Europa als “zwaargewicht” door wereldwijd sancties uit te delen?

0
714
Zwaargewichten, blokken van 5000 kilo (5 ton) op een oplegger op de ring van Parijs, Frankrijk Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Jan Schils en Peter-Vincent Schuld

Vandaag en morgen wordt er weer wat afgepraat tijdens de Europese Raad per videoconferentie, de virtuele samenkomst van de Europese staats- en regeringsleiders. De agenda staat vol met tal van thema’s.

De Europese Unie, die al jaren om allerlei redenen kwistig sancties uitdeelt aan derde landen, ontpopt zich sedert kort ook als de “mensenrechtenpolitie” van Europa en de wereld. Dat doet wat hypocriet aan want op het vlak van de mensenrechten heeft de EU zelf ook heel wat boter op het hoofd.

“Stop Racism” button
Foto: © Tuba Gökcinar

Denk maar aan de slechte behandeling van minderheden in verschillende lidstaten en aan de welig tierende vreemdelingenhaat en racisme, die haaks staan op de mensenrechten. De EU zegt die rechten ook op het eigen grondgebied wel degelijk te verdedigen, maar in de praktijk komt daar minder van terecht dan de wereldverbeteraar doet voorkomen.

In haar nieuwe-, zich zelf toegeëigende rol van beschermer van de mensenrechten is de EU, geopolitiek niet meer dan een papieren tijger, er niet voor teruggeschrokken om meteen groot wild onder schot te nemen. Kwam eerder deze maand als eerste de Russische Beer aan de beurt, dezer dagen moest ook de Chinese Olifant eraan geloven. En wat doen wilde dieren als ze in het nauw worden gedreven? Ze bijten van zich af. En dat gebeurde ook meteen. Keihard.

Het regeringsvliegtuig van de voormalige Libische dictator Khadaffi wordt al tijden lang aan de grond gehouden op het vliegveld van Perpignan, Frankrijk
Foto: © Christel Dubos / Schuld

Behalve Rusland en China werden ook mensenrechtenschenders als Myanmar, Noord-Korea, Libië en Zuid-Soedan vanuit Brussel op de korrel genomen. Zowel personen als organisaties werden gestraft voor schending van de mensenrechten. In Myanmar werden elf personen “gestraft”, die als verantwoordelijke voor de staatsgreep worden beschouwd. Zij mogen niet op het grondgebied van de EU verschijnen en hun banktegoeden in de EU worden geblokkeerd voor zover die daar aanwezig zijn wat totaal onwaarschijnlijk lijkt. Dat weet men in het Brusselse EU-hoofdkwartier natuurlijk ook. Nu kun je er donder op zeggen dat de gestraften ook helemaal niet van plan waren om naar Europa te reizen, wat de Europese sancties ook ongeloofwaardig maakt. En wakker liggen van de sancties doen ze al evenmin. Maar het absurde van dit soort sancties is, dat ze tot niets dienen. De voorgenomen sancties tegen Turkije en meer bepaald tegen de bazen van het Turkse staatsoliebedrijf dat naar gas boorde in door de Turken en Grieken betwiste wateren, gaan voorlopig niet door. Dat komt omdat Ankara na heel wat verbaal geweld tegen de EU plotseling van toon is veranderd en zowel met de EU als met Griekenland wil praten over de slechte wederzijdse relaties.

Maar het was Rusland, dat de twijfelachtige eer te beurt viel om als eerste kennis te maken met het nieuwe wapen dat “Brussel” sedert kort inzet om de wereld te verbeteren: mensenrechtensancties. Vier Russen werden gestraft omdat ze volgens de EU verantwoordelijk waren voor de veroordeling en opsluiting van oppositieleider Aleksej Navalni. Die strafmaatregelen komen bovenop de eerdere economische sancties, die de EU al geruime tijd op Rusland toepast. Maar die sancties schieten voor een groot deel hun doel voorbij, omdat ze vooral de bevolking treffen en meer bepaald het armere deel daarvan. Dat had het ook zonder de sancties al zwaar te verduren, omdat het Kremlin zich weinig van die bevolkingsgroep aantrekt.

