Corona: Op route naar het donkerrood gekleurde Polen waar wilskracht, angst en een sprankje vrijheid hand in hand gaan.

0
1754
De winkel in tweede hands goederen annex en feitelijk literair café in het Poolse Wroclaw, geopend met steun van de gemeente. Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Peter-Vincent Schuld

Er rolde via een heel goede vriend een berichtje binnen. Een berichtje van hoop en al is of was het maar tijdelijk, het was de moeite waard om een kijkje te nemen. Wroclaw, een stad gelegen in het gebied Silezië in Polen. Daar zouden sprankjes vrijheid zijn in het tijdperk van de huidige vrijheidsberoving omwille van de “volksgezondheid”.

Vrouw met mondkapje in bushokje met poster anti-abortuscampagne in het Poolse Wroclaw Foto: © Peter-Vincent Schuld

Polen, is dat niet het land dat de ene oorvijg naar de andere oorvijg krijgt omwille van de  tanende rechtsstaat? Het land waar een felle anti-abortus discussie wordt en de LHBT-gemeenschap wordt geviseerd? Polen is meer dan dat. Polen wordt afgeschilderd als een boevenstaat binnen de Europese Unie. Maar generaliseren we hiermee onze Poolse vrienden niet mee? We waren afgelopen jaar op reportage in Gdansk. En hoe meer we de (recente) geschiedenis induiken des te meer komen we een nauwe band tegen met de Polen, met meer zaken die ons doen binden dan ons doen scheiden. met die weerbarstige Polen in de straten van de steden en de dorpen valt het allemaal nog wel mee. Het tegendeel is eerder waar. Maar is dit niet weer een zaak van het eeuwig opgestoken vingertje naar anderen?In Polen  wonen mensen met zovele opvattingen die van conservatief, naar liberaal of progressief gaan. Ja, Polen kent een stevige invloed van de katholieke kerk, maar daar komen we in een ander verhaal op terug.

Zicht op de historische binnenstad met raadhuis in het Poolse Wroclaw
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Bestemming is Wroclaw, studentenstad, oude hanzestad gelegen aan de rivier de Oder. We besluiten de auto te pakken om de rit naar Polen aan te vangen. Even een voertuigwissel op de Belgisch-Nederlandse grens en een gedeeltelijke veranderde samenstelling van team. Zo rijden we richting de Duitse grens bij Venlo. De laatste maal dat we in Polen op reportage waren, bleek dat we nauwlettend in de gaten gehouden werden door de Poolse autoriteiten hetgeen resulteerde in een “afschud-operatie” van onze zijde waarbij het voertuig waarin de “Poolse beambten reden” door de slechte kwaliteit van het voertuig , noem het maar barrel plus de erbarmelijke stuurmanskunsten van de chauffeur, op een haar na crashte. We voelden ons even “The Dukes of Hazard” terwijl we niet meer deden dan gewoon feitelijke verhalen maken en beeldmateriaal aan het maken waren voor toekomstige verhalen.

Inspectievoertuig van het Duitse Bundesamt für Güterverkerhr op de grens tussen Nederland en Duitsland (nabij Venlo)
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Goed voorbereid gaan we op pad voor een verhoudingsgewijs kort verblijf. De Nederlands-Duitse grens…. Er is wat normaal grenstoezicht, maar geen sprake van uitgebreide controles, gewoon een schengentripje.  Het enige dat we op de grens van Nederland en Duitsland zien is een strategische opstelling aan de grens van een inspectievoertuig van het Bundesamt für Güterverkehr, te vergelijken met de Nederlandse Inspectie Leefomgeving en Transport maar dit heeft niets te doen met corona-crisis. Ook de handhaving van normale wetten en regels gaat in aangepaste vorm door.
Even onderweg rustig een hapje eten is er niet bij. Restaurants in Duitsland zijn op slot. Dus is het onderweg niet meer dan fastfood, bockworsten, chocoladerepen afgewisseld met cola en Redbull.

