Analyse: Zwitsers stappen uit onderhandelingen over verdrag met EU maar de realiteit wint het van de schijn

0
1345
Blik op de Zwitserse Alpen nabij Chur, Zwitserland Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Peter-Vincent Schuld

Zwitserland heeft zich teruggetrokken na 7 jaar onderhandelingen met de Europese Unie om alle bestaande akkoorden om te zetten in een verdrag dat de bestaande akkoorden moest vervangen, aflopende akkoorden om te zetten in nieuwe bestendige afspraken en een nieuwe raamwerk tot stand moest brengen in de verhoudingen tussen Zwitserland en de Europese Unie. De Europese Unie heeft geen zin om energie en tijd te steken om aflopende akkoorden zoals een handelsakkoord over medische technologie bij te houden. Het Zwitsers bedrijfsleven is er niet mee opgezet omdat ze nieuwe barrières tegemoet zien om met de rest van de Europese Unie zaken te doen. Vrachtwagenchauffeurs zullen  blijven klagen over de wachttijden aan de grens en de papierhandel waarmee te te maken krijgen. Uit kringen van transportondernemingen horen we nu al dat kleinere vrachten gewoon in een bestelbusje worden gezet en dat daarmee gewoon als “grensverkeer” mee de grens over wordt gereden omdat ze geen zin hebben in al die formaliteiten. 

Handelsbelemmeringen leiden tot hogere prijzen in de Zwitserse supermarkten zoals hier bij de Migros in Neuhaus, nabij Schaffhausen, Zwitserland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Vanuit Bern is de klacht naar de Europese Unie ” we moeten onze mond houden en gewoon doen wat “Brussel” zegt”. Uit Europa klinkt de klaagzang dat ze Zwitsers “hautain” zijn en “lastig doen om alleen maar lastig te doen”.  Wie de oude tijd nog heeft meegemaakt van de Zwitserse grensovergangen kan zich wellicht het irritante gedrag van Zwitserse grenswachten herinneren. Uw verslaggever althans zeker wel als hij weer eens op reportage moest.

Reclame voor het Zwitsers horlogemerk Rolex in Andorra La Vella, Andorra
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Enfin. Zwitserland. Uw Zwitsers uurwerk zal wel blij zijn om weer thuis te wezen als u de grens met dit alpenland oversteekt. Nee, Zwitserland is geen lid van de Europese Unie, Nee, Zwitserland heeft op dit moment ook niet de ambitie om lid te worden. Nee, Zwitserland behoort niet tot de Europese Economische Ruimte zoals buurland Liechtenstein.

Beeld uit het jaar 2000 Frans-Zwitserse grensovergang bewaakt door Zwitserse grensbeambten. Zwitserland is thans onderdeel van Schengen.
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Ja, Zwitserland is wel lid van het Akkoord van Schengen dus er is een vrij verkeer van personen. Maar deel uitmaken van de interne markt van Europa, waarbij allerhande rechtsregels horen die een eerlijk speelveld tot stand brengen, dat zit er niet in. U kunt het vergelijken met een voetbalveld waarvoor de ene ploeg er andere spelregels gelden dan voor de andere ploeg. Dat is een oneerlijk speelveld. De Europese Unie en Zwitserland komen er dus niet uit. Zaken als onbeperkt toegang voor EU-burgers tot de Zwitserse arbeidsmarkt veroorzaakt bij de Zwitsers de angst dat hun sociale zekerheidsstelsel onder druk komt te staan en dat er een situatie tot stand komt waarbij de relatief hoge lonen in Zwitserland tot het verleden zouden gaan behoren. Met name in de grote Zwitserse conservatieve volkspartij SVP heerst er grote weerstand. De roep uit het bedrijfsleven om toch maar tot afspraken te komen omdat de van export afhankelijke bedrijven vrezen voor de economische gevolgen voelen zich buitenspel gezet. Als we de Zwitserse nationale en kantonale politiek bekijken, en we kijken naar het electoraat dan kent Zwitserland een vrij sterk conservatief kiezerspubliek. In Zwitserland zit men niet te wachten op strengere regels inzake staatssteun aan bedrijven. Immigratie is en blijft een heikel punt.

