Europese “State of the Union”: Europese Commissie wijst de richting, maar of het de juiste is?

0
272
Bewegwijzering naar de Europese instellingen in Brussel, maar wijst de Europese Commissie ons wel de juiste weg? Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Is Brussel veiliger voor verspreiding van het virus dan Straatsburg? Feit is dat in dit deel van de Elzas, grenzend aan de Rijn, code rood van kracht is. Voor voorzitter Sassoli van het Europees Parlement vorige week de reden om de wekelijkse zitting van deze week te verplaatsen naar Brussel. In Frankrijk zit men nu als een bok op de haverkist. Is het Europees Parlement bezig de afspraken uit het Europese verdrag over twaalf wekelijkse zittingen in Straatsburg uit te hollen? Twitter ‘ontplofte’ vorige week rondom deze Franse angsten.

Aanzicht van het Europees Parlement in Straatsburg
Foto © Peter-Vincent Schuld

Voor de Fransen lag dat gevoelig. De ogen van de halve wereld waren vandaag op Brussel gericht en niet op Straatsburg. Dat steekt in Straatsburg en in de rest van Frankrijk. Want zo belangrijk is de tweede troonrede van deze week, officieel ‘State of the European Union’ van vandaag wel. Ook voor Nederland, zoals bleek uit de passage dinsdag in de nationale troonrede over de Europese Unie.

De interne markt binnen de Europese Unie, gesymboliseerd door deze brommer die het opschrift “made in Europe” draagt. De foto werd gemaakt in Tilburg, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Koning Willem Alexander zei onder meer: “De inbedding in de Europese Unie en de interne markt staan aan de basis van de Nederlandse welvaart, rechtszekerheid en veiligheid. Het is waar dat Europese samenwerking vaak gepaard gaat met stevige discussies, waardoor verschillen tussen landen soms worden uitvergroot. Toch brengen de overeenkomsten en de gedeelde belangen de lidstaten altijd weer bij elkaar”.

Dit is al vele jaren waar. Des te opvallender dat de Troonrede pas dit jaar zo uitgesproken ondersteunend was voor de samenwerking binnen de Europese Unie. Des te meer reden ook om goed te luisteren naar de rede van Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, vandaag in het Europees Parlement. Immers, de Nederlandse politiek is afhankelijk van de Europese plannen die zij daar ontvouwde.

Timmermans en Samson lieten al wat lekken over hun klimaatplannen. Wat mag er wel en niet meer uit de schoorsteen komen zoals hier in Mondorf les Bains, Luxemburg
Foto: © Peter-Vincent Schuld

We vroegen ons af bij het luisteren: Was het een pesterijtje van Frans Timmermans en zijn secondant Diederik Samsom? De afgelopen dagen lekten immers al allerlei onderdelen uit van hun plan vol maatregelen voor het Europese klimaatbeleid. Dat plan wordt volgende week gepresenteerd, maar enkele hoofdlijnen haalden het betoog van Von der Leyen. Allemaal bestemd om deze ‘troonrede’ op te vrolijken. Nu moest zij vandaag rondom één van haar prioriteiten, de European Green Deal, bekende kost oplepelen. In getallen: 55% minder uitstoot van broeikasgas CO2 in 2030. Klimaatneutraal in 2050. Nog even niet: wie zal dit alles betalen, zoete lieve Gerritje?

De Nederlandse troonrede op Prinsjesdag was niet meer dan het vertellen wat al gelekt was, enfin de kabinetsplannen waren net een lekkende waterleiding zoals hier in Albatera, Spanje Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar ach, heel anders dan in Nederland is dat niet. Ook Koning Willem Alexander deed gistermiddag in de Grote Kerk in Den Haag niet veel meer dan in passende bewoordingen alles samenvatten wat de afgelopen weken al was uitgelekt. In dat opzicht zijn formele momenten om plannen voor een nieuw jaar te presenteren allang niet meer wat die ooit geweest zijn.

