Europees Openbaar Ministerie van start: Maffia, corrupte figuren en sigarettensmokkelaars krijgen geduchte tegenstander

0
763
Ingang van het kantoor van het Europees Openbaar Ministerie in Luxemburg Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Vandaag blijft het rustig aan de Johan de Wittlaan 9 in Den Haag. Daar staat een fraai, nieuw kantoorpand dat maar half is gevuld: Eurojust. Ooit was de gedachte de andere helft van het kantoor te benutten voor een nieuwe instelling: het Bureau van het Europese Openbaar Ministerie. Maar Nederland was te laks. Daarom werd in 2017 dit Bureau niet aan Den Haag maar aan Luxemburg, plaats van vestiging van het Hof van Justitie van de Europese Unie, toegewezen.

Kantoor van Eurojust in Den Haag, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In haar thuisland Roemenië werd Laura Kövesi uitgespuugd. Ze bleek als openbaar aanklager bij, zeg maar, de Hoge Raad van Roemenië van 2013 tot 2018, effectief te zijn in het bestrijden van corruptie en fraude door hooggeplaatste personen uit de oude communistische tijd. Ze raakte de schimmige belangen van de ‘grote vissen’ te zeer. Onder gewone Roemenen was ze zeer populair.

Roemeense bevolking in de stad Pitesti, Roemenië
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het was daarom een helder signaal van de Europese politiek, toen ze in 2019 werd benoemd tot hoogste magistraat voor het nieuwe Bureau voor het Europese Openbaar Ministerie. De belangen voor de Europese Unie bij zo’n nieuw Bureau zijn groot. Alleen al aan btw-fraude verdwijnt ieder jaar 50 miljard in de zakken van criminelen. In juridische zin laat de Europese Unie nog teveel gaten vallen, die deze fraude mogelijk maken.

Ontmanteling van een illegale sigarettenfabriek in Tilburg door de FIOD, Douane en Politie Foto: Jules Voreselaars / Schuld

Zo levert de beruchte carrousel met sigaretten daaraan grote bijdragen. Die carrousel staat voor het rondpompen van sigaretten door de lidstaten heen. Dat is lucratief voor de smokkelaars omdat de lidstaten wel dezelfde Europese wetgeving voor de BTW hanteren, maar niet dezelfde tarieven. De verschillen in tarieven die daardoor ontstaan tussen de lidstaten, maken het slimme rekenaars binnen de maffia mogelijk de ‘juiste’ route voor het smokkelen te kiezen.

De Franse zakenman Claude Perry hielp de Europese Commissie in 1999 net een beetje extra op de Europese Commissie o.l.v. Jacques Santer een val te geven en gaf een ontluisterend inkijkje hoe door en door corrupt een van de commissieleden was. Foto werd gemaakt in Brussel, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In maart 1999, al heel lang geleden, viel de Europese Commissie van Jacques Santer. Dat gebeurde nadat jarenlang het Europese nieuws werd gedomineerd door zaken van fraude en verkwisting. Het was zelfs zo erg dat de bijnaam ‘Europese fraude-Unie’ veel gebruikt werd. Veel gewone mensen, ook in onze lezerskring verloren daardoor het vertrouwen in de Europese Unie. Maar ze kregen niet meer mee dat er tussen toen en nu wel heel wat is verbeterd in deze schandalige situatie. Vandaag met het startschot van dit Bureau voor een Europees Openbaar Ministerie wordt weer een grote stap naar meer betrouwbaarheid voor het Europese project gezet.

Jan-Kees Wiebenga, voormalig lid Europees Parlement, alhier gefotografeerd te Den Haag, Nederland was reeds in 1999 een duchtig pleitbezorger voor de oprichting van een Europees Openbaar Ministerie
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Terwijl de Europese Unie werkte aan de invoering van de euro als Europees betaalmiddel, werkte de criminaliteit aan het vullen van de eigen zakken. Hoe moest dat als de euro eenmaal in een groot deel van de Europese Unie zou zijn ingevoerd als wettig betaalmiddel? In april 1999 wees het Europees Parlement de weg. In een rapport van de tamelijk briljante Nederlandse VVD’er Jan Kees Wiebenga werd voorgesteld zo’n Bureau voor een Europese aanklager op te richten. Niet voor de strijd tegen alle misdaad. Dat zou in die tijd nog volstrekt ondenkbaar zijn geweest. Wel voor grensoverschrijdende financiële criminaliteit. BTW-fraude stond daarbij hoog op het lijstje. Maar ook witwassen en valsemunterij kwamen erop voor.

Het huidig kantoor van Europol in Den Haag, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In die jaren nadat Nederland in 1997 eerste auteur was geweest van het Verdrag van Amsterdam, werd in ons land dit soort gedachten positief benaderd. Immers, dat Verdrag ligt aan de basis van wat toen de derde pijler in de Europese samenwerking werd genoemd: justitiële samenwerking. Via de Europese Raad van Tampere in oktober 1999 werd nauwe samenwerking zichtbaar tussen Nederland en Finland om te werken aan daadwerkelijk veel meer Europese samenwerking op dit gebied. De eenvoudige gedachte erachter: als er een Europese interne markt is, maken ook boeven daarvan misbruik. Het leverde bureaus op voor Eurojust en Europol in Den Haag.

