In Den Haag ziet de EU er altijd anders uit. Wordt de Tweede Kamer wel eerlijk en volledig geïnformeerd?

0
512
Ingang Tweede Kamer vanaf het Binnenhof in Den Haag, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Toegegeven, het is geen brief om te lezen bij de caravan of aan het strand. Maar het verslag van het kabinet over vijf dagen onderhandelen in Brussel is veel leuker dan het volgen van die onderhandelingen zelf. Het mag natuurlijk wel. Maar ik denk niet dat er veel mensen vanwege een zoektocht naar vakantieplezier via de site van de rijksoverheid naar het verslag van het kabinet gaan over vijf dagen onderhandelen over de Europese meerjarenbegroting en het Herstelfonds.

Maar wie om journalistieke redenen negen pagina’s dicht gedrukte tekst leest, merkt dat ook nog eens de kunst moet worden toegepast om tussen de regels door te lezen. Voor de journalistieke dwaas is die brief meer dan smullen geblazen. Wat wordt wel gemeld aan de Tweede Kamer? Maar vooral belangrijk is wat niet wordt geschreven. Of wat anders wordt geschreven dan je zou verwachten. Hier wordt de kunst van het verlies nemen bedreven, zonder het eigen politieke gezicht te schaden.

De vraag op de top in Ediburgh: het rendementsplaatje voor de Nederlandse landbouw
Foto: Jan Sibon/ Schuld

Je kunt de geschiedenis over Nederland en de Europese begrotingen laten beginnen in 1993. Toen werd op de Europese Raad van Edinburgh een eerdere meerjarenbegroting vastgesteld. Volgens de oppositie “vlogen toen de miljarden uit het raam”. De landbouw leverde Nederland vanwege nieuw beleid geen geld meer op. Er ging meer naar de Europese kas dan Nederlandse boeren eruit terug kregen. Dat was voor het eerst, maar met een heel goed doel: het wegwerken van al die rare overschotten uit de jaren daarvoor.

de Nederlandse oud-minister van financiën Gerrit Zalm op de Europese raad van ministers van financiën van de Europese Unie in Malmö, Zweden Foto” © Peter-Vincent Schuld

Je kunt ook beginnen in 1999 toen minister Gerrit Zalm (financiën) alleen maar oog had voor de hoogte van de Nederlandse contributie. Hij kreeg net als vijftien jaar eerder de Britse premier Margaret Thatcher “zijn geld terug”.

Je kunt ook beginnen in 2014, toen in Den Haag na weer een rondje van politiek verlies nemen, werd afgesproken om de zeven jaar tot 2020 goed te benutten. Men wilde niet weer overvallen worden door te laat het debat te voeren over een nieuwe meerjarenbegroting. Toen Nederland in het voorjaar van 2016 een half jaar voorzitter was, werd in de Europese Unie daarom het debat geopend. Er kwam een studiegroep onder voorzitterschap van de Italiaan Mario Monti. Deze Italiaan heeft een vlekkeloos blazoen als lid van de Europese Commissie en redde ook de Italiaanse begroting al een keer als ‘technocratische’ interim-premier.

Het Europees Parlement in Brussel, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In januari 2017, toen iedereen heel andere zaken aan het hoofd had vanwege de dreigende brexit, beviel de adviesgroep van Monti van voorstellen voor wat sinds kort de bijna complete Europese meerjarenbegroting 2021 tot 2027 zal zijn. Bijna, want het Europees Parlement wil ook nog een paar kluiven binnen slepen. In een al snel weer vergeten persconferentie vanuit datzelfde Europees Parlement zei Monti veel. Maar vooral ook dit. Aan het eind van het spel zal blijken dat het voor alle lidstaten voordelig is om toch te snoepen uit de ruif van Europese eigen middelen of Europese leningen op de kapitaalmarkt.

Wie op 21 juli niet met vakantie was en het nieuws volgde over de compromissen die waren gesloten over meerjarenbegroting en Herstelfonds, las dat precies deze vergeten voorspelling van Mario Monti de sleutel was geweest voor dit resultaat. Zuchtend en steunend was ook de felste tegenstander van die gedachte, de Nederlandse minister-president Mark Rutte daarmee akkoord gegaan.

