Europese conferentie in Washington om deze gedachte te bepleiten. De onderste bureaulade was zijn deel.

De Europese Unie is niet machteloos. Want de Taliban zijn niet almachtig. We zien een serieuze bundeling van krachten rond Oezbekistan. Goede betrekkingen met de Europese Unie lijken zich te ontwikkelen, schreef hoofdredacteur Peter Vincent Schuld op basis van zijn contacten in die regio.

De door de FBI gezochte terrorist Sirajuddin Haqqani is de nieuwe Afghaanse minister van Binnenlandse Zaken
Foto: © FBI

We zien een Taliban-regime dat kwade taal uitslaat, vooral in de richting van vrouwen en kinderen. Maar ook een regime dat beseft dat het relaties met de buitenwereld nodig heeft om te overleven. Dus valt er wellicht te onderhandelen. Zeker als de Europese Unie nu eens werk maakt van het eigen geopolitieke gezicht. Maar dat is weer op losse schroeven komen te staan nu de Taliban er voor koos om een door de FBI gezochte terrorist minister van Binnenlandse Zaken te laten worden en een ander deel van de regering te laten bestaan uit lieden door de VS gevangen gehouden werden op Guantanamo Bay. In de eerste week van september stonden toch al bijeenkomsten van de EU-ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken op de agenda. Die kwamen nu geen week te vroeg voor bezinning op de nabije toekomst. Vijf voorwaarden formuleerden de ministers. Als de Taliban daaraan voldoen, zal er gepraat worden en ligt erkenning van dat regime op de loer. Maar die erkenning lijkt op grond van de laatste ontwikkelingen verder weg dan ooit.

Fietsroute Vilsteren-Dedemsvaart is mede tot stand gekomen dankzij een bijdrage vn de Europese Unie Foto werd gemaakt te Vilsteren, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Kijk, de Europese Unie is dicht bij huis goed zichtbaar en volop actief. In eigen stad of dorp, gemeente of provincie zijn sporen te vinden van de aanwezigheid van de Europese Unie. Al was het maar op die plattegrond waarop het toeristische fietspadennet in de omgeving wordt aangegeven. Grote kans dat er ook een Europees vlaggetje is ingetekend vanwege een Europese subsidie.

Veel verkeersregels en verkeersborden zijn inm inmiddels identiek aan elkaar in de Europese Unie. Bij lange na niet allemaal maar er is zeker sprake van een zekere harmonisatie. Op de foto een serie verkeersborden waarvan de geboden en verboden gekend zijn in alle landen van de Europese Unie. Foto werd gemaakt nabij Arlon, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Nu misschien even wat minder, maar in normale zomers gaan velen van ons elders in de Europese Unie met vakantie. Iedereen kan gewoon de grens over. Overal kan met de pinpas worden afgerekend in dezelfde euro’s als thuis. Steeds meer gelden ook overal dezelfde regels in het verkeer, in de winkels en op het terras. Het veel gesmade zuiden van de Europese Unie is bij uitstek het gebied geworden, waarin vakanties en toerisme een belangrijk deel van de economie vormen. Er was een tijd dat er smalend over de ‘knoflookgrens’ werd gesproken. In 2021 eet iedere Europeaan knoflook.

De Europese Unie als economisch blok is in de wereld niet weg te denken en zorgt voor gigantische inkomsten. Op de foto zeecontainers in de haven van Gdansk, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het is allemaal heel gewoon geworden. Even gewoon zal het zijn, wanneer de Europese Unie ooit namens ons allemaal op wereldniveau optreedt en handelt. Ooit, eigenlijk nu al, zullen andere landen en regeringen in de wereld dat van de Unie eisen. De hele wereld, behalve sommige Europeanen zelf, is blij met het bestaan van de Europese Unie. In veel opzichten is de Unie nu al een voorbeeld voor velen. Wil je weten welke regels gelden in de economie? Lees dan hoe het op de Europese interne markt is geregeld. Zoals daar geregeld, zo wil de rest van de wereld het. Want wie de Europese Unie kwijt raakt als afzetmarkt, merkt de grote gevolgen ervan thuis in de eigen economie.

Wereldhandel, klimaatbeleid, gezondheidszorg? Op wereldniveau gaat de Europese Unie voorop. Sinds kort doet de Verenigde Staten mondjesmaat weer mee. Maar wie denkt dat de Unie nu weer aan de leiband van Washington loopt, heeft het mis. Wie stelt dat de wereld zich weer organiseert rond China en de Verenigde Staten, heeft het nog niet goed begrepen.

Maar binnen de Europese Unie vallen ook de zwakke plekken op. Invloedrijke speler bij de Verenigde Naties in New York, maar geen Europese zetel in de Veiligheidsraad. Krachtige militaire speler in Afrika, maar geen Europees leger. Wel aanschuiven aan tafel bij de grootste zeven economische machten in de wereld, maar geen echt lidmaatschap.
Buitenlands beleid dat vrijwel volledig in Europees Brussel wordt uitgestippeld. Maar Hoge Vertegenwoordiger Josep Borrell mag zich geen minister noemen. Hij benadrukt zelfs aan de leiband te lopen van de lidstaten. Immers, geen beslissing op geopolitiek niveau komt tot stand zonder unanieme instemming van alle lidstaten. De paradox: door zich klein te maken, kan hij het meeste bereiken op Europees niveau.

Voor hem wilde in zijn thuisland Spanje de Universidad Internacional Menéndez Pelayo in Santander wel een zomercursus opzetten. Het ging over die doelstelling van de zittende Commissie om de Europese Unie ook geopolitiek op de kaart te zetten. Eind juni werd in een week tijd de hele wereld besproken in het licht van het beleid zoals door de Unie op poten wordt gezet. De verhoudingen met China, met Rusland en met de Verenigde Staten stonden daarbij voorop.

Op vrijdagmiddag sloot Josep Borrell de besprekingen af met een slotinterview. Hem werd gevraagd in kaart te brengen wat hij zelf van de situatie vindt. “We zijn halverwege”, sprak hij. Bescheiden als hij op dit punt is. Wie bedenkt dat het Europese buitenlandse beleid pas sinds 2009 echt van de grond is gekomen, zou kunnen zeggen dat de fles dus in ieder geval half vol is. ‘Half vol’, want ‘half leeg’ is in dit verband doemdenken.

Inhoudelijk was er al tien jaar langer sprake van Europees buitenlands beleid. Aanvankelijk, onder leiding van de Spaanse Javier Solana, nog duidelijk aanvullend op het beleid van de lidstaten. Tussen 2009 en 2014 was de Britse Lady Catherine Ashton succesvol in haar door de Europese regeringsleiders verleende opdracht tot het opzetten van een organisatie voor het buitenlandse beleid. Zet zoveel ambtelijke culturen bijeen en de verwachting is dat er overal ruzie uitbreekt. Dat gebeurde niet.

De Italiaanse Federica Mogherini kon tussen 2014 en 2019 daarop voortbouwen, door de basis te leggen voor een volledig buitenlands en defensiebeleid. Nu stelt Josep Borrell vast dat de sterke lidstaten allemaal wel meedoen, maar dat er aan een supranationale vorm van besluiten nemen nog wel het nodige ontbreekt. In Den Haag wordt het niet hardop gezegd, maar ook Nederland is helemaal tevreden. Zo stond dat te lezen in de Staat van de Unie die eerder dit jaar verscheen. Nu de daden nog.