Europa langs de oevers en diepe valleien op de Balkan: De Europese Balkantop van 6 mei

0
751
De Drina Rivier scheidt Bosnië (links) en Kroatië (rechts) Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Het feestje van de Europese Unie op de Balkan gaat deze week niet door. Zagreb zou gastheer zijn van topberaad donderdag 7 mei over de verhoudingen met de kandidaat-lidstaten daar. Maar na een aardbeving in februari en nu de Coronacrisis moet woensdagmiddag een videoconferentie uitkomst geven.

Extra pijnlijk omdat het de week van de herdenkingen rond het einde van de Tweede Wereldoorlog is in Europa.

Zicht op Kroatië vanuit een helicopter hangend boven Bosnië met blik op de Drina Rivier Foto: © Peter-Vincent Schuld


Topberaad van de Europese regeringsleiders met de collega’s van de zes nog buiten de Unie levende staatjes op de Balkan zou ook de vrede in deze laatste brandhaard op het Europese continent dichterbij hebben gebracht. Maar de regeringsleiders houden het bij een videoconferentie.

Dat is zuur voor het Kroatische voorzitterschap. Het was voor hen al een half jaar waarin vooral op de winkel zou worden gepast. Grote ontwikkelingen werden bewaard voor het komende najaar, wanneer Duitsland het voorzitterschap vervult. Maar dit evenement, bekend onder de naam ‘Balkantop’, zou dan toch de kers op de taart voor de Kroaten moeten zijn.

EU aanwezigheid op de Balkan op de militaire Eagle Base in Tuzla, Bosnië
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Symbolisch, want Kroatië is niet alleen de jongste lidstaat van de Europese Unie, maar ook een voormalige deelstaat van het uiteen gevallen Joegoslavië.

De partners van toen zijn onderweg partners voor de toekomst te worden. Een toekomst in de veilige armen van de sterke Europese Unie. Zelfs de aardbeving nabij hoofdstad Zagreb in februari zou geen belemmering zijn.
Maar de coronacrisis is dat wel.

Kroatië heeft de inhoudelijke voorbereiding van het overleg nu maar aan de Europese Commissie gelaten. Op de eigen website van het voorzitterschap vinden we een korte en zakelijke aankondiging van het evenement. Er is geen zichtbare rol meer voor de Kroatische premier Plenkovic.

Kroatië is geïntegreerd in de Europese familie van de EU, Bosnië wel “geassocieerd”, het wordt aangetoond door de aanwezigheid van de Zagreb Bank (Zagrebacka Banka) in Tuzla, in Bosnië dat weer een onderdeel vormt van het Italiaanse Unicredit
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De conferentie staat nu onder voorzitterschap van Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, is verantwoordelijk voor het vergaderdocument.
Daarin staan trouwens weinig opzienbarende zaken. De Balkan begint erbij te horen, zo zou je de politieke rode lijn erachter kunnen samenvatten.

En dat is in deze week van herdenkingen politiek niet zonder belang. Toen dertig jaar geleden de etnische tegenstellingen op de Balkan escaleerden, voelde de rest van het Europese continent grote schaamte. Dachten we dat in Europa de oorlog was uitgebannen. We hadden net met verwondering beleefd dat 45 jaar nadat het werelddeel was gedeeld in oost en in west, in communistisch en in democratisch, nu ‘de heling van Europa’ begon.

Langs de oevers van de Balkan met zicht op Kroatië waarbij de helikopter boven Bosnisch grondgebied hangt met blik op de grensrivier de Drina
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Prompt begonnen de militaire conflicten op de Balkan. Vrede is een broos begrip en niet vanzelfsprekend. Vandaar dat ook deze Balkantop past in deze week van herdenkingen. Want ook dit conflict kon worden bezworen. Hoewel de gevolgen ervan nog altijd zichtbaar waren. Vooral in het etnisch verdeelde Bosnië lukt het nog altijd niet goed samen te leven. Langs elkaar heen leven lukt net. En in Kosovo oefenen Serviërs en Albanezen op onderlinge vrede. Dat verloopt uiterst moeizaam.

Kosovocrisis: Vluchtelingen uit Kosovo in de Albanese grensplaats Kukes
Foto: © Peter-Vincent Schuld


De Europese Unie als vredesproject na de Tweede Wereldoorlog werd indertijd ook in Nederland met overgrote meerderheid ondersteund. Zo’n vrede zonder geweld moest ook op de Balkan komen. De Nederlandse premier Wim Kok zag het in het jaar 2000 scherp. De NAVO had gebombardeerd, bruggen over de Donau lagen in puin. Dat mocht de Europese Unie niet op zijn beloop laten. Bij duurzame vrede past een duurzame economische ontwikkeling en welvaart. Dus moesten die bruggen hersteld en de Donau weer bevaarbaar worden. Hij maakte zich er sterk voor binnen de Europese Unie.