Zomerreces: Een lege Tweede Kamer
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Met die achtergrond in gedachten breekt een grote, journalistieke grijns op het gezicht door bij deze zin uit het recent naar de Tweede Kamer gestuurde verslag: “Het kabinet heeft zich steeds terughoudend opgesteld over de introductie van eigen middelen. Deze passen niet bij een eenvoudige en transparante financiering van de begroting van de Europese Unie. Een overgrote meerderheid van de lidstaten hecht echter juist zeer veel waarde aan de introductie van nieuwe eigen middelen. Nederland heeft daarom toch ingestemd met het verkennen van opties voor nieuwe categorieën van eigen middelen”.

Zwerfafval in de vorm van plastic en sigarettenpeuken op een trap van een parkeergarage in Mechelen, België
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In de praktijk betreft dat zaken als afdracht van een klein deel van de btw-inkomsten en straks een nieuwe plasticbelasting en een nieuwe belasting op de uitstoot van broeikasgassen. Daarover bestaat in feite al overeenstemming. Maar veel interessanter is dat het advies van Monti ons leert dat oude zaken opnieuw worden gedaan. De oeroude Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal werd al op die manier uit eigen zak betaald.

Staal zoals hier in de Haven van Antwerpen, België het product samen met kolen waar de Europese samenwerking allemaal begonnen is
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Alle kolen- en staalbedrijven in de lidstaten brachten samen het geld op om die Europese club van de noodzakelijke financiën te voorzien.
Het kabinet schrijft nu zuinigjes aan de Tweede Kamer dat nieuwe mogelijkheden worden verkend. Wie de brief leest met alle andere daaraan voorafgaande en daarop volgende alinea’s, die doorziet snel dat hier een zeer bittere Haagse pil moet worden verguld. Het Europees Parlement is juist zeer ingenomen met deze methode. Het wil meer van deze methode en minder gebruik maken van die andere bittere pil, het lenen door de Europese Commissie op de kapitaalmarkt

Toch kan de Tweede Kamer wel gerust zijn. Er worden in de strijd tegen de economische gevolgen van de coronacrisis geen giften in bodemloze Zuid-Europese putten gestort. Daar staat althans niets over in die brief aan de Tweede Kamer. In het voorstel voor het Herstelfonds komt het woord ‘subsidies’ wel een aantal keren in voor. En zo is het ook. Er was nooit sprake van giften, er was altijd al sprake van Europese subsidies, gebonden aan alle bekende Europese spelregels. Zo kan overal regionaal economisch maatwerk worden geleverd. En leningen zijn voor alle lidstaten evenredig zwaar.

Wetenschap: Studente verricht onderzoek aan de Wageningen Universiteit en Research, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Wetenschappers zijn wel heel boos. Nederland heeft als boeman ervoor gezorgd dat er minder geld naar subsidies voor wetenschappelijk speurwerk en innovaties gaat. In het oog sprong vooral dat in het Herstelfonds hier geen 17,5 miljard, maar ‘slechts’ vijf miljard voor werd ingeschreven. Het kabinet verdedigt zich richting de Tweede Kamer door te schrijven dat alles met elkaar in de komende jaren tot 2027 voor het betreffende programma Horizon Europe ruim meer beschikbaar is dan voor het nu aflopende Horizon 2020. Ook dat is waar. Het gaat slechts om ‘minder meer’ dan voorgesteld.

Niet alles is te voorspellen. In leerboekjes staat dat een meerjarenbegroting voor zeven jaar veel te statisch is om de levende werkelijkheid te vatten. Daarom staat zo’n Europese begroting vol met spelregels over tijdelijke voorzieningen en fondsen. Daaruit kan dan in bijzondere omstandigheden worden geput. Toen vorige week die onwaarschijnlijke hoeveelheid kunstmest in de haven van Beirut ontplofte, bleek er in Brussel toch wel weer zo’n potje te zijn om vanuit ons rijke werelddeel ook financieel te hulp te schieten. Daar zal het de komende dagen verder over gaan.

Intussen blijven ze in Den Haag weer zuinigjes lachen. Want uiteindelijk is er niet al te veel terecht gekomen van de Hollandse zuinigheid. Opnieuw wordt duidelijk, dat in politiek Den Haag de Europese Unie er altijd anders uitziet dan in Brussel.