Het embleem van de Chinese Volksrepubliek op het gebouw van het Ministerie van defensie in Beijing, China
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Dat de EU China heeft gestraft, doet vooral stof opwaaien omdat het de eerste sancties tegen dat land zijn sedert 1989. Maar Brussel doet het wat voorzichtig aan want het wil de tweede economie ter wereld, waarvan het op verschillende vlakken afhankelijk is, niet al te boos maken. Vier Chinese functionarissen en een instantie, die voor het schenden van de mensenrechten van de Oeigoeren verantwoordelijk zouden zijn, moeten eraan geloven.De vier gestrafte Chinezen mogen niet meer naar EU-landen reizen en kunnen ook niet meer bij hun eventuele tegoeden in Europa. Over wie het gaat, wordt nog geheim gehouden om te verhinderen dat ze nog gauw hun geld afhalen. Ook hier geldt dat dit laatste totaal onwaarschijnlijk lijkt.

Volgens Brussel is het optreden van China tegen de Oeigoerse moslimminderheid in Xinjiang zorgwekkend. Oeigoeren worden in kampen opgesloten, gemarteld en gesteriliseerd en moeten dwangarbeid verrichten, beweren mensenrechtenorganisaties en zogeheten experts van de VN. Regeringen van verschillende EU-lidstaten en de Verenigde Staten beschouwen het Chinese optreden als genocide. Ook het Nederlandse parlement sloot zich daarbij aan. China, dat na de VS de belangrijkste handelspartner is van de EU, waarschuwde de sancties hoog op te zullen nemen en nam ook daadwerkelijk wraak: “Als sommigen de confrontatie zoeken, zullen wij niet terugdeinzen.” Wat de Oeigoerse kwestie betreft, tekenen we nog het volgende aan: Onterecht beroepen de “Oeigoeren” zich op hun oorspronkelijke etnische en islamitische identiteiten. De mensen die zichzelf aanduiden als “Oeigoeren” hebben niet zoveel van doen met het oorspronkelijk Oeigoerse volk zoals we deze kennen uit het Oeigoerse Rijk uit de achtste eeuw.. De volkeren die we nu als “Oeigoeren” aanduiden hingen aanvankelijk de gnostische religie van manicheïsme aan. Een religie die gericht was op het verwerven van kennis en kennis en kunde als “goddelijk” beschouwden. Nadien trad er een periode in waarin de “Oeigoeren” het Tibetaanse boeddhisme aanhingen en nadien “verislamiseerd” werden. De islam wordt in China net zoals het christendom, gelet op de Chinese cultuur, normen en waarden als “invasieve” religie beschouwd en derhalve als een gevaar voor de staatsveiligheid en de stabiliteit. Het islamitisch reveille drong ook door tot de betrokken volkeren binnen de Chinese Volksrepubliek en resulteerde in een serie van aanslagen tegen de Chinese instituten binnen de Chinese grenzen. China opteerde ervoor om hier bikkelhard preventief en repressief tegen op te treden. De definities die de internationale gemeenschap meent te moeten geven aan etnische status, de facto religieuze status is gebaseerd op weinig meer dan lucht en een totaal gebrek aan historische kennis, waardoor de Chinezen zich extra geschoffeerd voelen daar historische kennis wel hoog bij de Chinezen in het vaandel staat. Oeigoeren zoals we die nu kennen zijn een samengestelde loot aan de stam van Turkse volkeren die Centraal-Azië bewonen. Als specifieke etniciteit zoals deze nu omschreven wordt bestond deze niet tot de aanvang van de 20e eeuw.

Voor de economische balans en voor de Europese economie zou het goed zijn als ook Europese bedrijven makkelijker konden investeren in China. Op de foto: straatbeeld in Beijing zonder reclames voor Europese producten
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De sancties die China heeft opgelegd aan Europarlementariërs en onder anderen Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma zullen niet zonder gevolgen blijven, waarschuwde voorzitter David Sassoli van het Europees Parlement. Het parlement gaat het investeringsakkoord dat China en de Europese Unie onlangs hebben gesloten tijdelijk in de ijskast zetten. De sociaaldemocraten, na de christendemocraten de grootste fractie, willen het akkoord pas bespreken als China de sancties heeft ingetrokken. Maar daardoor wordt ook de EU getroffen. Want die overeenkomst moet een gemakkelijker toegang voor Europese bedrijven tot de Chinese markt mogelijk maken.

Stabiliteit tegenover democratie

Dat de relatie tussen de EU en China moeilijk blijft en nu is geëscaleerd komt in wezen doordat China een centraal geleide economie heeft, waar de communistische overheid de binnenlandse stabiliteit van het land belangrijker vindt dan democratie, mensenrechten, werkomstandigheden en het milieu. Dat staat haaks op de democratie, de vrije markteconomie en de mensenrechtenpolitiek in Europa.

