Wat komt er uit het stopcontact? Duur of Duurzaam?

Peter-Vincent Schuld

Recentelijk schreven wij dat België de uitstoot van Co2 door particulieren huishoudens middels fiscale maatregelen probeert te verminderen door de lasten op elektriciteit te verlagen en deze op gas en stookolie te verhogen. Maar ook in Nederland is de fiscalisering van energieverbruik een heet hangijzer.

In 1996 deed in Nederland de energiebelasting haar intrede. Doel van deze maatregel die onder de paarse kabinetten onder leiding van Wim Kok werd geïntroduceerd, was het vergroenen van het belastingstelsel. Het was de bedoeling dat de maatregel budgetneutraal zou zijn en blijven. Met andere woorden, de inkomstenbelasting daalde naar gelang de energiebelasting steeg. Van deze budgetneutraliteit lijkt anno 2017 en met de komende plannen van het nieuwe kabinet in het verschiet, niets meer over te zijn.

eu-kok-lisbon
Energiebelasting in de paarse kabinetten onder Wim Kok, hier op de foto tijdens de Europese top in Lissabon, Portugal
(c) Peter-Vincent Schuld

Huurders en huiseigenaren zien zich geconfronteerd met aanzienlijke stijgingen van deze belasting die geïnd wordt door de energieleveranciers en op hun beurt weer aan de fiscus wordt afgedragen. Wist u dat vandaag de dag uw energienota voor bijna 30 % bestaat uit energiebelastingen?

De heffingen op het verbruik van energie bestaan uit twee delen. Enerzijds de Opslag Duurzame Energie (ODE), en anderzijds de energiebelasting.

Dat deze heffingen volgend jaar en de jaren daarna substantieel zullen stijgen is ontegenzeggelijk. De cijfers die door het Ministerie van Financiën naar buiten werden gebracht gaven een vertekend beeld. In de geschatte cijfers werden eveneens de huishoudens verdisconteerd die reeds gebruik maken van zonnepanelen en zelf energiebesparende maatregelen nemen en dus veroorzaken de gecommuniceerde getallen vertekende cijfers. Het gros van de huishoudens werkt geen eigen energie en plegen geen zware investeringen om energie te besparen en dus gaan deze huishoudens dus ook aanzienlijk meer betalen. Bij de berekeningen van de heffingen wordt dat er een daling van het energieverbruik door consumenten te verwachten is. Of dit de facto een hard feit is valt eveneens te betwijfelen. Het lijkt er op of het kabinet de stevige lastenverzwaring voor de burger tracht te verkopen met vertekende cijfers die niet het hele verhaal vertellen.Voor een gemiddeld Nederlands huisgezin is een en ander forse aanslag op hun koopkracht.

Het lijkt een utopie om te denken dat de consument minder energie gaat verbruiken. We willen allemaal graag behaaglijk zitten als het kouder is. Met de intrede van het digitale tijdperk hebben we per saldo meer apparaten in huis die energie verbruiken. Op het moment dat uw verslaggever dit stukje schrijft worden zijn computer, zijn telefoon en zijn scheerapparaat opgeladen en brandt er een lampje omdat uw verslaggever nog graag even wat papieren doorkijkt terwijl hij de woorden aan het klaarstomen is om ze aan uw ogen ten deel te laten vallen.

Akkoord, de oude gloeilampen zijn vervangen door spaarlampen, nieuw aangeschafte elektrische apparatuur zou in principe zuiniger moeten zijn. De oude vaatwasser is vervangen door een nieuwe, de wasmachine idem en de koelkast lijkt ook zijn langste tijd gehad te hebben. Dus meer spaarzame goederen die elektriciteit verbruiken, maar het aantal apparaten dat elektriciteit verbruikt we neemt wel toe. Het lijkt er op dat per saldo het energieverbruik niet afneemt.

vaatwasser
Gebruik en handel in (2e hands) witgoed zoals vaatwassers (c) Peter-Vincent Schuld

Zat uw koter vroeger rustig met blokken te spelen, tegenwoordig is dat de Nintento of de Ipad en indien uw meerdere nakomelingen bezit van een zekere leeftijd, dan durf ik er vergif op in te nemen dat ze ook al een mobiele telefoon of zelfs een smartphone hebben. Zelfs het rekenmachientje van vroeger dat op zonnecellen werkte volstaat heden ten dage niet meer, nee daar gebruiken we de multifunctionele “foon” voor.

