“Gift-ig” debat in Nederland over “giften” Europees Herstelfonds

0
577
Oudere man leest de krant terwijl zijn vrouw belt, zonder iets te drinken in een horeca-gelegenheid in het shoppingcentrum nabij de haven in Genua, Italië Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Nederlandse burgers werden vanuit Den Haag verkeerd ingelicht over de wijze waarop het Europese Herstelfonds is opgezet. Mark Rutte zit namens ons land vandaag en morgen in Brussel te onderhandelen over de Europese begroting tot 2027 en het Herstelfonds. Langzaam maar zeker merkte je de afgelopen weken dat hij dat woord ‘giften’ ook steeds minder ging gebruiken.

Spandoek op het gebouw van de Europese Commissie in Brussel meldt dat de Europese Unie mondiaal de corona-crisis aanpakt
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Misschien komt er morgen of zondag nog geen overeenstemming. De vrouwen en mannen aan tafel hebben extra kleding in de koffer gedaan, zoals de bestaande grap daarover dan gaat. Maar de druk wordt opgevoerd. Gisteren zei Johannes Hahn, lid van de Europese Commissie namens Oostenrijk, dat Rutte ongelijk heeft als hij zegt dat er tijd genoeg is. Rutte zelf liet zondagavond tijdens een lang interview op de Nederlandse televisie weten dat hij ook graag de komende weken even “kan afschakelen”. Gewone Nederlanders willen dan ‘op vakantie’.

Deze fietsers zijn alvast met vakantie en rijden (1 met mondkapje) op de ferryterminal in Genua, Italië
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Hoe dan ook, dinsdag werd duidelijk dat wat wij in het politieke dieventaaltje ‘het politieke midden’ noemen – naast de vier coalitiepartijen gaat het dan ook om fracties als die van de PvdA en GroenLinks – hem niet zullen afvallen als Rutte namens Nederland een compromis sluit. Wie vaker onderhandelingen binnen de Europese Raad heeft gevolgd, ziet ook dat men al een eind de eendenkooi is ingezwommen. Er is geen weg meer terug.

Al eerder hebben we jullie in een Leeswijzer van alles aan kennis mee gegeven over al die cijfertjes, die samen een astronomisch bedrag lijken te vormen. Daarin kun je lezen dat het in de praktijk allemaal heel erg meevalt. Wat Nederland bijdraagt kun je ‘vertalen’ in de kreet ‘drie kopjes koffie per Nederlander per week’.

Vrouw met mondkapje gaat haar huis binnen in het Italiaanse Parma
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar omdat politiek Den Haag er bij deze onderhandelingen altijd vanuit gaat om ‘geen cent teveel te betalen’, dreigen we nu een paar lucratieve boten te missen. Wetenschappers, die altijd heel goed aan Europese subsidies weten te komen, zien hun vijvertje in de begroting slinken. Schuld van politiek Den Haag. En de kans dat ons land het nodige aan subsidies uit het Herstelfonds weet te halen voor ‘eigen’ projecten is er ook niet groter op geworden.

Gebouw van de Europese Raad in Brussel, België waar de staats- en regeringsleiders overleggen en twisten over teksten en conclusies
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Waar ging het mis?

De Frankfurter Allgemeine Zeitung publiceerde vorige week zaterdag een interview met de Oostenrijkse bondskanselier Sebastian Kurz. Hij hoort bij de ‘vrekkige vier’ onder leiding van Nederland, die het debat over de Europese meerjarenbegroting en het aanvullende Herstelfonds zeer hebben verziekt. Hij kwispelstaart in dat interview voor Angela Merkel. Net als Mark Rutte de laatste tijd weer doet. Er zal dus spoedig een compromis tussen de regeringsleiders worden gesloten.

Dat neemt niet weg dat lidstaat Nederland en vooral politiek Den Haag zich zeer moeten schamen over de wijze waarop het afgelopen half jaar het debat is gevoerd. Geen misverstand! De Europese Unie is een democratische rechtsgemeenschap, waarin inhoudelijke debatten en meningsverschillen volop hun plek mogen hebben. Maar het debat moet wel eerlijk zijn en gebaseerd op de werkelijke voorstellen.

Gebouw van de Europese Commissie – met corona spandoek op de gevel- in Brussel, België Foto: © Peter-Vincent Schuld

Daar is het de afgelopen maanden flink mis gegaan. Alles gebaseerd op een haast klassiek Europees probleem. Een vertaalkwestie. Want dat Herstelfonds bevat inderdaad ‘loans’ en ‘grants’. Er kunnen voor ongeveer 250 miljard euro aan leningen worden opgenomen. Voor ‘grants’ is na goedkeuring van het plan 500 miljard beschikbaar. Wat gebeurde? Voor die ‘grants’ werd in Nederlandse vertaling ‘giften’ gelezen. Dat bleek in politiek Den Haag een giftige vertaling. De juiste vertaling was ‘subsidie’ geweest. Daarover hieronder meer.

Busreizigers in Parma, Italië met mondkapje.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De vraag rijst of van onze nationale volksvertegenwoordigers verwacht mag worden dat ze ongeveer het steenkolen-Engels begrijpen, waarin de Europese Commissie beleidsvoorstellen schrijft. En lees anders de Franse of Duitse versie. Of wacht op de Nederlandse vertaling.