Grote dozen vol met illegale sigaretten, in beslag genomen door de FIOD bij een illegale sigarettenfabriek in Tilburg, Nederland
Foto: © Jules Vorselaars / Schuld

Na het referendum van 1 juni 2005 sloeg de stemming in Nederland om. De nationale reflex werd meer en meer anti-Europees. We kunnen het zelf wel af, werd een dominante gedachte in de Nederlandse politiek. We hebben toch een stevig Landelijk Parket, die ook de grote financiële criminaliteit aan kan! En belastingzaken, daar moet de Europese Unie helemaal vanaf blijven.

Op last van de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst FIOD wordt een machine voor de productie van sigaretten na in beslagname op een dieplader getakeld door het voor ontmantelingen van criminele installaties vergunde bedrijf Kusters Faciliteiten, te Tilburg, Nederland
Foto: © Jules Vorselaars / Schuld

Gaandeweg is dit beleid vastgelopen. Niet dat we die boodschap ook uit Den Haag hoorden. Maar bij de Europese Commissie in Brussel wist men wel beter. In 2017 openden rapporten van de toenmalige uit Frankrijk afkomstige Pierre Moscovici over de gigantische omvang van de BTW-fraude velen de ogen. Zo’n Europese aanklager tegen de financiële criminaliteit werd steeds meer als noodzakelijk gevoeld.

Douanebeambten, medewerker van de FIOD en politiemensen in gesprek met een mogelijk betrokken persoon gedurende het oprollen van een illegale sigarettenfabriek in Tilburg, Nederland
Foto: © Jules Vorselaars / Schuld

Maar veel lidstaten, waaronder Nederland, bleven doof en blind. De Commissie vond een opening, toen in ieder geval negen lidstaten bereid werden gevonden de eerste stappen te zetten voor een initiatief. Het werpt licht op een weinig bekend fenomeen in het Europese verdrag: de zogenaamde ‘versterkte samenwerking’. Er wordt mee bedoeld dat een derde van alle lidstaten aan iets nieuws kan beginnen, wanneer niet alle lidstaten direct mee willen doen. Zij zouden dan wel ‘gebruik’ kunnen maken van het wetgevende werk door de Europese instellingen.

Een wat sceptische premier Wim Kok op de Europese top in Nice, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De bepalingen daarover kwamen in december 2000 via het Verdrag van Nice in de Europese wetgeving terecht. We horen uit eigen waarneming de toenmalige Nederlandse premier Wim Kok (PvdA) nog zeggen, dat hij het een waardevolle aanvulling vond, maar dat hij hoopte dat ze nooit in de praktijk toegepast zouden hoeven worden. Het mooiste is immers dat alle lidstaten samen direct aan zo’n afspraak meedoen.

Douane, Politie en Fiod bij pand waar een illegale sigarettenfabriek werd opgerold in Tilburg, Nederland
Foto: © Jules Vorselaars / Schuld

Dat is in toenemende mate wensdenken. Bij zoveel lidstaten en bij zoveel verschillen in politieke kleur, is het moeilijk alle lidstaten ineens bij iets nieuws te betrekken. Dat was in feite al zo bij de invoering van de euro. Maar vooral deze nieuwe Europese aanklager is een duidelijk voorbeeld geworden van deze ‘versterkte samenwerking’. Eerst was er in 2013 een groep van negen voorlopers. Die breidde zich gestaag uit tot eerst zestien en in 2017 tot twintig lidstaten.

Patrouillevaartuig van de Poolse politie in de haven van Gdansk: Gaan de Polen straks ook meedoen in de Europese misdaadbestrijding?
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Rond de vorming van het vorige kabinet in 2017 ging Nederland overstag. Ons land werd op 1 augustus 2018 de 21e in een rij van nu 22 lidstaten, die het fundament vormen onder dit Bureau. De verwachting is dat Zweden in 2022 aanhaakt. De vier lidstaten resterende lidstaten Hongarije, Polen, Denemarken en Ierland werden gisteren dringend uitgenodigd ook aan te sluiten. Daar is echter nog geen zicht op.

Ontmanteling illegale sigarettenfabriek in Tilburg, Nederland Foto: © Jules Vorselaars / Schuld

In juni 2017 liet een nieuwe Tweede Kamer in het politieke vacuüm van dat moment met een nog demissionair oud kabinet een kans liggen. Het besluit van de zittende ploeg werd niet goedgekeurd, het Bureau ging aan de neus van Den Haag voorbij. De Eerste Kamer was toen al wel akkoord, de Tweede Kamer volgde door het toen nieuwe regeerakkoord te ondersteunen.

Met de start, in Luxemburg. Maffia, sigarettensmokkelaars, maar ook interne corrupte lieden bij de Europese instellingen en agentschappen krijgen er een geduchte tegenstander erbij.