Leusden en haar oorlogsgraven: Velden gedrenkt in tranen waar onder meer Russen, Nederlanders en Britten hun laatste rustplaats kregen.

0
1285
Toegangspoort naar het Russisch (Sovjet) Ereveld in Leusden / Amersfoort, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Peter-Vincent Schuld

Op 4 mei herdachten wij in Nederland onze doden. In de komende 7 dagen wordt over geheel Europa het einde van de Tweede Wereldoorlog op ons Europese continent herdacht. De slagen om Japan op de knieën te dwingen waren nog niet gevoerd. De atoombommen waren nog niet gevallen. Maar de terreur van Hitler en de zijnen kwam tot een einde.

Russisch (Sovjet) ereveld in Leusden/ Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Als we de optelsom maken komen we niet eens tot een exact aantal doden. We nemen gevoeglijk aan dat het totale dodental tussen de 60 en de 72 miljoen slachtoffers ligt. Aan de zijde van de Sovjet Unie bedraagt het aantal zo rond de 23,4 miljoen oorlogsslachtoffers waarmee dit land een verschrikkelijk hoge tol heeft moeten betalen voor de moordlustige agressie van Hitler en zijn trawanten. In het Nederlandse Leusden vinden we één van de plekken waar slachtoffers te ruste werden gelegd. Op het immense kerkhof vinden we een aantal bijzondere kleinere kerkhoven en rijen met graven die een verhaal vertellen dat we uiteindelijk één zijn in de dood, iets wat we bij leven niet kunnen of willen begrijpen. Is het georganiseerde superioriteitsgevoel des mensen geen stille massamoordenaar?

Nederlandse oorlogsgraven op begraafplaats Rusthof in Leusden/Amersfoort
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het zijn de kille cijfers waarachter misdaden tegen de menselijkheid hoogtij vierden. Met inbegrip van de Holocaust die we nooit en te nimmer uit ons geheugen mogen schrappen. Hier sloeg niet de natuur toe door middel van een virus of andere vormen van natuurrampen. Hier sloeg mensenwerk toe. Systematisch vernietigen van mensen door toedoen van een agressor die zijn gelijke amper kent.

Oorlogsgraven op het Russisch (Sovjet) Ereveld in Leusden/Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld


9 mei….Victorie Dag in Rusland en in de landen die tot de voormalige Sovjet Unie behoorden. Laten we ons in dit verhaal even beperken tot het Rode Plein nabij het Kremlin in Moskou. Het corona-gedonder heeft mede tot gevolg gehad dat ons gepland bezoek aan deze herdenking en een bezoek aan het  ereveld in Wolgograd geschrapt moesten worden. Op negende mei viert Rusland haar overwinning op Nazi-Duitsland. De Russische Federatie, voor een substantieel  deel gelegen op het Europese continent waar de inwoners net zoals wij iets van hun leven proberen te maken maar met één groot verschil. De Russen hebben een groter historisch bewustzijn en een beter ontwikkelde historische kennis in hun achterzak dat de meeste West-Europeanen.

Obelisk ter nagedachtenis van de Russische (Sovjet) militairen die op Russisch (Sovjet) ereveld zijn begraven in Leusden/Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De Britse oorlogspremier Winston Churchill die leiding gaf aan het Verenigd Koninkrijk ten tijde van de Tweede Wereldoorlog verafschuwde het communisme dat vanuit Moskou terrein in beslag nam, maar was tegelijkertijd  een groot voorstander van ontspanningspolitiek en een goede relatie met de Russen. Iets waarvan de huidige generatie politici met een historisch besef van een opgedroogde pissebed nog iets van kan leren. 23,4 miljoen doden aan Sovjet-zijde. 865 van hen liggen begraven in Nederland. Laten we de politieke en ideologische verschillen tussen de Europese Unie en Rusland even ter zijde schuiven. Niets sluit uit dat we over een jaar of 10 als vrienden met elkaar door dezelfde deuren van het Kremlin in Moskou kunnen passeren. In 1980 konden we ook de glasnost en de perestrojka in Rusland niet voor mogelijk houden. Maar niet zelden gaat daar een grijze of zwarte periode aan vooraf.

