Duits EU-voorzitterschap en de Europese meerjarenbegroting: Merkel wil haar slag slaan maar krijgt tegenwind

0
2332
Duitse grens bij Nieuweschans, Groningen Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Zorgvuldigheid gaat voor snelheid, zei de Nederlandse premier Mark Rutte maandag in de Tweede Kamer. Ze kunnen toch niet om Nederland als vijfde economie in grootte binnen de Europese Unie heen. Het nam niet weg dat hij de Tweede Kamer vertelde dat ook Nederland dichtbij een compromis over de Europese meerjarenbegroting en het nieuwe Herstelfonds is.

Ook al “vertelt” een publiciteitscampagne bij het Europees Parlement in Brussel dat investeren in Europa niet alleen om euro’s gaat, toch zien we een bikkelharde strijd om de centjes
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het hoeft voor hem niet, maar ook hij wil best eind juli gereed zijn. Als Nederland maar voor de eigen contributie in de buurt blijft van wat ons land de afgelopen jaren betaalde. “Als anderen meer willen, dan moeten die daar ook maar voor betalen”, zei hij. Heel solidair. Officieel is het nog niet, maar mijn bronnen lieten me vorige week al weten dat deze korting op de Nederlandse contributie inmiddels in het nog niet openbare compromis is vastgelegd.

Reden wellicht waarom Rutte er maandag in de Tweede Kamer ontspannen bij stond.


Ondertussen ging knuffelbeer Emmanuel Macron, die vorige week in Scheveningen op bijna gepaste afstand van Rutte bleef, maandag naar Angela Merkel op Slot Meseberg, buitenverblijf van de Duitse regering niet ver van Berlijn. De twee deden geen ingrijpende nieuwe voorstellen, maar zeiden wel dat de financiële onderhandelingen zo mogelijk op 18 juli en anders op een vervolgoverleg eind deze maand rond zouden moeten zijn. En als die twee dat willen, dan zal dat ook wel gebeuren.

Billboard op de Europese Raad in Brussel , juni 2020 dat meedeelt dat Kroatië het voorzitterschap (heeft) had van de Europese Unie
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Dat werpt licht op de eerste maand van een halfjaar Duits voorzitterschap van de Europese Unie. Officieel begon dat woensdag. De Duitsers spelen het slim. Geen nieuwe prioriteiten. Iedereen wil dat de Duitsers ervoor zorgen dat half afgewerkte plannen volledig tot uitvoering komen. Ursula von der Leyen, voorzitter van de Commissie, toonde het afgelopen half jaar nauwelijks interesse om de Kroaten, toen in de voorzittersstoel een beetje te laten denken dat ze ertoe doen binnen de Europese Unie.

Horeca had flink te lijden onder de corona-crisis. Op de foto, de eerste dag , 8 juni 2020 dat een taverne in Antwerpen, België weer openging, met gezichtsbescherming
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Maar zie daar, Angela Merkel kijkt om het hoekje van de deur en springt Ursula in de houding. Komende dinsdag wil ze als vier voorzitters onder elkaar (van de Commissie, het Europees Parlement, de Europese Raad en het Duitse voorzitterschap) het definitieve voorstel voor de meerjarenbegroting en het Herstelfonds in elkaar zetten. Opdat de onderhandelingen nog deze maand kunnen worden afgerond.

Al is Berlijn nog zo’n mooie stad en de Duitsers zouden het halfjaarlijks voorzitterschap van de EU kunnen vieren, een feestje zat er ivm de Corona-crisis niet in. Op de foto het oostelijk deel van Berlijn
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Dat initiatief verhulde gisteren een kaal begin van het Duitse voorzitterschap. Er was geen mooi feestje donderdag in Berlijn. Woensdag hield de Europese Commissie de ‘gewone’ wekelijkse vergadering in Brussel. Daar werd de bestrijding van de jeugdwerkloosheid in de grondverf gezet. Een dag later was een trip naar Berlijn vervangen door een videoconferentie. Zoiets past wel bij bondskanselier Angela Merkel. Die gaat altijd voor de inhoud. En haar invloed en macht binnen de Europese Unie is groot. Die heeft geen feestje thuis nodig om haar foto onder de aandacht van de Europeanen te brengen.

Energietransitie: Zonnepanelen in Murada, gelegen in de regio Murcia, Spanje
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Samen met voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie wil ze de komende maanden orde op zaken stellen in de belangrijkste Europese dossiers voor de komende jaren. Naast het vaststellen van het Herstelfonds en meerjarenbegroting moeten er duidelijke stappen vooruit worden gezet in de lopende thema’s klimaat, energietransitie en verdere digitalisering (robotisering) van de Europese economie. Daarnaast moeten de gesprekken met de Britten over de verhoudingen na Brexit afgerond. En er moeten geopolitiek stappen worden gezet. Het werd deze week netjes gepresenteerd in het officiële programma van de Duitse Bondsregering.

Mooie plannen. Maar er dreigt gevaar uit eigen kring voor Angela Merkel. Je zou zeggen: alle belangrijke posten zijn voor een half jaar in handen van de Duitse christen-democraten. Politiek succes verzekerd. Maar ene Manfred Weber rukt aan de ketens. De voorzitter van de christen-democratische fractie in het Europees Parlement heeft nog een politieke appel te schillen met bondskanselier Angela Merkel. Hij dreigt zand in de raderen te gooien.

