Coronatijden: Geraakt in het Portugese Tavira

0
1422
Man in het Portugese Tavira op een terrasje en draagt zijn mondmasker even als een "keppeltje". Foto: Christel Dubos / Schuld

door Peter-Vincent Schuld & Christel Dubos

Vandaag het tweede verhaal over Europa in corona-crisis.

Het is zover. De Europese Commissie heeft een overeenkomst bereikt met Pfizer die in samenwerking met BioN-Tech een vaccin heeft ontwikkeld tegen het agressieve virus dat onze wereld al een goed jaar in de greep houdt. Niet dat iedereen zich wil laten vaccineren, maar de mogelijkheid gaat ontstaan.

Productielocatie van farmareus Pfizer in Puurs, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het gaat om 300 miljoen doses die evenredig worden verdeeld over de Europese lidstaten. In bestuurlijk opzicht betekent dat er licht is aan het einde van de tunnel van vrijheidsbeperkende maatregelen.
Zelden was onze Europese samenleving zo tot op het bot verdeeld tussen voorstanders en tegenstanders van een restrictief beleid. Inperkingen van vrijheden waren en zijn niet altijd even proportioneel of hadden geen of nauwelijks een medisch te legitimeren basis. Daar zijn de laatste woorden in Europa nog niet over gevallen. Linksom of rechtsom, het virus heeft niet alleen fysiek toegeslagen maar ook mentaal, met alle gevolgen van dien.

Foto van een brochure van de gemeente Tavira met op de achtergrond het pittoreske dorpje dat mede mogelijk werd gemaakt in het kader van de Interreg-samenwerking tussen Spanje en Portugal, medegefinancierd door de Europese Unie
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Ons redactieteam bevond zich kort voor de  nieuwe beperkende maatregelen in Portugal, onder meer in het Portugese Tavira, niet ver van de Spaanse grens. Een plaatsje dat in trek is bij toeristen. Het is een gemeente amper 30 kilometer van de Spaanse grens. Er wordt tussen Spanje en Portugal, zeker in de grensregio nauw samengewerkt in “Interreg-verband”, hetgeen wij bij ons in Nederland en België kennen als “Euregio”. maar de samenwerking was en is overal ver te zoeken gedurende de corona-crisis.

Spaanse binnengrens met de autonome regio Andalusië en de provinciale grens Huelva.
Foto: Christel Dubos / Schuld

Grenzen gingen op slot bij de eerste lockdown. Nu is het in de aangrenzende Spaanse autonome regio Andalusië zover dat hun burgers de gemeentegrenzen niet eens mogen overschrijden, laat staan de landsgrenzen. Zeker de Spaanse provincie Huelva die ook in de autonome regio Andalusië ligt is tijdens de 2e golf overspoeld geraakt met besmettingen.

Toeristen met en zonder mondkapje in het Portugese Tavira.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In een tijd waarin je niet het hele gezicht van mensen kunt “lezen” en dus beperkter emoties of gevoelens van mensen hun gezicht kunt aflezen gaan we tijdens het observeren af op de ogen.

Indische Sikh met mondkapje, die een restaurant uitbaat in het centrum van Tavira
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Door het stadje heen lopende stuiten we op een Indiase sikh die aldaar zijn restaurantje runt met traditionele Indiase gerechten. De man staat buiten met zijn eveneens traditionele doek om zijn hoofd en getooid met zijn mondkapje. De combinatie van beiden geeft passant die wellicht niet op ogen let een wat unheimisch gevoel.

Leeg terras bij de Indische sikh van het Indian Tandoori restaurant in Tavira, Portugal
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het terrasje is leeg, terwijl andere zaken toch het nodige cliënteel hebben. We raken met de man aan de praat. Een hartelijke kerel van middelbare leeftijd die het in deze economisch moeilijke omstandigheden alles behalve makkelijk heeft zo hij zelf aangaf maar zoals we ook zelf konden waarnemen. Het voornoemde lege terras van de Indiase sikh tussen de gevulde terrassen van andere horeca-ondernemers voelt wrang.

Indische sikh zonder mondkapje, een heel ander gezicht.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar is de corona-crisis de enige reden? Nee helaas niet. Door onzorgvuldige berichtgeving en nalatige duiding in andere media worden Indiase sikhs omwille van hun baard en tulband vaak gehouden voor fundamentalistische en radicale moslims, wat ze zeker niet zijn. Het zijn zelfs helemaal geen moslims. Het zijn gewoon sikhs. De man doet zijn mondkapje even af en wat verschijnt er? Een warme blik van iemand die je zo als buurman zou willen hebben. In een wereld waar iedereen uiterst scherp (soms helaas noodzakelijk) tegenover elkaar staat is zijn lach een verademing. Vandaag de dag kunnen we in veel landen alleen aan de ogen zien of iemand lacht of niet. Maar voor velen is er niks te lachen.