“Lof aan de helden” is de tekst die prijkt achter de obelisk op het Russisch (Sovjet) ereveld in Leusden / Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Snelweg A28, afslag Amersfoort Zuid, boven aan de snel weg links, over de brug en dan naar rechts….. de Dodeweg op. Rechts naast u ziet u na korte tijd Crematorium en Begraafplaatsen Amersfoort liggen. Hier bevindt zich tussen het onmetelijk verdriet van velen die hier hun dierbaren achterlieten een ongekende zee van tranen die op deze plek misschien niet altijd gelaten konden worden omdat de nabestaanden elders ter wereld nooit te reis hebben kunnen maken naar de laatste rustplaats van hun naasten.

De Amerikaanse oorlogsbegraafplaats in Margraten, Limburg, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Het merendeel van de slachtoffers die thans begraven liggen op het Sovjet Ereveld in Leusden, waren eerder tijdelijk te ruste gelegd op het Amerikaans oorlogskerkhof te Margraten in Limburg. De overige slachtoffers kwamen om het leven in en om het beruchte Kamp Amersfoort in Leusden. Krijgsgevangen genomen aan het oostfront en overgebracht naar Nederland alwaar ze onder meer als dwangarbeider hun dood tegemoet werkten. Alsof het oorlogstrofeeën  waren werden ze zwaar ondervoed door de straten naar hun dodenkamp gebracht.

Oorlogsgraven op het Russisch (Sovjet) ereveld in Leusden / Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Nederlandse burgers die het met de krijgsgevangenen zonder kranten te doen hadden werden door de bezetter weerhouden om de Russen te voorzien van eten of drinken. 23 Sovjets stierven van de honger, 77 werden zonder enige vorm van proces gefusilleerd achter wat later de politieschool in Leusden werd.

Krans van de Oezbeekse ambassade bij de obelisk op de Russisch (Sovjet) begraafplaats in Leusden / Amersfoort
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Wie kent hun namen en hun afkomst? Een aanzienlijk deel van de gevallenen die hier liggen begraven waren van Oezbeekse origine en stierven op Nederlandse bodem. Een krans van de Ambassade van Oezbekistan laat zien dat het Oezbeekse volk hun doden niet vergeten zijn. En ook wij zij hen niet vergeten. Uw verslaggever voelt zich ongemakkelijk bij het feit , toen hij in Oezbekistan was, niet wist dat er in Nederland Sovjetsoldaten begraven lagen van Oezbeekse origine. Immers eerbetoon en compassie verbinden nog sterker in elke communicatie, al moet uw redacteur zeggen dat zijn momenten in Oezbekistan memorabel waren, al was het verblijf van korte duur.

Oorlogsgraven op het Russische (Sovjet) ereveld in Leusden / Amersfoort. Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Afgelopen week werd bekend dat er een militair uit een een andere voormalige Sovjetstaat geïdentificeerd is geworden, een man van Georgische herkomst. Het totale verhaal is tot op heden nog niet geheel geweten en kent lacunes die mettertijd steeds moeilijk worden om feitelijk weder samengesteld en verteld te worden.


Maar Rusland en de voormalige Sovjetrepublieken eren nog steeds hun doden ten gevolge van die verschrikkelijke Tweede Wereldoorlog, Het onderstaand YouTube filmpje van de Russische staatstelevisie is dan ook indrukwekkend.


Op 9 mei paraderen de militairen van het Russisch leger op het Rode Plein. Militaire muziekkorpsen spelen gezamenlijk de overwinningsmars. Gelijk in het gelid. De laarzen van de militairen in ceremonieel tenue dreunen op de kasseien. Zou dit eerbetoon doordringen tot de zielen van de slachtoffers van de nazi-terreur die ergens in Nederland begraven liggen?  Aan de intentie moet niet getwijfeld worden. De militaire choreografie dreunt door, onophoudelijk en machtig. De registratie van dit jaarlijks evenement wordt tot in de puntjes verzorgd door de Russische staatstelevisie. De beelden van de veteranen zijn aandoenlijk. Maar ook het Rode Leger was niet van enige zonden gekweten ook al vochten zij tegen een uiterst kwaadaardig regime dat geen goed woord verdient. Mensen tegenover mensen.