Rampspoed voor de Duitse economie: Winkels bieden hun producten aan voor min 70% in het Duitse Göttingen. Hoe lang is dit vol te houden?
Foto: © Peter-Vincent Schuld

We stoppen even in Göttingen in Nedersaksen. Tanken en nog eens een rondje Burger King. Naast ons ligt een klein winkelcentrum waar winkels hun producten met 70% korting in de etalages aanbieden Ook hier wordt fiks schade geleden.

Grens met de Duitse deelstaat Sachsen
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Een stuk verder in de Duitse deelstaat Saksen zijn alle niet essentiële winkels op slot maar het Oberverwaltungsgericht, heeft gevonnist dat babyzaken wel gewoon open mogen blijven. Deelstaat Saksen is een van de deelstaten met de strengste corona-maatregelen van Duitsland. Ook hier is het openbare leven zowat tot een stilstand gekomen.
Onderweg rijst de vraag of er geen ongelijk speelveld is ontstaan tussen webwinkels, dus het online shoppen en de traditionele fysieke winkels en in hoeverre dit in de toekomst kan leiden tot fikse vorderingen tot schadevergoedingen vanwege dit ongelijk speelveld. Werken de corona-maatregelen geen oneerlijke concurrentie in de hand al dan niet met een blijvend karakter?

Net over de Poolse grens staat er achter een actiewagen een voertuig van de Poolse douane Foto: © Peter-Vincent Schuld

We doorkruisen het laatste stukje Duitsland  in oostelijke richting naar de Poolse grens die we rond een uur of tien in de avond passeren. Achter een actiewagen van de Poolse wegbeheerder is een voertuig waarneembaar van de Poolse grenswacht. Maar het voertuig staat daar, niet meer dan dat. We komen in Wroclaw aan, na een paar politievoertuigen te hebben gepasseerd met inzittende agenten die wel wat anders aan hun hoofd hebben. In tegenstelling tot West- en Zuid Europa is het opeens een verademing van vrijheid. Niet omdat alles open is, want dat is niet het geval. Maar de sfeer op straat, zelfs in de avonduren is ontspannen. Wie kon zich ooit voorstellen dat achter het ijzeren gordijn van weleer het beter toeven zou zijn, ondanks dat geheel Polen donkerrood gekleurd is qua corona-besmettingen, en zeker in de buurt van waar wij ons ophouden. Niet ver gelegen van de Tsjechische grens.

Replica van een Nazi-Duitse V2 raket die in geheime ondergrondse bunkers in de Poolse regio Silezië werden geproduceerd
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Voor het gemak hebben we voor een paar dagen een appartement gehuurd midden in de stad van waaruit ik ga werken. Want naast het corona-geduvel staat er meer op de agenda. In dit deel van Polen ligt een stuk geschiedenis door de eeuwen heen dat veel vertelt over het Europa van vandaag. Een gebied dat een beetje verkend moet worden voordat we met ons team langduriger in de regio neerstrijken om u andere en uiterst indrukwekkende en bloedstollende verhalen te gaan vertellen. In deze contreien liggen verhalen die de wereld hebben geschokt tot dag van vandaag,. Wroclaw ligt niet ver van het vernietigingskamp Auschwitz, een van de zwartste pagina’s uit onze geschiedenis, en in de tientallen kilometers aan tunnels onder de bergen, uitgehakt door dwangarbeiders werd er door de nazi’s gewerkt aan massavernietigingswapens. Voor de Duitsers was Wroclaw geen onbekend gebied. Het hoorde ooit tot het Pruisisch rijk en heette ooit Breslau.

Duits-Poolse samenwerking, met een bijdrage van de Duitse Bondsrepubliek wer een dak hersteld in Wrowclaw
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Zijn de wonden van de geschiedenis geheeld? Blijkens een bord dat over een Pools-Duitse Samenwerking vertelt zijn we op de goede weg. Gelukkiger kun je mij niet maken. Maar er zitten hier meer verhalen, verhalen van nu, die zo actueel zijn en niets te maken hebben met de corona-crisis. Ogen en oren open dus. De ochtend breekt aan, ondanks wat minder uren slaap, tijd om aan de slag te gaan.