Man loopt ietwat gebogen met mondkapje, pet en zonnebril in Tavira, Portugal. De sfeer is er gelaten.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In de late uren zetten wij zonder camera onze zoektocht voort naar mensen in de avond. Soms kan de camera contacten met mensen hinderen. We parkeren  onze auto en vanuit een venster worden we aangesproken door een oudere dame. Zij en het venster zijn met elkaar vergroeid geraakt sinds het uitbreken van de corona-crisis. Aurelia heet ze en ze is 85 jaar. Haar zoon, die oh zo bang is, en hoe begrijpelijk, heeft zijn moeder “verboden” om zich op straat te begeven omdat hij angst heeft dat zijn mama besmet raakt en hij daardoor zijn moeder verliest. Vader was al enige decennia terug overleden. Het hoogbejaarde moedertje is verdrietig. Niet omdat ze niet buiten mag, want ze begrijpt de beschermende liefde van haar zoon. Ze is verdrietig omdat ze zo weinig contact heeft met andere mensen. Niet iedere passant is bereid tot het maken van een praatje en je merkt op straat dat veel mensen de onderlinge sociale contacten met elkaar mijden. Het bejaarde moedertje draait tot onze vermakelijkheid de posities even om. Ze had zomaar nog steeds in ons vak kunnen stappen. Zij is degene die vragen aan ons stelt. Ze wil weten waar we vandaan komen, wat we hier doen en waarom we juist Tavira kozen om verslag te doen. Ze vraagt honderduit en blijkt op haar hoge leeftijd zelfs enige woorden Engels machtig te zijn, maar gelukkig kunnen we het meeste in haar moedertaal communiceren. Aurelia vertelt dat ze de hele dag voor het raam zit om te kijken wat er zoals gebeurt in deze barre tijden. Zelf is ze niet bang, wel voorzichtig zegt ze. Maar toch gaat ze de communicatie met al die vreemde mensen niet uit de weg integendeel. Ze vertelt dat ze de situatie zo onwerkelijk maar wel zorgelijk vindt en ze vindt het nog vervelender dat haar buitenwereld beperkt blijft tot de mensen die haar frequent bezoeken zoals haar zoon en een goede vriendin van. In de wat ouderwets ingerichte woonkamer van het kleine huisje staat een Portugese televisiezender op het nieuws afgesteld. Het bruine houtwerk van kasten, deuren  en deurstijlen maken haar woonkamer wat klein en op het eerste gezicht bedompt maar er hangt zelfs waarneembaar vanaf de buitenzijde door het venster heen een huiselijk “oma’s sfeer”. Ondanks dat ze wat slecht ter been is en haar wereld beperkt is tot haar huisje laat Aurelia zich niet belemmeren in het leven. De klok was druk bezig om het uur van twaalf te bereiken en Aurelia zag er echt wat vermoeid uit. Wat wil je met al die indrukken? Met een handkus namen we afscheid. Wellicht zien we elkaar ooit nog in dit leven.

Dames met mondkapje in de straten van Tavira, Portugal. F
oto: © Peter-Vincent Schuld

Enkele uren voorafgaande aan deze ontmoeting waren we nog terecht gekomen in een kleine corona-clash tussen een Portugese uitbaatster van een restaurant en haar donkere kelner oorspronkelijk afkomstig uit de voormalige Portugese kolonie Guinee-Bissau. Voor alle duidelijkheid, de “ruzie” had op geen enkele manier enige relatie tot het verschil in huidskleur of afkomst. Integendeel. Bij aankomst in het restaurantje in Tavira gingen we zitten en werden op een uiterst vriendelijke manier ontvangen door kelner Jaõ. Nadat hij onze bestelling (eenvoudige maar heerlijke Portugese gerechten) had opgenomen en naar binnen ging ontstond er een woordenwisseling tussen de werkgeefster en Jaõ. Het ging er hard en luid aan toe en Jaõ kreeg de mantel uitgeveegd waarbij de Portugese woorden zo snel over tafel gingen niet alles goed konden volgen. De eerste indruk was dat Jaõ werd uitgekafferd wegens disfunctioneren. De klanten op het terras bij het restaurantje, allen niet-Portugezen stoorden zich aan deze ferme woordenwisseling.  Wij  maakten uit de woorden die gewisseld werden op, dat niet de disfunctie op zich de oorzaak van het probleem was, maar omdat Jaõ zich ziek voelde met corona-symptomen, en daarom disfunctioneerde. Jaõ wilde niet stoppen met werken zo we konden opmaken. De verdiensten zijn in de Portugse horeca noch voor de uitbaatster noch voor de kelner erg hoog. Maar het is natuurlijk wat “apart” als iedereen van deze ‘clash” kan meegenieten. Jaõ had omwille van zijn correcte bediening al meteen onze sympathie gewonnen, maar dat neemt niet weg dat ook de uitbaatster het recht heeft om sympathie of begrip te verkrijgen.