Een pakketje uit China, geleverd bij een consument in Europa waarbij. de douane heeft aangegeven van de goederen die er in het pakketje zitten, kleding in dit geval, in strijd zijn met de importbepalingen inzake kwaliteit etc. van de Europese Unie
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar beide partijen willen de wederzijdse handel buiten de politieke onenigheid houden. Voor China is Europa de belangrijkste handelspartner, terwijl China voor de EU na de VS de tweede belangrijkste handelspartner is. De EU importeert vanuit China tal van goederen maar vooral machines, medicamenten, kleding, schoenen, meubels en speelgoed. Vaak voldoen deze goederen niet aan de Europese normen en standaarden, maar Europa knijpt in verband daarmee graag om politieke redenen een oogje toe. De EU exporteert naar China vooral auto’s, vliegtuigen en chemicaliën.     

Internationale politiek is voor veel mensen vaak ondoorgrondelijk. Toch zijn er op het beleid van wereldleiders psychologische maar ook mathematische modellen los te laten.  Het opleggen van importtarieven laten zich mathematisch gezien het makkelijkst doorgronden. Je legt elkaar net zolang importtarieven op tot je een bepaalde balans hebt waarbij je handelsoverschotten en handelstekorten in evenwicht hebt gebracht vaak omgeven door een hoop politieke retoriek en verbaal kabaal.

Aan de virtuele top van vandaag 25 maart en vrijdag 26 maart neemt ook de Amerikaanse president Biden deel. Oorspronkelijk zou de nieuwe Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Anthony Blinken langs komen “om de gescheurde relaties tussen de VS en Europa” te herstellen. Prachtige woorden die het pr-technisch goed doen maar die feitelijke inhoudsloos zijn. Het weerkeren van de VS in het klimaatverdrag van Parijs klinkt voor de bühne ook leuk maar in feite is het niet meer dan een manier van de Amerikaanse regering om haar grip op de energie producerende bedrijven  te vergroten en vervolgens belastingen te incasseren. Climate matters, Black Lives Matters, #Metoo matters. Altijd alles “big, bigger and biggest, totdat de de opblazen ballon meer lucht is gegeven dan deze kan hebben om vervolgens uiteen te spatten. Het Amerika onder Biden is niet blij met de door Angela Merkel ingeroepen “Europese soevereiniteit” toen de Amerikaanse president Biden zijn aanvankelijk bedaarde retoriek inzake de gaspijpleiding van Rusland naar Europa veranderde en de toon veel vijandiger werd door opnieuw partijen die te maken hebben met de aanleg en de exploitatie van de Nord Stream 2 sancties aan te zeggen.

Shell is ook nauw betrokken bij de Nord Stream projecten, maar daar zal de Amerikaanse regering wel wat voorzichtiger mee omgaan daar Shell natuurlijk ook in de VS fiks geïnvesteerd heeft. Bovendien heeft Shell afgelopen week een nieuwe samenwerkingsovereenkomst getekend met met Russische Gazprom. Gazprom lanceerde afgelopen week daarover dit persbericht https://www.gazprom.com/press/news/2021/march/article525229/ .

De politiek is meestal de verliezer want die loopt negen van de tien keer achter de economische feiten ter hoogte van de bezemwagen aan. Biden en Blinken proberen op dit moment niet meer en niet minder op een uiterst opportunistische wijze Europa te beïnvloeden. Met Biden moeten we zeker voorzichtig zijn, want in tegenstelling tot zijn voorganger Trump schoffeerde hij de Russen door President Poetin een “moordenaar” te noemen. Diplomatiek gezien een doodzonde, want dit soort uitlatingen zijn niet bevorderlijk voor de geopolitieke stabiliteit en de geopolitieke veiligheid. Of Biden wel zo’n goede opvolger is van Donald Trump valt zeer te betwijfelen. Biden heeft zijn eerste doodzonde al gepleegd en de relaties met China en Noord-Korea zijn er intussen ook niet op vooruit gegaan. Met idealistische praatjes bereik je in Rusland niks, je bereikt er in China niks mee en in Noord-Korea al helemaal niet. Er valt veel te zeggen over oud-president Trump, hij was alles behalve perfect, maar hij beging niet zulke geopolitieke stommiteiten zoals Biden deed en Biden daarmee de wereld geen veiliger plek maakte. Natuurlijk werden deze feiten maar deels of niet door andere media opgepikt, geanalyseerd en becommentarieerd. Als de media de nachtwakers zijn van de politiek en democratie zoals wij deze kennen en vervolgens blijven slapen bij dit soort uitglijders van formaat uit hoofde van Biden, dan lijkt er sprake van selectieve bevoordeling en bevooroordeling.