Grensbord in Oberstdorf waar u Freistaat Bayern inrijdt Beieren heeft altijd een wat eigenzinnige koers.
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Manfred Weber zocht eind vorige week de publiciteit via zijn Twitterkanaal. Weber is een vertrouweling van Angela Merkel, maar heeft een zelfstandig politiek mandaat. Zijn trouw aan Merkel is eerder niet uitbetaald en nu zet hij vraagtekens. Weber is lid van het bestuur van de Beierse zusterpartij CSU. Hij heeft Merkel de afgelopen jaren gesteund toen minister Seehofer (binnenlandse zaken) een eigen onafhankelijke koers wilde varen ten aanzien van het grote vraagstuk van de migratie. Merkels ‘Wir schaffen dass’ uit september 2015 kon niet op de steun van de machtige minister uit Beieren rekenen. Op dat moment was daar Manfred Weber, die Merkel vanuit diezelfde CSU steunde.


Manfred Weber was bij de Europese verkiezingen van 2019 spitskandidaat voor de Europese christen-democraten. Zijn politieke familie werd opnieuw de grootste. Hij dacht dus een goede kans te maken op de post van voorzitter van de Europese Commissie. Maar hij verkreeg geen steun van de andere fracties in het Europees Parlement. Zijn rivaal Frans Timmermans van de sociaal-democraten had eventueel een meerderheid over links kunnen smeden, maar zou dan ook te biecht moeten bij een fractie met voormalige communisten en andere linkse dogmatici. Dat heeft hij niet aangedurfd.


Vorig jaar zomer – zo kort geleden nog maar – roken de regeringsleiders hun kans en draaiden het systeem van de spitskandidaten weer de nek om. Merkel en Macron, Macron en Merkel, maar ook Mark Rutte zetten zowel Weber als Timmermans buitenspel. Merkel ‘kreeg’ van Macron haar vertrouwelinge Ursula von der Leyen als voorzitter van de Europese Commissie. Nu, in dit tweede half jaar van 2020, moet deze machtsgreep zich in politieke zin uitbetalen.

(Lokaal) Klimaatbeleid anno 2020: Zelfs als u geflitst wordt wegens te hard rijden gaat dat op zonne-energie zoals hier langs de weg in Guardamar, Spanje
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Lukken alle plannetjes rond Herstelfonds, klimaatbeleid en meerjarenbegroting, dan kan de rest van de zittingsperiode tot 2024 in min of meer rustig vaarwater worden bestuurd. En de vooruitzichten zijn opmerkelijk gunstig. Want ook de zogenaamde ‘vrekkige vier’, waaronder Nederland verkeren inmiddels in de spreekwoordelijke fuik. In de leerboekjes staat dat er dan bij moeilijke onderhandelingen een compromis mag worden verwacht.

Klimaat en energie: Hoe wil de overheid dat wij onze boilers met warm water opwarmen zoals hier in het Spaanse Mazarron Foto: © Peter-Vincent Schuld

In dat compromis staat dat via de European Green Deal voor klimaatbeleid en energietransitie en via verdere digitalisering van de Europese economie er een uitweg zal worden gezocht uit de gevolgen van de coronacrisis. Maar Manfred Weber ziet kans zowel zijn partijgenoten als zijn politieke rivaal Frans Timmermans schrik aan te jagen. Hij heeft eind vorige week laten weten niet alle kaarten op die Green Deal te willen zetten.

Kan de KLM blijven vliegen? Op de foto stijgt een toestel van KLM op vanaf de luchthaven Schiphol, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Wat hij daarmee bedoelt? Zie maar, hoe Nederland debatteert over staatssteun aan KLM. Die moet blijven vliegen, ook al staan niet alle groene zegeningen in de overeenkomst die daarover is gesloten. Anders gezegd, de maakbaarheid van de samenleving zal ook de komende periode niet zo perfect kunnen verlopen als de Commissie via de Green Deal aan ons voorschotelt.

In 2050 klimaatneutraal? Op de foto een oude gasopslagtank met klimop planten in Murcia, Spanje Foto: © Peter-Vincent Schuld


Mooie doelstelling: klimaatneutraal in 2050. Maar in de politiek kun je zo’n doel niet dertig jaar van te voren helemaal dichtsmeren met maatregelen. Er moet volgens Manfred Weber ook geld overblijven om banen voor mensen te behouden. En jongeren willen nu een baan. Zo is er wel meer, waarom de Europese Green Deal niet in beton gegoten zou moeten worden. Dat vindt Angela Merkel stiekem niet leuk.


Toch: Angela Merkel heeft haast. Ze wil eind juli de onderhandelingen voor een meerjarenbegroting en Herstelfonds gereed te hebben. Dat wordt lastig. Want ook het Europees Parlement met Manfred Weber in de gelederen, heeft daar wat over te zeggen. Kan die instemming verlenen voordat de zomervakantie begint? Het parlement volgt die onderhandelingen op de voet. Men wil voldoende geld voor alles. Dinsdag zit voorzitter Sassoli aan tafel om mee te onderhandelen over het eindvoorstel. Of dat uit oogpunt van parlementaire onafhankelijkheid zo slim is? Daarover valt veel te zeggen, maar vergt een heel apart verhaal.