Billboard in Tavira van de Portugese gezondheidsautoriteiten waarin opgeroepen wordt om de waakzaamheid niet te laten zakken en de maatregelen te respecteren.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar in corona-tijden een ziek personeelslid te laten werken in een restaurant is natuurlijk niet verstandig. Omdat we als journalisten nieuwsgierig zijn en altijd de andere kant van een verhaal willen horen spreken we de uitbaatster aan die Maria blijkt te heten. We vragen waarom er zo’n ophef en zo’n clash was ontstaan. Moederlijk legt Maria uit waarom ze Jaõ naar huis wilde sturen. Ziek, corona-symptomen en Jaõ wilde van geen opgeven weten. Onder het “genot” van een kop koffie spreekt Maria over de harde tijden en dat zij zich zorgen maakt over haar kelner, over haar bedrijfsvoering, en over de willekeur bij de politie die de coronaregels handhaaft. Maria staat duidelijk onder stress. Toch is ze blij dat ze even haar verhaal kan doen, al is het verhoudingsgewijs kort. Verward mag je Maria niet noemen, wel deels over haar toeren. De druk lag bij haar nog hoger omdat haar dochter hoogzwanger was en ieder moment kon bevallen. Als we de volgende dag, eveneens laat in de avond weerkeren om te kijken hoe het gaat, krijgen we het goede nieuws dat Jaõ negatief op corona getest is maar wel thuis moet uitzieken.

Poster in Tavira met corona-maatregelen die afgekondigd zijn door de Portugese autoriteiten.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Ze hekelt de wispelturigheid bij de overheid qua maatregelen. De ene week is het “zus” en de andere week is het “zo’. Zo stelde het Portugese directoraat voor de volksgezondheid eerst dat mondkapjes schijnveiligheid vormden, om nadien deze te verplichten in binnenruimtes aldus Maria.(thans ook onder diverse omstandigheden in de open lucht -red pvs). Geëmotioneerd vertelt Maria dat ze niet hoeft te rekenen op enige steun van de overheid en ze voelt zich aan haar lot overgelaten. Over de socialistische premier Costa en zijn regering heeft ze geen goed woord over en noemt hen leugenaars. Hier spreekt duidelijk een vrouw die getergd is door (rechts)onzekerheid en een totaal wantrouwen in het openbaar bestuur. De wanhoop is van haar gezicht af te lezen.

Een toch wat apocalyptische beeld: Een oudere vrouw die niet meer recht kan lopen en moeite heeft met adem halen door haar mondmasker, verlaat een kiosk in het centrum van Tavira, Portugal.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

We keren de volgende dag terug naar een ander deel van het stadje. Een oudere vrouw, slecht ter been, met een gebogen rug wordt duidelijk gehinderd in het vrij ademen door het mondkapje. Ze loopt met haar hondje een kioskje  binnen om wat te halen. Het beeld heeft een apocalyptisch karakter.

Klant van een horeca-zaak in Tavira praat met serveerster, beiden met mondmaskers, terwij het etablissement een gebodsbord op het raam heeft geplakt dat het dragen van een mondmasker binnen verplicht is.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Op het terras waar we zitten werkt een ober die uit de Oekraïne afkomstig is. Hij heeft zich het Portugees goed eigen gemaakt, zoals we vaak zien bij Oekraïners en de Russische buren als ze in het buitenland werken. Dima is zijn naam en hij herhaalt in grote lijnen hetgeen Maria, de eigenaresse van het restaurantje van gisteren en eergisteren tegenover ons reportageteam verklaarde. Ook hij vertelt ons dat het zo echt niet meer verder kan en dat de lokale economie deze crisis maar moeilijk te boven zal komen. “Het is al diep in het naseizoen en het verlies valt niet meer goed te maken”. Met een ferme vinger wijst Dima naar China als de schuldige die uit de naar zijn mening door hen veroorzaakte catastrofe nu een slaatje willen slaan. “Het is de Chinezen te doen om ons economisch kapot te maken” vervolgt Dima, om de eindigen “ze nemen hier van alles over”. Tja, toegegeven moet worden dat Chinezen voornamelijk met winkels in huishoudelijke goederen en/of goedkope kleding in Portugal (loja Chinesa) en Spanje ( mercado Chino) inderdaad een fiks deel van de markt in handen hebben.

Toerist fotografeert met mobiel en uitgedost met mondmasker in het pittoreske Tavira, Portugal.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Op de terrassen rond ons zitten toeristen al dan niet uitgedost met een mondmasker. Het publiek bestaat veelal uit ouderen die niet gebonden zijn aan het hoogseizoen. De sfeer is redelijk ingetogen. Van een echte vakantiesfeer is in de verste verte geen sprake. Europa is nog steeds in crisis.

Winkelrek met mondmaskers in een toeristenwinkel in Tavira, Portugal
Foto: © Christel Dubos / Schuld

Toeristenwinkels proberen een beetje de schade in te halen door rekken met mondmaskers te etaleren en te verkopen. Of er nu een vaccin is of niet, de economische rampspoed zal nog lang voortduren. Maar in theorie is alles wat materieel van aard is, te vervangen, een mensenleven niet. Ook niet als een mens geveld wordt door de lichamelijke of psychische gevolgen van alle restricties en de financiële malaise. Het leven zoals het is.