Energietransitie uit het verleden niet te vergelijken met heden: Over turf, kalkovens en energiebelasting van 2 eeuwen terug

0
543
Kalkovens, ooit gestookt op turf in Dedemsvaart, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Peter-Vincent Schuld

Termen als “energietransitie”, “energiediversificatie”en  “klimaat”, je wordt er mee om de om de oren gegooid. Als we vandaag de plannen zien van de Europese lidstaten afzonderlijk en de Europese Commissie in het bijzonder krijgen we met aardig wat veranderende zaken te maken die met een kritisch oog gevolgd moeten worden.

Hoogveen bij Weiteveen, Nederland ooit een gebied waar turf gewonnen werd.
Foto: © Jan Sibon / Schuld


Maar een energietransitie is niet nieuw. Een voorbeeld hiervan is het staken van de turfwinning in de talloze veengebieden. Olie en gas werden aangeboord en ingezet als brandstof en waren economisch gezien veel voordeliger dan de arbeidsintensieve winning van turf. Toch was er een tijd waarin turf niet was weg te denken. Brouwerijen en distilleerderijen namen het goedje veelvuldig af om alcohol te kunnen stoken. Ook in de particuliere huishoudingen werd turf veelvuldig ingezet als brandstof.

Bij het brouwen van bier werd vroeger veel turf gebruikt als brandstof. Op de foto: bierbrouwerij in Pipaix, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De afzet van turf kwam wat in de verdrukking door het delven van steenkool, maar beide wereldoorlogen van de afgelopen eeuw zorgde weer voor brandstofschaarste waardoor de inzet van turf weer noodzakelijk werd.

Turftreintje in Twist, Emsland, Duitsland Foto: © Peter-Vincent Schuld


Wat is turf eigenlijk? In het Engels wordt het ook wel “peat” genoemd” Het is een “geplette” substantie bestaande uit (half) vergane plantenresten en andere organische stoffen en daardoor wordt het aangeduid als fossiele brandstof die de nodige methaan bevat vanwege het ontbindingsproces. In veengebieden waar ooit turf gedolven werd, produceert de natuur nog steeds de nodige methaan en CO2, zoals we al eerder schreven. Een volstrekt natuurlijk proces als er een vorm van ontbinding van organische stoffen plaatsvindt.

Treintje geladen met turf in Twist, Emsland, Duitsland
Foto: Peter-Vincent Schuld

De Romeinen hadden het nut van turf als brandstof al ontdekt en wellicht al veel eerder. Er werd duchtig op gestookt en gekookt. Ergens moet je de energie vandaan halen. Ook in vroeger tijden werd Turf als brandstof al gebruikt als melkkoe. Op de turfmarkt in het Noord-Nederlandse Groningen werd er op de verkoopwaarde door de Stad Groningen tot 1817 maar liefst 30% belasting geheven door de stad. De werklieden graven, de handelslieden handelen en de overheid?…..graaien! Niets nieuws onder de zon.

Turfhaventje in Dedemsvaart, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Het verbranden van turf is natuurlijk ook niet echt bevorderlijk voor een schone lucht. Juist dat schept een vraag. Hoe zou de luchtkwaliteit geweest zijn in tijden dat er massaal kolen en turf werd verstookt als we dat zouden meten met de meetapparatuur van nu. Er zijn documenten uit de 13e eeuw dat kalkovens in en om Londen die op turf gestookt werden toen al voor een aanzienlijke luchtvervuiling zorgden.

Invoer van een op turf gestookte kalkoven in Dedemsvaart, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Nu komen we aan een letterlijk monument uit de geschiedenis. De oude kalkovens in het Nederlandse Dedemsvaart, gelegen in de kop van de noordoostelijke provincie Overijssel.Aan de zijkant van het complex zien we een haventje waar de turf aangevoerd werd en een kleine werf waar schepen konden worden hersteld of onderhouden. Maar wat zijn nu eigenlijk kalkovens en waarvoor dienden ze? Hoe simpel kan het zijn, voor de productie van ongebluste kalk dt gebruikt werd in de bouw. En hoe krijg je dat? Door zaken te “branden” die calciumcarbonaat bevatten”, met andere woorden schelpen met als resultaat “schelpkalk”. Er zijn nog op diverse plaatsen kalkovens te vinden maar die van Dedemsvaart zijn wel te mooi om niet in woord en beeld te brengen.

Op turf gestookte kalkoven in Dedemsvaart, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

Kegelvormige” ovens met een schoorsteen en ja, ze hebben iets weg van een grote fles likeur. Gedolven turf werd volop gebruikt als brandstof om deze ovens in bedrijf te houden.Maar ook aan deze eeuwenoude industrie kwam een eind. Aan alles komt een eind. (Op graaierij door de overheid na).  De cementindustrie maakte een opmars en de import van steenkalk na toe. Het leidde tot de sluiting en veelal de sloop van deze ovens. Maar niet in Dedemsvaart en het Nederlandse Hasselt plus nog wat andere plekken.
Zomaar een verhaal uit veranderde tijden, veranderde brandstoffen en zaken die gelijk bleven. Wat we vandaag doen kan morgen geschiedenis zijn