Premier Wim Kok (r), minister van Buitenlandse Zaken Jozias van Aartsen en staatssecretaris voor Europese Zaken Dick Benschop op de Europese top die handelde over de Balkan in Biarritz, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het gaat mondjesmaat en stap-voor-stap, daar op de Balkan. Ook Nederland ziet het in de tijd van Mark Rutte minder scherp dan in de tijd van Wim Kok. Het duurde jaren voor ons land accepteerde dat Noord-Macedonië en Albanië de status van kandidaat-lidstaat kregen.

Officieel is die status eind maart verleend, gebruik makend van het feit dat een zeer kritische Tweede Kamer in coronatijd geen politiek tegenspel van formaat meer bood. Nu lezen we zuinigjes in het document van het kabinet over deze Balkantop: “Het kabinet ondersteunt het Europese perspectief van de landen van de Westelijke Balkan. Hiertoe hanteert het kabinet een strikte en faire benadering ten aanzien van de uitbreiding”.


Dat strikte hoorden we maandag terug in de Tweede Kamer. Nou ja, de Balkan hoort er wel bij, maar waarom doet de Servische premier Alexandar Vucic dan zo pesterig richting de Europese Unie. Hij krijgt veel meer steun en solidariteit vanuit de Unie dan vanuit China en toch hangt hij zijn land vol met posters, waarin China wordt bedankt. “Want de Europese Unie doet helemaal niets”, zo zou hij volgens Europese media hebben verklaard.

“Herstelwerkzaamheden” aan een spoobrug in de Servische enclave Leposovic in Kosovo

Foto: © Peter-Vincent Schuld


Minister Blok (buitenlandse zaken) tilde er niet zwaar aan, maandag in de Tweede Kamer. “Als we nu in België horen dat we het in Nederland allemaal verkeerd doen, dan is er wat aan de hand”. Maar Servië? Dat land mag erbij, als het dat wil. Ze kunnen veel verwachten uit de samenwerking met de Europese Unie. Ze moeten dan ook wel aan de voorwaarden inzake rechtsstaat, democratie en persvrijheid voldoen. Maar zolang ze er niet bij horen, kunnen ze, zolang als ze dat willen. hun eigen gang gaan.

Servië sorteert alvast voor op het Europees vrij verkeer van goederen. Een Servische vrachtwagen met kentekenplaat alvast uitgevoerd met blauwe band aan de linkerzijde op de ring van Antwerpen, België
Foto: © Christel Dubos / Schuld


Die analyse zien we terug in het standpunt van Mark Rutte. Er zullen 26 lidstaten door hun regeringsleider vertegenwoordigd zijn tijdens de videoconferentie. Rutte alleen schittert door afwezigheid. Voor de Tweede Kamer is die afwezigheid “oké”. Want beraad met het crisisteam uit het kabinet over de spelregels rondom de coronacrisis stond al in de agenda en moest maar voorrang hebben. Want ja, Kroatië had het feestje van de Balkantop nu eenmaal verzet van 7 mei in Zagreb naar 6 mei om drie uur per videoconferentie. De dubbele moraal in Den Haag was voelbaar, toen de leden van de Tweede Kamer zich daarover met instemming uitspraken.
Dat strikte, dat zien we ook wel terug in het vergaderdocument van de Europese Commissie.

Europees geld uit de “Kroatische geldautomaat van de Zagreb Bank in Meduna, Kroatie
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De landen op de Balkan kunnen rekenen op 3,3 miljard euro aan steun voor de strijd tegen de gevolgen van het coronavirus. Maar het is grotendeels een sigaar uit eigen doos: een andere bestemming voor geld waar ze toch al op konden rekenen. Ook kunnen ze profiteren van de Europese interne markt voor het verwerven van beschermende medische voorraden als mondkapjes, ventilatoren en beademingsapparaten. Maar beslissingen over echte financiële steun moeten wachten op het najaar. Dan heeft de Europese Unie eindelijk, verwacht men, het huiswerk voor de meerjarenbegroting tot 2027 rond. Het is nog steeds een moeizaam pad naar vrede op de Balkan.