Het zakje suiker met een zure smaak: Bietentelers krijgen van Europese Commissie nul op het rekest

0
1798
De bittere EU voor het zoete suiker, foto gemaakt te Lissabon, Portugal Foto: Christel Dubos / Schuld

door Jan Schils

Brussel – De Europese suikersector – en dan vooral de bietentelers – heeft zwaar geleden onder de coronacrisis, terwijl de ellende nog lang niet voorbij is.  Het coronavirus, dat als een onzichtbaar spook ook over de akkers in Europa waart, heeft de  suikercampagne 2019-2020 nadelig beïnvloed en meer bepaald het rendement van de sector danig aangetast. Bovendien herstelt de suikermarkt zich, in tegenstelling tot hetgeen de techneuten vanuit de ivoren toren van de Europese Commissie in Brussel uitbazuinen – terwijl ze zelf bij wijze van spreken nog nooit een suikerbiet van nabij hebben gezien – minder snel van de crisis dan gehoopt en blijft de toekomst hoogst onzeker.

Van de Europese Commissie moeten de bietentelers, die jaar in jaar uit voor gunstige prijzen moeten knokken tegen de machtige suikerfabrieken in, geen steun verwachten. Toch hebben verschillende EU-lidstaten (waartoe Nederland niet behoort) en de CIBE, de Europese organisatie van bietentelers, wel degelijk om financiële hulp gevraagd in Brussel. De sector wil vooral een gedeeltelijke compensatie voor het enorme omzetverlies van de EU-bietentelers door de coronacrisis van 1,6 tot 1,7 miljard euro. Ook in deze sector dreigen dan ook faillissementen en werkloosheid.

De horeca kreeg een een amper te overkomen dreun te verwerken. Op de foto een lunch- en koffiezaak in Den Haag, Nederland die in de coronatijd de deuren sloot en de te huur kwam te staan Foto: © Peter-Vincent Schuld

Evenals op de wereldmarkt daalde tijdens de lockdown ook in de Europese Unie de vraag naar- en de consumptie van suiker door de sluiting van horecabedrijven zoals cafés, restaurants en bars en door het afgelasten van duizenden en duizenden evenementen van alle mogelijke soort. Kortom, de stijging van het huishoudelijk gebruik van suiker (Iedereen leek wel aan het taartenbakken geslagen) kon de algemene daling van de consumptie niet goedmaken. Volgens de Europese Commissie zou de suikerconsumptie in de EU in de periode 2020-2021 met 1 procent dalen vergeleken met de periode 2019-2020. Er zijn marktanalisten die denken, dat die schatting opzettelijk te laag is gehouden en een politiek motief heeft, namelijk het ontkennen van de noodzaak voor onmiddellijke steun aan de “lastige” bietentelers. Die worden in het hoofdkwartier van de Europese Commissie als de zelfde “zanikpotten” behandeld als de melkveehouders in Europa, waarvan in Brussel wordt gezegd dat zij “altijd klagen”. De werkelijkheid is dat zowel de melkveehouders als de bietentelers, die de afgelopen jaren herhaaldelijk in Brussel aanklopten om steun omdat hun sector zich in een crisissituatie bevond, dikwijls hele periodes tegen kostprijs of nog voor minder moesten produceren. Ze stootten daarbij steeds op onbegrip bij de Europese Commissie, die pas na lang aandringen uit deze sectoren en – niet te vergeten – min of meer op bevel van Berlijn en Parijs schoorvoetend toegaf dat er toch wel iets aan de hand was om vervolgens maatregelen te nemen.

Een zakje suiker voor de thee Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar (voorlopig althans) ziet de Commissie dus geen enkele reden om in te gaan op de vraag om steun voor de bietentelers. Landbouwcommissaris Wojciekowski (toch al een zwakke figuur in de huidige Commissie-Von de Leyen, weigerde dezer dagen het EU-steunmechanisme voor de bietentelers te activeren. Volgens hem heeft de EU-landbouwbegroting daarvoor niet de nodige middelen. Er doen berichten de ronde binnen het Commissiegebouw dat de Poolse landbouwcommissaris zelf wel steun wilde toekennen aan de bietentelers, maar dat vicevoorzitter Frans Timmerman van de Commissie en enkele van  zijn collega’s (van economie en financiën)  dat hebben  tegengehouden. De weinig invloedrijke Wojchowski moge dan binnen de Commissie maar weinig in te brengen, dat hij ook nog eens de negatieve reactie van de Commissie moest gaan overbrengen aan de buitenwereld en zo de zwarte (roet)piet kreeg toebedeeld, was nog eens extra zout in wonde voor de Pool. Toen Timmermans eerder dit jaar op de stoel van de landbouwcommissaris ging zitten en het door hem zelf en zijn medewerkers uitgewerkte landbouwluik van de Green Deal op papier zette, werd Wojchowski ook al straal genegeerd. Toch bevatte dit landbouwluik zeer omstreden en voor de EU-boeren moeilijk te verteren voorstellen. Bijvoorbeeld een forse vermindering van 30 procent de landbouwgrond in Europa ten gunste van nieuwe natuurgebieden, die onvermijdelijk ook tot een scherpe daling van de productie, van de export van landbouwproducten en van de boereninkomens zal leiden. En dat allemaal tegen de zekerheid dat de voedselproductie zowel binnen als buiten Europa niet omlaag maar fors omhoog moet. De door Timmermans omarmde rode en groene dogma’s om Europa over 30 jaar helemaal CO2-neutraal te maken houden geen enkele rekening met de Europese realiteit. Volgens Poolse diplomaten in Brussel reageert Timmermans geobsedeerd als het woord Polen of Pools wordt uitgesproken. Een van hen zegt: “Ik moet mij diplomatisch uitdrukken, maar ik denk toch dat Timmermans een diepe afkeer koestert tegen de Poolse regeringspartij sedert zijn aantreden bij de Commissie . Maar die gevoelens mogen niet meespelen in het beleid van de Europese Commissie.”  

Intussen doet de situatie op de Europese suikermarkt denken aan die van juli-augustus van vorig jaar, toen deze sector ook onder druk stond. Toenmalig landbouwcommissaris Phil Hogan achtte destijds ingrijpen in de suikermarkt niet nodig. Hogan gebruikte daarbij het argument dat de suikermarkt zich nog steeds aan het aanpassen was aan het tijdperk zonder quotum. Hij ontkende toen de conclusie van een Nederlands rapport, waaruit bleek dat de positie van de boer is verzwakt na de afschaffing van het suikerquotum. Volgens sommige marktanalisten zullen de suikerprijzen in de EU door de coronacrisis, voor wat de campagne 2019-2020 betreft, uitkomen op circa 400 euro per ton. Voor de crisis werd gerekend op 500 euro per ton. Dat is een teruggang van 100 euro per ton wat de bietentelers hard voelen in hun portemonnee.