De Avonddenkers: Denken over de dood, over individueel geluk en dus over ethiek

0
749
De onvermijdelijke dood. Tastbaar op het enige hoogeveenkerkhof in Nederland, namelij in Barger-Compascuum Foto: © Jan Sibon/ Schuld

Door Bernd Timmerman

Jortianen versus de Markantianen:oftewel wat doen ‘we’ met de kwetsbaren in de Corona-Crisis en wat te doen als u oud bent?


Bent u een aanhanger van Jort Kelder of van Mark Rutte?

Natuurlijk er zijn meer smaken maar voor nu staan deze twee keuzes volop in de belangstelling. Is het kiezen voor een opoffering van ’80-jarigen met obesitas en kiezen zij hiermee voor het geluk van de grootste groep’ of winnen degenen die zeggen ‘doe je plicht, juist in tijden van ellende’?


De intelligente lockdown van Mark Rutte en zijn kabinet gaat uit van een aantal principes: autonomie, weldoen, niet-schaden en rechtvaardigheid. Het individu heeft bepaalde rechten en deze rechten mogen zo weinig mogelijk, liefst niet, worden geschonden. Het gaat primair om de morele plicht om het welzijn te bevorderen en mensen niet of weer zo weinig mogelijk in hun welzijn te schaden, binnen een geheel van publieke rechtvaardigheid.

Er zijn maatregelen getroffen om zo weinig mogelijk mensen te laten sterven door de verspreiding van het virusvers te vertragen. De medische sector moet hierdoor ook de ruimte krijgen om de zorg voor zieken aan te kunnen.  De keuzes gaan wel gepaard met inbreuken op de vrijheid van individuen. Zij mogen niet meer alles. Geboden en verboden, in het belang van het beschermen van individuen, de zorgsector en de maatschappij. De economie in het geheel krijgt een klap: er staat een recessie voor de deur, mensen verliezen hun inkomsten uit banen. Om negatieve effecten op te vangen komen er steunpakketten. 


Ieder moment is er de vraag “doen wij wel genoeg of hebben de maatregelen juist een te groot negatief effect?” Tot hoe lang is de beperkte lockdown te rechtvaardigen  onder de vaandel van het algemeen belang?  Of moet er juist een totale lockdown komen met sluiten van grenzen om een tweede golf van het virus na de zomer te voorkomen?


Het zijn ethische dilemma’s die door dit kabinet vooral met een Kantiaanse bril worden bekeken. Als iemand geconfronteerd wordt met een moreel probleem, moet deze persoon redelijk nadenken over de wet die hij zichzelf zou opleggen.


Wat zou jij goed beleid vinden wanneer je 40 bent en kanker hebt of als je de leeftijd van 70 hebt en je hebt corona? Het ethisch handelen uit plichtbesef. Iets wat slecht is, is volgens een deontoloog altijd slecht, ook als de uitkomst goed zou zijn. “Twee dingen vervullen de geest met steeds nieuwe en toenemende bewondering en eerbied. Hoe vaker en langduriger het denken zich ermee bezighoudt: de sterrenhemel boven mij en de morele wet in mij”. 

Een kwetsbare oudere, gefotografeerd in Lagos, Portugal
Foto: © Peter-Vincent Schuld


We mogen mensen nooit slechts als middelen zien, zij zijn doel op zich. Het redden van één mens is belangrijk, juist in tijden van een crisis is het redden van een mens essentieel omdat jij die mens kan zijn. Mark Rutte kan deze zin uitspreken bij iedere maatregel die hij treft in strijd tegen het corona virus.


Daar komt Jort Kelder aanlopen met naast hem Marianne Zwagerman, hand in hand  met daarachter waarachtig een groeiend leger aan utilisten. De twee zeggen dat zij niet zozeer de ethiek bestuderen, als journalisten, in de zin van wat het goede is voor een individu, maar dat zij kijken naar wat het beste is voor de gemeenschap. Je mag een persoon offeren voor het geluk van velen. Zo kun je iemand martelen die informatie heeft over een terroristische aanslag die het leven van velen gaat kosten. Ouderen en kwetsbaren mogen het haasje zijn om de samenleving door te laten gaan. Het doel van maximaliseren van geluk heiligt het middel van een grote  groepssterfte. 

Corona-crisis: Even niet genieten zoals dit koppel ruim voor de crisis deed.
Foto: © Peter-Vincent Schuld


De utilisten gaan namelijk uit van een ander principe dan de deugdmoralisten: je moet altijd zo handelen dat het zoveel mogelijk geluk oplevert voor zoveel mogelijk mensen. Concreet betekent deze gedachte in de corona-crisis dat het sluiten van winkels, theaters, restaurants, kappers en meer verboden het geluk van veel meer mensen afneemt.De ouderen en andere kwetsbaren vormen een minderheid die je mag opofferen.Het gaat er niet om dat iemand kwetsbaar, ziek of oud is, en nog minder dat jij dit ook kunt worden, van belang is het ultieme geluk op dit moment voor de grootste groep. Alleen de consequentie van het handelen is van belang. 

Even niet alles dubbel zien na het nuttigen van een cocktail in een bar
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Doe altijd je plicht of streef het grootste geluk voor de grootste groep na?


Vergeet daarbij niet dat ook u misschien op een dag de grens van een leeftijd  bereikt die voor sommigen een grens van solidariteit te ver is. 


Misschien is het van belang om te constateren dat ethiek altijd helpt om de noodzakelijke reflectieve distantie te hebben ten aanzien van de eigen keuzes. Echter je hebt ook capaciteiten nodig, de emotie, de rede, het verstand de kennis, de empathie en de perceptie om morele keuzes te kunnen bespreken. Een wijs en  goed mens kan de juiste beslissingen maken. Graag zonder al te vaak teveel luid geroep.


De economie herstelt zich, ook al doet een recessie pijn, het leed van heengaan is onvoorstelbaar onherstelbaar.