Glyfosaatstudies: Geloofwaardigheid Europese Voedselwaakhond EFSA en Europese Commissie aan diggelen

0
521
Kantoor van de Europese Voedselveiligheid Autoriteit EFSA in Parma, Italië Foto: © Peter-Vincent Schuld

Door Jan Schils

De Europese Commissie en de Europees Voedselveligheids Autoriteit EFSA dreigen op een fatale manier aan geloofwaardigheid in te boeten nu uit een toxicologische studie blijkt, dat nagenoeg alle studies, die ze als wetenschappelijk bewijs liet uitvoeren en vervolgens hanteerde om het chemische bestrijdingsmiddel glyfosaat, tegen alle protesten in, jarenlang op de Europese markt te houden, in feite van slechte kwaliteit zijn.

Verkooppunt van Bayer in La Murada, Soanje, Bayer is onder meer producent van glyfosaat. Foto: © Peter-Vincent Schuld

Glyfosaatgate in Brussel pijnlijk voor Europa

Met andere woorden, de Commissie gaf met geld van de Europese belastingbetalers tientallen miljoenen euro uit voor (voorgekookte) fake- of nepstudies, die vooral door bedrijven die dat gevaarlijke goedje produceren, werden uitgevoerd. De Commissie werkte zo wetens en willen mee aan talrijke studies, waarvan het resultaat bij voorbaat vaststond, namelijk dat glyfosaat een “onschuldig middel was als onkruidverdelger”. In veel gevallen werden (en worden) dergelijke nepstudies ook mede gefinancierd door de industrie die ze uitvoerde.

Hoe moeten de boeren hun onkruid dan bestrijden? Foto werd gemaakt in Albatera, Spanje Foto: © Peter-Vincent Schuld

De onthullende Oostenrijkse studie werd verricht door Armen Nersesyan en Siegfried Knasmueller, professoren aan het kankerinstituut van de Medische Universiteit van Wenen. Glyfosaat is het hoofdbestanddeel van de onkruidverdelger en mag – hoewel zeer omstreden in vele landen – in Europa nog altijd vrij worden verkocht. Dat is te danken of liever te wijten aan het Europees Voedselagentschap (EFSA), dat in 2017 nog een gunstig advies over glyfosaat uitbracht.

Op voorstel van de Commissie verlengden de Europese landbouwministers met een kleine meerderheid de vergunning voor het gebruik van glyfosaat met vijf jaar tot 2023. Verschillende lidstaten, waaronder Frankrijk, stemden tegen een nieuwe vergunning. De tegenstribbelende landen werken ook eigen einddata voor het gebruik van glyfosaat. Ook het Europees Parlement lag dwars, maar de meerderheid daar kon geen vuist maken, om de eenvoudige reden dat het niets over deze materie te vertellen heeft.

Gebouw van de Europese Voedselveligheids Autoriteit EFSA in Parma, Italië
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het was in 2017 niet de eerste keer dat het EFSA concludeerde dat glyfosaat niet kankerverwekkend was voor de mens. De Commissie en de meerderheid van de lidstaten wilden het EFSA als belangrijkste EU-autoriteit op dit gebied niet afvallen, c.q. in haar hemd zetten. “Het EFSA, waar de Europese ambtenarij hoogtij viert, heeft toch al niet een allerbeste reputatie op wetenschappelijk vlak en wordt vaak bekritiseerd, omdat het zich nogal eens laat leiden door politieke- in de plaats van wetenschappelijke beweegredenen”, oordeelt en Franse diplomaat in Brussel. Hij vreest evenwel dat president Macron niet voor de presidentsverkiezingen van 2022 een besluit neemt over al dan geen verbod op glyfosaat om de Franse boeren niet tegen de haren in te strijken. De president is kansloos als de boeren en voedselsector, die 20 procent van het kiezerscorps uitmaken, zich tegen hem zouden keren.

Het ¨chemisch plaatje van Glysofaat¨

Tegenover de ontkenning van het EFSA, dat voet bij stuk houdt, staat wel het oordeel van verschillende internationaal gerenommeerde instellingen, die glyfosaat zo snel mogelijk willen uitbannen. Ze heeft bijvoorbeeld het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), dat onder de Wereldhandelsorganisatie (WHO) valt, geoordeeld dat glyfosaat  “zeer waarschijnlijk” wel schadelijk is voor de gezondheid van mens en dier. Dit oordeel werd door verschillende andere onderzoeken bevestigd of aangescherpt met de conclusie dat het middel wel degelijk een gevaar is voor de gezondheid van mens en dier.