Rond Goede Vrijdag en Pasen hadden de ministers van financiën van de eurogroep een stevig debat over een eerste hulpplan ter waarde van 540 miljard euro. In dat debat bracht Wopke Hoekstra, minister van financiën, Nederland op verkeerde gedachten. ‘We’ dreigden geld in de bodemloze put te storten, die de naam Italië heeft gekregen. Wopke haalde bakzeil, bood zijn verontschuldigingen aan en sloot op Witte Donderdag een compromis met zijn collega’s. Maar er zou meer moeten gebeuren.

Voorbeeld van co-financiering in plaats van volledige subsidie: De Spaanse regio Murcia betaalt een deel van de pompinstallatie voor de riolering, de Europese Unie betaalt ook een deel
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Dus schreef de Europese Commissie in de aanloop naar de Europese Raad van 23 april een beleidsstuk over de manier waarop de afgesproken hulp verleend zou kunnen worden. Tegelijk werd daarin een blauwdruk opgeschreven voor de wijze waarop een groter plan, dat nu bekend staat onder het begrip Herstelfonds, zou worden ontworpen. Dat stuk is lang niet door iedereen ‘opgepikt’.

Dat Herstelfonds is namelijk gebaseerd op vertrouwde vormen van Europees beleid. Een lidstaat, een regio of een stad kan er een beroep op doen. Precies volgens de manier waarop al vele jaren Europese subsidies worden klaar gezet. Je moet een goed plan maken, argumenten geven voor het bedrag dat wordt gevraagd en projecten beschrijven, die passen in de grote lijnen van het aangegeven Europese beleid.

Ook de sector van de veerboten die tussen landen en/of eilanden varen kreeg een fikse tik door de corona-crisis Op de foto een havenmedewerker op de ferryterminal in de haven van het Italiaanse Genua
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Die voorwaarden zijn zo streng, dat al vele jaren wordt geklaagd over de administratieve lasten die eraan zijn verbonden. Vervolgens moet voor het betreffende project ook nog ‘eigen’ geld op tafel komen. In vaktaal: co-financiering. En ten slotte is achteraf een dubbele accountantscontrole nodig. Fraude wordt zwaar bestraft.

Kantoor van de Europese Investerngsbank in Luxemburg Kirchberg, welke leningen kan verschaffen aan overheden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Die voorwaarden zijn zo zwaar dat steeds vaker door lidstaten of decentrale overheden de voorkeur wordt gegeven aan leningen. Daar heeft de Europese Unie de afgelopen jaren ook op ingespeeld door in samenwerking met de Europese Investeringsbank allerlei faciliteiten voor ‘zachte’ leningen op te zetten. Er hoeft dan voor een gewenst project geen co-financiering op tafel te worden gelegd. De lening moet gewoon later worden afbetaald. Maar de financiers kijken natuurlijk wel scherp toe op de betrouwbaarheid.

Frits Bolkestein, oud-Europees Commissaris, gewezen voorman van de VVD en criticus waar het EU subsidies aangaan. Hier op foto tijdens zijn ambt als Europees Commissaris in Brussel, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Wie dat allemaal op zich laat inwerken, gaat steeds minder begrijpen van dat rare debat in politiek Den Haag over Europese leningen in bodemloze putten. De meest eenvoudige verklaring daarvoor is dat het gif dat de toenmalige leider Frits Bolkestein een kwart eeuw geleden heeft gespoten in de visie op het Europese beleid van de VVD, nog steeds niet is uitgewerkt. Bolkestein en toenmalig minister Zalm van financiën trokken ook toen al naar Brussel met de boodschap dat “rondpompen van geld via Europese subsidies” maar beter achterwege kan blijven. Kortom, de Europese Unie zou teveel willen en meer zaken moeten overlaten aan de regeringen van de lidstaten.

“Geen cent teveel” voor Europa, dus ook niet voor Italië, alwaar deze foto van een vrouw met mondkapje die tegen de richting in rijdt.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Opvolger Mark Rutte is weliswaar als minister-president lid van de ‘Raad van Bestuur’, maar ook zijn passie ligt niet bij de Europese Unie. Nu de Nederlandse mantra ‘geen cent teveel’ door voorzitter Charles Michel is erkent, begint ons land zich eindelijk te voegen in het Europese compromis. Je kunt niet eindeloos blijven twisten zonder eeuwig de Europese toorn over je heen te krijgen. Veto’s zijn er voor onderweg, niet voor het einde van de onderhandelingen. Zo staat het in de leerboekjes.

Van regeringspartner CDA zou je, gezien de Europese voorgeschiedenis van deze partij, iets anders verwachten in dit debat. Sinds het referendum van 2005 in Nederland is de partij afgegleden van een ferme Europese visie naar een krampachtig nationalisme. De personen die deze week in de schijnwerpers stonden bij de verkiezing voor een nieuwe leider hebben één ding gemeen. Ze kunnen geen van alle worden betrapt op een doorleefde visie op de voor Nederland noodzakelijke Europese politiek.