Maar is iedereen wel in staat om die hogere levensstandaard met gekoppeld energieverbruik te betalen? Bent u in staat om morgen direct uw oude koelkast te vervangen als deze uitvalt en een nieuw energiezuiniger exemplaar er voor in de plaats te zetten. Dat is nog maar de vraag. De handel in ouder en tweedehands witgoed tiert welig op verkoopsites als Marktplaats. Zo zien we dat recycling niet per definitie hoeft te leiden tot een energiezuiniger en duurzamer huishouden. Ook de levensduur van elektronica is beperkter dan enkele decennia terug. Het zijn allemaal factoren die energieverbruik en duurzaamheid soms toch ook even wat doen voorzien van vraagtekens en kanttekeningen.

a-roof-with-solar-energy-panels
Zonnepanelen op dak van woonhuis, hier in de omgeving van Lindau, Duitsland (c) Peter-Vincent Schuld

Een ander interessant gegeven is dat het bedrijfsleven te maken heeft met een degressieve energiebelasting. Zeg maar een soort van kwantumkorting op grootverbruik. Een gekoppelde realiteit is dat een significante verzwaring van energiebelastingen voor het bedrijfsleven het vestigings- en ondernemersklimaat in Nederland er niet beter op maakt.

Er is dus niet met zekerheid te stellen hoeveel een gemiddeld Nederlands huishouden extra kwijt is aan de verhoogde energiebelastingen. Er zijn ramingen van gemiddeld 70 euro in het komend jaar en er zijn berekeningen dat het aanzienlijk meer wordt. Wat wel een feit is, is dat het bedrag dat een gemiddeld huishouden in 2013 kwijt was ongeveer zo’n 450,00 euro bedroeg en hard feit is eveneens dat een gemiddeld huishouden in 2018 gemiddeld zo’n 640,00 EURO kwijt is, een stijging van maar liefst 190,00 euro in amper 5 jaar. Een andere berekening, deze van de Vereniging Eigen Huis raamt de gemiddelde kosten thans op zo’n 570 euro dit jaar tegen een te verwachten cijfer voor een gemiddeld huishouden van zo’n 835 euro per jaar in 2021.

Wat eveneens een hard feit is, is dat de verhogingen die de Nederlandse burgers moeten gaan betalen voor minder ophef gezorgd hebben dan bijvoorbeeld de pensioenleeftijd of de jaarlijkse kosten voor de zorgverzekering. Dit is feitelijk te wijten aan de totale ondoorzichtigheid waarmee de maatregelen worden doorgevoerd.

Het is bovendien niet geweten of het kabinet in deze zojuist aangebroken regeerperiode nog meer fiscale maatregelen neemt om haar klimaatdoelstellingen te halen. Bovendien is het nog maar de vraag of fiscale maatregelen wel de manier zijn om tot verduurzamen van onze energiebehoefte te komen. Het tegenstrijdige van alles is dat op basis van de voorziene afname van het energieverbruik, de belasting per saldo wel onevenredig gaat stijgen. Immers de ODE heffing komt oven op de energiebelasting op basis van het daadwerkelijk verbruik. Jaarlijks gaat dat bedrag omhoog. Het door de regeringspartijen afgesproken energieakkoord voorziet in een investering van jaarlijks 1 miljard in duurzame energie. Dat moet gefinancierd worden uit de ODE heffing.

windmills-dk
Opslag Duurzame Energie is een fiscaal financieringsmiddel op de opwekking van Duurzame energie te stimuleren zoals windenergie. Op de foto, windmolenpark te Kastrup Denemarken (c) Peter-Vincent Schuld

Het is het kabinet er natuurlijk alles aan gelegen om in het licht van haar klimaatdoelstellingen en de afspraken zijn zijn gemaakt in internationaal verband de maatregelen zo goed mogelijk te verkopen. Echt veel tegenwicht van de linkse partijen is niet echt te verwachten, immers zij namen immers altijd het voortouw in wat betreft voorstellen tot het stevig fiscaliseren van energieverbruik en zaken die in hun ogen het milieu zouden belasten.