Ook de rede van Ursula von der Leyen stond verder niet bol van de verrassingen. Het is weliswaar haar eerste ‘troonrede’, maar ze heeft haar belangrijkste voornemens al eerder duidelijk gemaakt toen ze vorig jaar streed voor haar kandidatuur in het Europees Parlement. In het voorjaar bepaalde zij de onderhandelingen over de meerjarenbegroting en het Herstelfonds, waarover in juli tijdens een lange weekwisseling van vijf dagen door de regeringsleiders in de Europese Raad is onderhandeld.

Uitbraak corona-virus: Voertuig ter bestrijding van het verspreiding van het virus in Gdansk, Polen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In het Europees Parlement heeft ze daarmee haar positie als voorzitter voldoende bewezen. Toen ze na de uitbraak van het coronavirus twee keer het initiatief nam voor Europese samenwerking bij de bestrijding ervan, kreeg ze daarvoor de handen van de volksvertegenwoordiging op elkaar. “Eindelijk is de Europese Unie terug op het politieke toneel”, kon tijdens debatten daarover worden opgetekend.

Het eerste initiatief betrof haar voorstellen om geld dat nog in kas was onder de meerjarenbegroting 2014-2020 een nieuwe bestemming te geven in de strijd tegen het toen pas opgedoken coronavirus. Die pot leverde op de korte termijn 54 miljard euro op. De Nederlandse minister Wopke Hoekstra (financiën) leed in dat verband in april zijn beroemde Europese politieke nederlaag.

De economie heeft gigantische dreunen gekregen zoals de luchtvaart inclusief de Nederlandse trots KLM, zoals hier op Schiphol waar een grondpersoneelslid aan de slag is.

Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het tweede initiatief van haar, het opzetten van een nieuw Herstelfonds van 750 miljard euro, was overduidelijk een vloeiende combinatie tussen haar en de belangrijkste nationale politieke leiders Angela Merkel en Emmanuel Macron. Hier betaalde zich uit dat Macron in juli 2019 het initiatief nam om niet Frans Timmermans te steunen als voorzitter van de Europese Commissie, maar Ursula von der Leyen, partijgenoot van Angela Merkel en bekend minister in haar kabinet.

Kortom, voor Ursula von der Leyen kan deze zittingsperiode tot 2024 in politieke zin niet meer stuk. Haar rede in het Europees Parlement stond dan ook in het teken van een rustige toon en een doordacht verder bouwen op de financiële beslissingen die in juli door de Europese Raad zijn genomen.

Dat gaf haar natuurlijk de ruimte om niet alleen over de Europese Green Deal, het Europese leger of de nieuwe geopolitieke positie van de Europese Unie te spreken. Ze legde begrijpelijk een zwaartepunt bij de Europese schandvlek rondom kamp Moria op het Griekse eiland Lesbos. Want in de politieke realiteit van deze week is niet een krom compromis vanuit Den Haag doorslaggevend.

Veel belangrijker is politieke druk vanuit de Commissie op de lidstaten om nu eindelijk Europees gedragen oplossingen goed te keuren. Volgende week zal de Commissie het plan uitgewerkt op tafel leggen. Nu al gaf Von der Leyen aan dat de Commissie zal zorgen voor een menswaardig tentenkamp op Lesbos en veel Europese ondersteuning bij het bepalen wie voor de vluchtelingenstatus in aanmerking komt en wie niet.

De Europese en de Britse vlag, broederljk naast elkaar, maar politiek zijn ze door de Brexit-saga, mijlen ver van elkaar verwijderd.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Von der Leyen voelde zich ook gedrongen in te gaan op de onderhandelingen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. Na de stemming maandagavond in het Britse Lagerhuis is in ieder geval duidelijk, dat Boris Johnson niet alleen een taaie onderhandelaar is. Ook zijn internationale betrouwbaarheid heeft een stevige deuk opgelopen. Brittania waives the rules. Ondanks alle waarschuwingen van alle nog levende oud-premiers.