Goed geklede, zelfbewuste vrouw met bijbehorend zwart mondkapje in de straten van Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Ik open het raam van mijn appartement en werp een blik Red Bull in mijn mond en werp een blik met mijn ogen op straat. Een verzorgde vrouw met een prachtige zwart haren en in het zwart gekleed voorzien van een zwart mondkapje paradeert zelfbewust door de straat in de oude binnenstad waar het grote driekamerappartement gelegen is waar we verblijven.

Zwangere vrouw met mondkapje op straat in Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

We gaan maar eens op “patrouille” in de regio en verlaten de stad. Het bekende straatbeeld dat overal in Europa en daarbuiten optreedt: De mondmaskers op straat. Bij de oversteekplaatsen, op het trottoir, in de winkels. De producenten van deze dingen hebben gouden zaken gedaan en doen gouden zaken. In de stad zelf is er sprake van enige doorgang van het openbare leven. Bussen rijden, trams rijden en gevangenisbusjes rijden. Het leven gaat door. Maar wat is de kwaliteit van leven?

Meisje zit alleen op een bankje in een plantsoen met mondkapje in het Poolse Wroclaw
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Vanuit de auto Ik zie een meisje op een bankje in een totaal verlaten park. Ze is ietwat in haarzelf gekeerd.  Met mondmasker. Weer de vraag, is het dragen van dat ding, alhier zonder mensen om je heen nu wel echt zo noodzakelijk? Heeft er zich geen brainwashing voorgedaan? Wat doet angst en aanhoudende propaganda vanuit de overheid met mensen? Wat als er  amper een kritisch tegengeluid te horen is?

Creatieve vrouw maakt schetsen in de oude binnenstad van het Poolse Wroclaw…..met mondmasker
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Waar is het wetenschappelijk debat? Heeft de overheid sowieso het recht om zo diep in ons eigen privéleven te mengen dat het inademen van frisse lucht collectief als “not done”  beschouwd wordt? Wanneer houdt dit op?

Ambulance uit Poznan op de ringweg bij Wroclaw
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Wat wel opvalt is dat er overal betrekkelijk veel ambulances rijden. Formeel kunnen we natuurlijk niet vaststellen of de voertuigen corona-patiënten vervoeren, maar opvallend blijft het verhoudingsgewijs grote aantal ambulances dat in de regio onderweg is. Gelet op de kentekens van de ambulances, in Polen kun je aan de hand van de kentekens de omgeving aflezen, waar voertuigen vandaan komen, stellen we vast dat er nogal wat “interregionaal” patiënten worden vervoerd. We rijden de snelweg op en weer passeert ons een ambulance, ditmaal uit Poznan, dat zo’n 145 kilometer verderop gelegen is.

Bezoekers met mondkapjes aan het imposante kasteel van Walbrzych, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld


We arriveren in de gemeente Walbrzych, gekend om zijn eeuwenoude kasteel met daaronder een serie van tunnels. Het kasteel stamt nog uit de Pruisische tijd en inscripties op het kasteel zijn nog in het Duits. Ondanks alle corona-maatregelen is het heel goed mogelijk om het terrein op rond het kasteel te bezoeken. Het complex wordt door particuliere bewakers nauwlettend in de gaten gehouden. Wie bitsige beveiligers had verwacht zit er naast. Ik begroet de man in het Pools en vertel hem dat we op reportage zijn. Nog voor dat de bewaker die slechts in het bezit is van twee voortanden, mij iets kan vertellen, dirigeert de bewaker onze auto naar een plek die voorbehouden is voor speciale gasten. De joviale beveiliger vertelt dat hij blij is dat er nog bezoekers kunnen komen in deze tijden en bezoekers zijn er. Het zijn er weliswaar niet veel en misschien ligt dat aan de combinatie van kou en corona, maar ze zijn er wel. Dik ingepakt in dikke jassen en met mondmasker.  Maar ook hier moet de vraag gesteld worden of het dragen van een mondmasker in deze setting, buiten, met weinig andere bezoekers, en die er zijn bevinden zich op grote afstand, wel enige zin heeft. Regeert ook hier niet de angst boven het realisme?