Reclame voor ijsjes van Nestlé in Malbun, Liechtenstein, het land da t wel lid is van de Europese Economische Ruimte
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Zwitserland kent namelijk nogal wat grote bedrijven die wereldwijd en dus ook in de Europese Unie actief zijn. Denkt u maar aan Nestlé of farmagigant Novartis. Europa en de Zwitsers zijn beiden met de hakken in het zand gaan staan. Zwitserland, van huis uit bekend om haar zogenaamde “neutraliteit”, zegt aangetast te worden in haar soevereiniteit. Maar de vraag is of dat wel waar is. Zoals we al eerder schreven absolute soevereiniteit  bestaat niet vanaf het moment dat je akkoorden sluiten met andere landen. Je bent dan als land gebonden aan de gemaakte afspraken. Derhalve is de Zwitserse opstelling eerder een signaal naar het eigen electoraat met de boodschap “zie je wel hoe sterk we in onze schoenen staan?”.

Kantoor van de Zwitserse farmareus Novartis in Vilvoorde, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Zwitserland kent een wat meer directe democratie doordat tal van moeilijke en lastige vraagstukken die moeten worden voorgelegd aan de bevolking middels een referendum. Zoals Duitsland en Oostenrijk deelstaten kennen, kent Zwitserland kantons die redelijk autonoom kunnen opereren binnen de kaders van de grondwet. Zwitserland is een wat apart land, ondanks dat het sinds 2002 pas lid is van de Verenigde Naties heeft het land sinds jaar en dag tal van VN-instellingen op haar grondgebied zien vestigen.

Kantoor van UNHCR in Geneve, Zwitserland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Van  vluchtelingenorganisatie UNHCR tot en met de de Wereldgezondheidsorganisatie WHO.  Europese organisaties zoals de UEFA (voetbal), EBU (Europese Omroepunie) en de Europese Organisatie voor nucleair onderzoek CERN zijn allemaal in Zwitserland gevestigd.

Europees Centrum voor Nucleaire Research in Geneve, Zwitserland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het is een op en top Europees land, maar is zeer huiverachtig om haar neutraliteit te verliezen. Het was in 2000 al een aderlating voor de Zwitsers toen ze onder internationale druk van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling en de Europese Unie , onder meer van het absolute bankgeheim moesten laten vallen en gedwongen werd bronbelasting in te voeren voor spaargelden.

Kantoor van de Private Bank Switzerland in Geneve, Zwitserland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

iets waar ook EU-lidstaten als Luxemburg en Oostenrijk met veel tegenzin aan moesten geloven. Deze ontwikkeling is de relatie tussen de Europese Unie en de Zwitsers niet ten goede gekomen.

Addertje onder het gras

Maar wie zegt dat Zwitserland de samenwerking met de Europese Unie een halt toe heeft geroepen zit er naast. De loopgang van de deeltjesversneller van het Cern in Genève loopt deels over Frans grondgebied. Een bilaterale afspraak tussen Frankrijk EU) en Zwitserland.

Beeldmerk van de internationale Bodensee Konferenz
Beeld © IBK

Maar nog veel interessanter is de Bodensee Conferentie. De nationale regering van Zwitserland onder leiding van premier Parmelin kan wel van alles lopen roepen en zich terugtrekken uit de onderhandelingen, maar Parmelin vergeet al dan niet opzettelijk te vertellen dat de Zwitserse kantons ook zelfstandig wat in de melk te brokkelen hebben.  Jaarlijks vindt er de Internationale Bodensee Konferenz plaats.

Blik op de Bodensee, met de haven van Lindau (Duitsland) waar een ferry met voetpassagiers aankomt uit Zwitserland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Een meeting waarin de Duitse en Oostenrijkse deelstaten en de Zwitserse kantons die gelegen zijn aan de Bodensee met elkaar spreken over grensoverschrijdende samenwerking. Of dat nu om reddingsbrigades gaat, of om versterking van de economische samenwerking en de infrastructuur. Het landsbestuur in Bern kan mekkeren wat ze wil, op het niveau van de deelstaten en de Zwitserse kantons heeft men geen oren naar wat de regering in hoofdstad Bern denkt of vindt. Het grappige? De organisatie Bodensee Konferenz wordt mede betaald uit bijdragen van de Zwitserse nationale regering, het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en het de EU Interreg programma’s (grensoverschrijdende samenwerking). Als we eerlijk zijn dan willen de EU en Zwitserland hum huiden zo duur mogelijk verkopen. Met het afblazen van de de verdragsonderhandelingen is er geen definitief einde gekomen aan de Zwitsers-Europese samenwerking.  Zie hier het verschil tussen politiek en realiteit.

Zwitserse ambassade en Zwitserse permanente vertegenwoordiging bij de Europese Unie aan het Luxemburgplein in Brussel, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Oh ja, de permanente diplomatieke vertegenwoordiging van Zwitserland bij de EU (zeg maar de Zwitserse ambassade voor wat betreft EU zaken) blijft overigens ook gewoon bestaan aan het Luxemburgplein in Brussel. Het is maar dat u het weet.