Von der Leyen bleek een passend citaat beschikbaar te hebben van de inmiddels wel overleden, maar nog in de gedachten voortlevende Margaret Thatcher te hebben.: “Britain does not break Treaties. It would be bad for Britain, bad for our relations with the rest of the world and bad for any future Treaty on trade”.

Boris Johnson denkt anders. Hij liet in zijn Internal Market Bill (hij bedoelt dan de interne markt binnen het Verenigd Koninkrijk) open dat hij afspraken met de Europese Unie die zijn vastgelegd in een verdrag, niet zal nakomen. Daarmee zet hij het ‘Goede Vrijdag Akkoord’ van 1998 inzake vrede op het Ierse eiland en Noord-Ierland op het spel. Dat akkoord ligt de Europese Unie na aan het hart.

De Britse transporteur Middlegate Europe. nog steeds “into Europe” maar voor Johnson is de interne markt alleen de Britse interne markt geworden Foto werd genomen op een Belgische snelweg
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het zet de Europese Unie voor de dringende vraag of het nog verder moet onderhandelen met deze Britse regering. Ongetwijfeld is er sprake van grote economische en financiële belangen. Maar als de spelregels inzake de rechtsstaat belangrijk zijn in de verhoudingen met lidstaten als Polen en Hongarije, dan zijn die dat natuurlijk ook als het gaat om het Verenigd Koninkrijk. Uiteindelijk kan een handelsakkoord altijd later nog gesloten worden met weer een volgende Britse regering, Ook Boris heeft niet het eeuwige politieke leven.

Mensen met bescheiden inkomens, zoals een timmerman, gefotografeerd in Eindhoven, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Intussen gaf Ursula von der Leyen ook enige hoop aan de gewone mensen met kleine loontjes in de lidstaten. Sommigen beweren dat de Europese Unie er alleen is voor het bedrijfsleven. Of kunnen hele gewone mensen die normaal hun werk doen, ook de voordelen van de Europese Unie ervaren?

Gebouw van het Europees Economisch en Sociaal Comité , de Europese SER in Brussel, België Foto: © Peter-Vincent Schuld

In de vorige periode is tot op het hoogste niveau van de regeringsleiders een Europese pijler voor sociale rechten goedgekeurd. Nog vrijblijvend. Maar wie een vinger geeft, is later de hele hand kwijt. Deze week adviseert de ‘Europese SER’ over het voorstel in alle lidstaten van de Europese Unie een waardig minimumloon in te voeren. Europees sociaal beleid krijgt stapsgewijs meer vorm. Ursula von der Leyen gaf alvast de mening van de Europese Commissie: doe dat!

De Europese interne markt waartoe ook de Spaanse tomaten behoren zoals hier gefotografeerd bij de Carrefour supermarkt in Orihuela, Spanje
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Verder ligt nu alles op tafel voor beraad door de ministers van economische zaken over de beleidsagenda voor het Herstelfonds en de voor verdere uitbouw van de Europese interne markt. Ook daarover sprak Ursula von der Leyen vandaag. Vrijdag buigen de ministers zich over deze agenda “voor de verdieping van de interne markt”. Al heel wat jaren is bekend dat er nog veel wetgeving moet worden geschreven of vernieuwd. De vraag is of dat plukje na plukje zal gebeuren of dat nu eindelijk na deze crisis de hele agenda aangepakt zal worden. Feit is dat er nog jarenlang aan gewerkt moet worden. Het houdt deze ministers van de straat.

*noot van de hoofdredactie: We blijven uiterst kritisch kijken naar de plannen van de Europese Commissie en het afzonderlijk handelen van diverse Europese lidstaten. We gaan inhoudelijk fiks aantal zaken tegen het licht houden. Daarover zult u in de komende weken veel kunnen gaan lezen (pvs)