Verliefd koppel op een van de vele bruggen in het oude en romantische Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Weergekeerd in Wroclaw. De stad van de zovele bruggen. Ik loop wat door de stad heen. Het is koud, en het voelt kouder aan door een scherpe snijdende wind. Aan de overkant van een brug, zoals je er hier zovelen heb in de stad van de ettelijke bruggen over de Oder staat een koppel van middelbare leeftijd. Ze beleven het houden van. Geen afstandelijkheid na op die vermaledijde mondmaskers na. Willen zoenen met een stuk textiel ertussen, het is alsof je met een regenjas onder de douche gaat. Waar is de aanraking? Waar is de tederheid van huid op huid? Maar toch, de twee “tortelduifjes” laten zich niet weerhouden om elkaar vast te pakken. Het schisma van liefde en angst in een levend schilderij van het tijdsbeeld.

Korona Shopping Centrer in Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Het is inmiddels vrijdag. De dag, tja de dag. Op het moment dat ik in Wroclaw was, nu iets meer dan een week geleden waren de winkelcentra nog gewoon open. U gelooft het of niet, maar voornaamste winkelcentrum net buiten de binnenstad heet… Korona. Tja, daar moeten we even een kijkje nemen. Als we het over een surrealistisch pallet hebben aan levenskleuren vinden we deze hier. Korona versus corona. Maar ja, wat betekent het woord corona eigenlijk? Niets meer dan kroon. En het is een kroon geworden. Een kroon op de angst, een kroon op de instabiliteit, een kroon op de onzekere zorgcapaciteit, een kroon van  pogingen om de bevolking te controleren.

Een wulpse en in roze geklede dame op een reclamevlag voor Korona Shopping in corona-tijd Foto: © Peter-Vincent Schuld

De bevolking? De bevolking probeert zo goed en zo kwaad als het gaat te blijven leven, te consumeren en hun heil en geluk binnen de vier muren en via de wifi-verbinding  te zoeken. Maar bij dit winkelcentrum is het druk. De bevolking laat zich geen mogelijkheid ontnemen om toch maar even naar buiten te kunnen en een break in het door de overheid opgelegde doodse leven te ervaren.

Korona delicatesse shopping, afgebeeld op poster op bushokje bij Korona Shopping Center in Wroclaw Polen, en omgeven door mensen met mondkapjes
Foto: © Peter-Vincent Schuld


De vraag of er leven is na de dood wordt irrelevant daar er bij leven amper leven is. Mensen laden hun boodschappen in en terwijl ik even rustig van mijn sigaretje sta te genieten tracht een oudere man, die de heerschappij onder de communistische tirannie heeft meegemaakt, een gesprek aan te knopen. Hij spreekt goed Pools en Russisch, ik spreek een paar woorden Pools en een paar woorden Russisch, maar te weinig om een conversatie te voeren. Ik voel me schuldig dat ik beide talen niet beheers. Maar het maakt niet uit, op een of andere manier verstaan we elkaar. Ik weet het zeker, ik moet en zal die talen onder de knie krijgen. Ik wil met de mensen in hun eigen talen kunnen spreken. Het is de man duidelijk dat ik hier als journalist het leven van de dag kom waarnemen. De oudere man geeft aan helemaal niet blij te zijn met de situatie van vandaag die hem doet denken aan tijden die hij liever ver achter zich laat.

Man met winkelwagen, twee stokbroden, mondkapje en plkastic handschoenen bij het Korona Shopping Center in Wroclaw
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Een andere man komt vanuit het winkelcentrum met zijn karretje naar de auto gelopen. Getooid met mondmasker en plastic handschoenen. Klaarblijkelijk ontneemt het mondmasker ook hem de adem dus draagt hij het onder de neus. Ik herken het. De man laadt zijn spulletjes in waarbij de twee broden die hij gekocht heeft het beeld domineren. Brood, ondanks de crisis zal er overal brood op de plank moeten blijven komen en dat is in deze situatie onzeker en vaak onmogelijk.