Maar dit is niet het enige dat opvalt in energieland. Oplaadbare elektrische auto’s zijn in rap tempo uit het straatbeeld aan het verdwijnen.
Waarom? Eenvoudigweg omdat de bijtelling van de waarde van de auto op het inkomen fiks toeneemt nadat de fiscale stimulering om elektrisch te gaan rijden is weggevallen. Voor de particulier die een auto van de zaak rijdt is het gewoon veel te duur geworden. Er is zelfs een trend waarneembaar dat bijvoorbeeld ondernemers liever in een oudere tweedehands rijden om de fiscale bijtelling zo laag mogelijk te houden.
Nee, Nederland neemt afscheid van de oplaadbare hybride barrels waarmee ook nog gereden kan worden op ouderwetse brandstof voor het geval de opgeladen batterij leeg is. Automobilisten raken binnen Nederland hun auto’s aan de straatstenen niet meer kwijt als ze er vanaf willen.

elektrisch rijsen
Elektrisch rijden; stekkerauto’s verdwijnen uit straatbeeld, op de foto auto’s aan de oplader in Tilburg, Nederland
(c) Peter-Vincent Schuld

Onder meer Polen en Noorwegen kennen een subsidieregeling voor “unplug & drive” voertuigen. Zelfs Rusland.
Dus waar u tot enige jaren geleden nog talloze halfbakken wrakken getransporteerd zag worden richting Polen, Oekraïne en Rusland, tegenwoordig zijn het moderne stekker-auto’s die vertrekken naar het buitenland. Daarmee is de “investering” die Nederland deed in het schoner rijden, naar schatting zo’n 5 miljard, aardig aan het verdampen en de damp verplaatst zich naar andere landen waar de “verdampte” weer wordt omgezet in milieuliquiditeiten.

De vraag begint zicht op te dringen of fiscale maatregelen die per jaar kunnen verschillen, afgeschaft of in het leven geroepen worden wel altijd met enige termijnvisie zijn omkleed. Het heeft er nu op zijn minst de schijn van dat als de ‘s lands schatkist leger dreigt te geraken de milieu-ambities ook staken. Als we dat tegen afmeten tegen de fiscale maatregelen die thans vergroening beogen, dan stelt zich opnieuw de vraag wat het daadwerkelijk oogmerk is van de lastenverzwaringen voor burgers en bedrijfsleven. Wat zijn de echte feiten? Primeert daadwerkelijk de reductie va de Co2-uitstoot of zijn er andere oogmerken. Al met al een realistische vraag die een eerlijk antwoord verdient.

In de tussentijd maakte het Nederlands bouwconcern Ballast Nedam deze week bekend dat het zich gaat bezig houden met het bouwen van projecten die kaderen in de opwekking van duurzame energie onder andere via de bouw van offshore windmolenparken en zonne-energiesystemen.
Opvallend, want immers twee jaar terug deed Ballast Nedam een fiks deel van haar offshore-activiteiten van de hand. Ook de bouw van windmolenparken op het vaste land ziet Ballast Nedam als een groeimarkt. Ballast Nedam heeft in de afgelopen 25 jaar al ongeveer 500 offshore windmolen funderingen gebouwd en heeft dus de nodige expertise in huis. Onder de belovende merknaam Ballast Nedam Renewables is met druk doende contracten voor bouw van windparken en solar-projecten binnen te slepen.

ballast-nedam
Kantoor Ballast Nedam te Capelle aan de IJssel, Nederland (c) Peter-Vincent Schuld

Waar de overheid het particulier gebruik van aardgas ontmoedigt zal de productie van elektriciteit toch voor een aanzienlijk deel in de nabije toekomst op aardgas draaien.
Wij meldden 1,5 week terug reeds dat onder meer België voornemens maakt om een aanzienlijk aantal gasgestookte elektriciteitscentrales te bouwen.

Probleem bij de productie van aardgas vormt het vrijkomen van methaan. Methaan is een krachtig broeikasgas.
Daarom hebben een groep van grote oliemaatschappijen waaronder Shell, Repsol, ExxonMobil, Eni, BP en Total een gezamenlijke verklaring ondertekend waarin wordt afgesproken dat de uitstoot van methaan verder beperkt wordt.

Elk aspect van energievoorziening en energiebeleid kent haar keerzijdes. De tijd zal het leren welke keerzijdes we als “acceptabel” beschouwen.