’s Werelds meest gebruikte en omstreden onkruidverdelger

Glyfosaat is verreweg de meest gebruikte, maar ook de meest omstreden onkruidverdelger ter wereld. Er zijn aanwijzingen dat mensen de stof regelmatig binnenkrijgen, niet alleen in landelijke gebieden, ook in de steden. Er is een verwoed wetenschappelijk debat aan de gang over de invloed van het middel op de volksgezondheid. Volgens de International Agency for Research on Cancer (IARC – expertpanel van de Wereldgezondheidsorganisatie) is glyfosaat  “waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen”. Maar de Europese Commissie en de meerderheid van de EU-lidstaten laten het gebruik ervan nog steeds toe. De Commissie heeft een zogeheten Assessment Group on Glyphosate (AGG) samengesteld om de de werkzame stof glyfosaat te beoordelen op grond van de bestaande wetenschappelijke kennis. Van de AGG maken de toelatingsautoriteiten van Frankrijk, Hongarije, Zweden en ook Nederland deel uit. Op basis van 11.000 pagina’s beschikbare data (veelal afkomstig van de belanghebbende industrie) hebben genoemde toelatingsautoriteiten geconcludeerd dat het middel “ernstig oogletsel kan veroorzaken, maar niet kankerverwekkend is, geen effect heeft op de geslachjtscellen en de voortplanting niet beïnvloedt.” In 2023 verloopt de vergunning voor het gebruik van glyfosaat in de EU. Dit betekent dat het debat ongetwijfeld binnenkort zal losbarsten. Het belangrijkste argument van de voorstanders van het middel is, dat er momenteel geen alternatief voor bestaat en dat een verbod de landbouw flink zal schaden. De tegenstanders wijzen de “gemanipuleerde” pro-studies van de hand en halen internationale, niet met de industrie en de politiek verbonden studies aan, die het schadelijk karakter van glyfosaat voor de gezondheid beogen aan te tonen.

Logo Medische Universiteit van Wenen Bron: © M.U.W

Het is zonder meer onaanvaardbaar dat een onpartijdige instantie als het EFSA op basis van geheime wetenschappelijke studies van de industrie besloot om de EU te adviseren om de vergunning voor glyfosaat te verlengen. Het EFSA voert ter verdediging aan dat die studies topgeheim moesten blijven om de commerciële belangen van de bedrijven die de studies uitvoeren, zoals Monsanto en Bayer, de hand boven het hoofd te houden.

Maar op initiatief van enkele EU-parlementsleden, die zich tot het Europees Hof van Justitie in Luxemburg wendden, moesten de geheim gehouden studies openbaar worden gemaakt. Daarop kwamen de hierboven genoemde twee Oostenrijkse toxicologen in actie Zij kregen de vraag voorgelegd of het EFSA op basis van de door haar bestelde studies tot een betrouwbaar oordeel kon komen over het al dan niet kankerverwekkende middel glyfosaat. De uitslag loog er niet om en was vernietigend voor de EU-voedselwaakhond. De toxicologen: “Het EFSA stelde zich tevreden met studies van lage kwaliteit. Aan eenvoudige labotesten werd meer geloof gehecht dan aan studies met proefdieren. Ook werd onderzoek gedaan op verkeerde organen.”

Logo van het Duitse Bundesinstituut für Rsikobewertug Bron: BfR

“Van de 53 studies waarop het EFSA zich baseerde om glyfosaat toe te laten op de Europese markt, zijn er maar twee die volledig voldoen aan de normen, die internationaal vastgelegd zijn om de schadelijkheid van chemische stoffen te onderzoeken”, concluderen de Nersesyan en Knasmueller. Zeventien studies voldoen gedeeltelijk en de meerderheid (34) is van zo’n slechte kwaliteit dat ze waardeloos zijn.” Het is duidelijk dat het EFSA, maar ook de  Duitse overheidsdienst Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR), die zich met de kwestie bemoeide, zwaar in de fout zijn gegaan. Vooral de geloofwaardigheid van het EFSA ligt aan diggelen. De EU zal met de grove borstel door dit agentschap moeten gaan en het een cultuur van de waarheid spreken moeten bijbrengen.