Moeder met kinderwagen en vriendin in de buitenwijken van Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar het leven gaat verder, het leven zet zich voort. De crisis duurt nu al meer dan een jaar. Onderweg neem ik het resultaat waar van de gezochte intimiteit en de gevonden liefde. Een vrouw loopt met kinderwagen door de buitenwijken. Een resultaat van de voorspelde babyboom? Welkom in deze gekke wereld waar niet meer zeker is, lieve baby. Maar is er ooit iets zeker geweest? Zeker is dat we geboren kunnen worden, zeker is dat er een dag komt dat we sterven. Wanneer die dag komt is voor de meesten van ons allerminst duidelijk. Maar dat die dag er gaat komen is een feit. Dat er hier wat gaande is met een virus is wel duidelijk.

Een beetje achteloos geparkeerde overbrengwagen voor overledenen in Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Er is wat verhoogde activiteit van overbrengwagens met overledenen die af en toe her en der op de stoep of op de hoek van een straat geparkeerd worden. Het doet ons even denken aan een moment, de avond tevoren toen wij met grote snelheid in Duitsland nabij Leipzig werden ingehaald door een lijkwagen mett licht langs de gordijnen in het compartiment waar men de overledenen herbergt. Het had iets weg van een gepimpt voertuig waar de show mee gestolen wordt. Tja, ook de dood treed soms “flitsend” in.

Kantoor van uitvaartondernemer in Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

We passeren toevallig het kantoor van een begrafenisondernemer in de straten van Wroclaw.  Flitsend worden de kisten, de urnen en de mogelijkheid tot crematie aangeprezen. Ook hier passeert een man die blijkens de mondmaskerdracht nog geen gebruik wil maken van de diensten van de uitvaartonderneming. Toch zal er ooit een dag komen waarop hij gedragen wordt naar de plaats waar hij tot stof zal wederkeren. De realiteit en de enige zekerheid van het leven zoals het is.

Tijdsbeeld, man en maaltijdbezorger steken over in Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Zeker is dat de straten overgestoken worden en maaltijdbezorgers massaal oprukken. De realiteit 2020-2021. Want als we niet uit eten kunnen gaan dan zullen we maar iets bestellen. Geldt ook voor ons. Het avondeten bestellen en nuttigen we in het tijdelijk betrokken appartement.

Toerist met op achtergrond een souvenirwinkel aanschouwt de schoonheid van Wroclaw, zelfs in corona-tijd
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Ik denk nog even na wat ik deze dag allemaal heb waargenomen. Ondanks de lockdown is er sprake van een enkele toerist die de schoonheid van deze stad vol geschiedenis aanschouwt en zich zijn tijd van leven niet laat hypothekeren. Een bekruipt mij gevoel van respect.

Buiten genieten horeca-gasten van hun drankje in Wroclaw, Polen, waar de horeca een andere invulling mag geven.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Tja, de avond is inmiddels ingetreden. We gaan maar eens een kijkje nemen in de stad. Het is vrijdagavond. Horeca zou in principe gesloten moeten zijn. Maar de inventiviteit kent geen grenzen. Of is het in een enkel geval “illegaliteit”? We treffen een man uit de Oekraïne die ons in Klub Al Capone, een stripteasebar en nachtclub, probeert binnen te loodsen. Ik wil graag de eigenaar spreken en hem vragen hoe de man het klaarspeelt om zijn zaak open te houden in gesloten tijden. Helaas krijg ik de eigenaar die zich excuseert wegens “druk, druk, druk” niet te spreken. Jammer. Zou hij negatieve ervaringen met de pers hebben? Ik kom hier niet om te oordelen maar om te beschrijven.

Winkel met tweede hands goederen annex literaire kroeg, open met steun van de gemeente in Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld


De kroegen in de stad, sommigen zijn geopend, sommigen hebben alleen een “afhaal-faciliteit” waarbij je het drankje  buiten kunt opdrinken. Door de straten van de binnenstad van Wroclaw zoeken mensen van diverse generaties elkaar op. Hoe dan ook, uitgaan heeft een andere dimensie gekregen maar gaat wel door. Vrouwen hebben zich opgemaakt en het getik van hooggehakte laarzen tot over de knie is op de straatstenen van het monumentale plaatsje goed te horen en brengt enige kleurklank in de doffe harde realiteit. Ons oog valt op een zaakje waar tweedehands goederen en allerhande curiosa worden verkocht. Het is diep in de avond en het zaakje blijkt open te zijn. Als we nog eens kijken zien we dat het zaakje tevens een café is. We gaan naar binnen en nemen enkele bezoekers waar. Een grappig gezicht.

