De Veiligheidsunie van Europa in uitbouw omdat terroristen en zware criminaliteit geen grenzen kennen maar een Europese FBI is net een brug te ver

0
947
Belgische paracommando's bewaken de Europese wijk in Brussel Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Het heldhaftige gevecht om de centen in de Europese Raad duurde vorige week een paar dagen langer. Het voornemen van de Europese Commissie een nieuw vijfjarenplan voor de Europese Veiligheidsunie te presenteren moest er twee dagen om worden uitgesteld. We merken het nu wat minder, maar die Veiligheidsunie is net zo’n spannende aangelegenheid als dat gevecht om de meerjarenbegroting.

Even terug naar november 2015. Op vrijdag de 13e werd Parijs opgeschrikt door een aantal bloedig verlopende terroristische aanslagen. Allerlei Europese afspraken over samenwerking tussen veiligheidsdiensten en politie in verschillende lidstaten bleken wel te bestaan, maar nooit in praktijk te zijn gebracht. De terroristen beraamden hun plannen voornamelijk in de wijk Molenbeek in Brussel. Uitlopers ervan wezen naar Rotterdam.

De vreselijke gebeurtenissen brachten een onmiddellijke beleidsreactie op gang. De toen zittende Franse president François Hollande riep daarbij een tot dan toe volstrekt slapend artikel in het Europese verdrag wakker. Hij vroeg zijn Europese partners binnen de Europese Unie om een ‘solidariteitsverklaring’.

Ik citeer mezelf uit een analyse van november 2015: “Het ging om een Frans verzoek aan alle lidstaten van de Europese Unie op basis van artikel 42 lid 7 van het Verdrag van Lissabon. Een artikel dat ooit in 2005 door de kiezers in Frankrijk en Nederland naar de prullenmand werd verwezen, maar dat toch bleef staan in het verdrag. Het gaat om “hulp en ondersteuning” van alle andere lidstaten, wanneer één lidstaat daarom verzoekt.”

Portugese politieman bewaakt de Europese top in Santa Maria do Feira, Portugal
Foto: © Peter-Vincent Schuld

“De Europese vergaderagenda hielp een handje mee. De ministers van defensie van de 28 lidstaten waren op de maandag na de aanslagen voor regulier overleg bijeen in Brussel. Ze spraken “vol empathie, emotie en eensgezindheid” hun steun uit aan dit Franse verzoek. Op dat moment (november 2015 dus) wisten we niet precies wat in de dagelijkse praktijk het gevolg ervan zou zijn.”

“De Franse minister Le Drian (binnenlandse zaken) hield het op de politieke betekenis van deze uitspraak door alle ministers. Voorzitter Federica Mogherini (de toenmalige hoge vertegenwoordiger van de Europese Unie voor het buitenlandse beleid) zei dat het voor het eerst in de geschiedenis was, dat dit artikel is aangeroepen. “Politiek van belang, want het heeft meer betekenis dan dat alleen vanuit de afzonderlijke hoofdsteden mooie woorden over solidariteit met Frankrijk worden uitgesproken”, was haar uitleg.”

Franse politie (gendarmerie) begeleidt en bewaakt nucleair transport op autosnelweg Foto: © Peter-Vincent Schuld

Vijf jaar geleden was het gevolg ervan dat er een eerste beleidsplan kwam voor wat enigszins hoogdravend ‘de Europese Veiligheidsunie’ werd gedoopt. Er was al, op basis van het Verdrag van Maastricht uit het begin van de jaren negentig, de Europese politiedienst Europol. Die was sinds 1995 gevestigd in Den Haag en kende slechts een langzame groei.
Europol mocht niet te snel groeien. Een paar honderd medewerkers om de ergste problemen van grensoverschrijdende aard te coördineren.

gebouw Europol in Den Haag, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

Ministers van justitie waren geneigd hun nationale bevoegdheden dicht bij zich te houden. Die cultuur leidde ertoe dat er van de verwachte coördinatie in de praktijk weinig terecht kwam. Tot in november 2015 in Parijs bleek dat aanslagen voorkomen hadden kunnen worden als de Europese samenwerking op waarde zou zijn geschat.

Nu wordt vlak voor de Europese zomervakantie zonder enige ophef een nieuw vijfjarenplan voor de Europese Veiligheidsunie gepresenteerd. Dat is opmerkelijker dan het lijkt. Het plan weerspiegelt vooral dat de Europese Unie beleidsmatig actief is geworden om alle taken die Europol al lang uitvoert, ook te ondersteunen. Daar blijft het niet bij. De Commissie in de persoon van de uit Griekenland afkomstige en in Brussel zeer ervaren Margaritis Schinas, heeft goed in de gaten dat terroristen ook met hun tijd meegaan.

Kerken zijn een aannemelijk voorwerp van aanslagen door islamitische terroristen. Op de foto de Dom van Aken, Duitsland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Zo vraagt hij aandacht voor zaken als het gevaar van aanslagen op heilige plaatsen en religieuze gebouwen als kerken en synagogen. Hij onderstreept het belang van zogenaamd ‘hybride terrorisme’, waarmee digitale misdaad wordt bedoeld. Digitale netwerken zijn net zo kwetsbaar gebleken, zoals de Universiteit van Maastricht en andere bedrijven eind vorig jaar nog hebben ervaren. Ook ziekenhuizen en andere voorzieningen van medische zorg zijn kwetsbaar. En Schinas gaat uitvoerig in op die prachtige techniek van de drones. Gestimuleerd door het Europese technologiebeleid. Maar ook ontdekt door het boevengilde.

Toen Europol werd opgericht werd geschat dat Nederland, in die tijd ook in de race om de Europese Centrale Bank naar Amsterdam te krijgen, een troostprijsje zou zijn. Enkele honderden medewerkers, was de inschatting. Inmiddels heeft Europol het aantal van duizend ambtenaren ruim overschreden. Onlangs nog bleek het belang daarvan. In samenwerking met Europol slaagden Franse en Nederlandse politiediensten erin een opzienbarende inval te doen op het darkweb. Daar bloeide de drugshandel. Europol heeft tanden gekregen. Al is het nooit die Europese FBI geworden, waarop de toenmalige Duitse bondskanselier Helmut Kohl vlak na de oprichting van de dienst hoopte.

Lid van een elite-eenheid van de Portugese politie bewaakt een gebouw tegen mogelijke terroristische aanslagen in Santa Maria do Feira, Portugal
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar strikt nodig is dat niet meer, wanneer nationale politie- en veiligheidsdiensten hun schroom voor samenwerking van zich afschudden en elkaar gaan vertrouwen. De samenwerking die daaruit voort komt, leidt tot dezelfde resultaten als wanneer een aparte Europese FBI uit de grond was gestampt. Dat onderlinge vertrouwen en een gezonde manier van Europees denken zijn daarvoor wel noodzakelijke elementen.