Uitbaatster Ewa van het literaire kroegje annex tweedehandswinkel in Wroclaw, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Een slimme oplossing. Een met hulp en medeweten van de gemeente, zo leer ik van Ewa, het meisje, midden twintig, dat de zaak uitbaat. Sterker zelfs volgens Ewa heeft de gemeente deze circulaire ontmoetingsplek afgelopen december gecreëerd gefaciliteerd en mede gefinancierd. Een soort van  literair café tussen de spulletjes die ooit  aan anderen toebehoorden en thans op zoek zijn naar een nieuwe eigenaar zoals de biertap aan de toog zoekt naar klanten die zich aan het gerstenat willen laven. De sfeer is uiterst relaxed en aangenaam. Ewa is blij en trots dat ze dit etablissement kan runnen. Het is er ook gezellig. Dieper in de winkel zit een koppel dat, weliswaar met enige afstand tussen elkaar tot stand gebracht door wat oude meubeltjes, in deze huiskamer kunnen converseren. Het heeft wat studentikoos, wat alternatiefs, iets ondeugends en toch heeft het klasse. We zien hier geen mensen die zich laten vollopen. Hier komt een wat meer “filosofisch” publiek. En Ewa? Ewa kijkt mij aan met haar doordringende ogen, mond afgeschermd door een mondkapje. En in alle vriendelijkheid tapt ze het volgend biertje voor de volgende klant die zich in deze alternatieve huiskamer komt opwarmen.

Opgevrolijkte vrachtwagenchauffeur in tijden van chagrijn aan de Poolse Duitse grens
Foto: © Peter-Vincent Schuld


De dag erna zit ons verblijf in Wroclaw er op. We keren terug naar Nederland en België. Vlak voor de grens, op een bedrijfsterrein is er een zaakje waar we staande een kop koffie kunnen nuttigen. Ik heb de camera aan mijn schouders hangen. De bardame vraagt of we van de televisie zijn. Ik leg haar uit dat we voor een nieuwswebsite over Europese zaken werken. Ik maak een wat onhandige beweging, zoals ik wel vaker doe en wat koffie komt op de grond terecht. Ik voel me schuldig want ik wil deze mensen niet tot overlast zijn. Ik vraag de dame of ze iets heeft waarmee ik het op kan ruimen. Met een lieve maar heldere blik maakt ze duidelijk dat ik dat niet in mijn hoofd moet halen. Zij wil het perse doen. Ik voel me nog schuldiger. Na onze koffie genuttigd te hebben nemen we afscheid met een handkus. Het is echt waar dat als jij je vriendelijk en beleefd opstelt mensen zoveel voor je willen doen. We leven in rare tijden. Veel mensen hebben iets van hun onbevangenheid en vriendelijkheid ingeboet. Een vrachtwagen wil de parkeerplaats oprijden waar ik toevallig in de weg loop. Ik zie de man met zijn truck aankomen, maak wat plaats en geef een signaal van, rijd rustig door, geen probleem. We zijn immers allemaal onderweg van ergens naar ergens. De chauffeur reageert uitgelaten en met een grote lach. Iets wat je raakt in een tijd van chagrijn en irritatie. Het geeft gewoon even een goed gevoel.

Covid-test unit bij parkeerplaats truckchauffeurs vlakbij de Pools-Duitse grens
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Ik draai mij om en zie een containerunit staan die me met beide benen terugzet in de realiteit. “Covid Tests ” staat er op de unit met op de achtergrond een groot aantal vrachtwagens die ook weer hun goederen moeten gaan leveren op plekken waar ze nodig zijn. Ik ga even zitten in de auto, denk na over al deze momenten en over alles wat ik heb mogen waarnemen en aan u probeer te vertellen. Want dat doen wij journalisten, vertellen over wat we feitelijk waarnemen. Althans zo hoort het te gaan.