Oorlogsgraven op het Russisch (Sovjet) ereveld in Leusden / Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Met de Duitsers zijn we vrienden geworden. Met de Russen wil het maar niet lukken terwijl we een continent delen en zoveel met elkaar gemeen hebben. Met dien verstande dat de Russen over het algemeen een stuk intelligenter en slimmer zijn. De muur die viel maar het Russisch volkslied bleef in klanken gelijk en is in haar vorm een van de mooiste composities die we kennen, zeker in de versie die gebracht wordt door de Russische militaire koren.

Het Russisch (Sovjet) ereveld in Leusden/ Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Over de begraafplaats lopende  speelt het Russisch volkslied door het hoofd van uw redacteur. Uw redacteur is echt niet blind voor de misstanden en de misdrijven gedurende de Sovjet-periode integendeel. Maar de verwijdering tussen Amerika, de EU en Rusland doet hem oprecht zeer daar in alle landen de nazaten wonen van hen die hun geboortewieg in de betrokken landen van oorsprong hebben gestaan.

Militairen brengen het Russisch volkslied ten gehore op het Rode Plein

Voor ieder ereveld telt: Zo ver van huis, in den vreemde ter aarde besteld. Op ieder ereveld van de partijen die op en nabij onze landbodem vielen in hun strijd tegen een misdadig regime zijn de zonen ver van huis gesneuveld om niet meer weer te keren, niet meer in de armen te kunnen vallen of steven van hen die ze lief zijn.

Lange rij met Nederlandse oorlogsgraven op begraafplaats Rusthof in Leusden / Amersfoort Foto: © Peter-Vincent Schuld

Met een brok in de keel verlaat uw verslaggever het Sovjet ereveld om direct geconfronteerd te worden met rijen met Nederlandse oorlogsgraven. Ruw uit het leven gerukt. De Nederlandse leeuw die eervol prijkt op de grafstenen waaronder een verloren leven ligt.

Grafmonument voor de onbekende soldaat op begraafplaats Rusthof in Leusden / Amersfoort Foto: © Peter-Vincent Schuld

Menig graf draagt geen naam. Een monument voor de onbekende soldaat brengt eer aan hen niet nooit geïdentificeerd zijn geworden. Lichaam onherkenbaar verminkt, uiteengereten, aangevreten, ontbonden. Naamloos gevallen in de barmhartigheid van hen die toch nog met de ziel van de overleden slachtoffers begaan waren.

Een eenzaam graf voor een onbekende soldaat zonder naam en nationaliteit op de begraafplaats Rusthof in Leusden / Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Een grafsteen, zonder nationaliteit, zonder naam. Alleen “Onbekende soldaat”. Wie oh wie is deze man? Zijn familie in totale onwetendheid. Van huis vertrokken en nimmer weergekeerd. Zelfs aan zijn lichaam kon niets worden vastgesteld. Nu, anno nu, kan alleen een isotopenonderzoek ons iets meer vertellen over wie deze man zou kunnen zijn.

Monument voor de omgekomen Leusdenaren en Amerfoorters gedurendende Tweede Wereldoorlog op begraafplaats Rusthof, Leusden / Amersfoort
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Dit alles op steenworp afstand van Kamp Amersfoort waar menig alhier begraven gevallene teruggeworpen werd in de schoot van moeder aarde na op grove manier van zijn of haar leven en vrijheid te zijn beroofd door Nazi-Duitsland.  Ik zeg expres Nazi-Duitsland en spreek niet nadrukkelijk over Duitsland of “ansluss-partner” Oostenrijk. U en ik weten heel goed dat heel veel mensen van Duitse of Oostenrijkse origine niks met de misdaden van Hitler te maken wilden hebben en dat de huidige generatie helemaal niets te verwijten valt. Het leed is breed, maar niet te breed om niet in verbroederende armen gesloten te kunnen worden.

Nederlandse oorlogsgraven op begraafplaats Rusthof in Leusden / Amersfoort
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Hier liggen zij onder het zorgend opschrift van het “Koninkrijk der Nederlanden” op hun grafsteen. Hun laatste adem te hebben uitgeblazen in het bewustzijn van de misdaden die tegen hen gericht waren en waar elke hulp uitbleef en zo de eindigheid ingeworpen hopend en rekenend op een hiernamaals waarin het ondergane aardse leed verzacht wordt, zo veel mensen aannemen.

Brits ereveld op de begraafplaats Rusthof in Leusden/ Amersfoort
Foto: © Peter-Vincent Schukd

Zou het echt waar zijn? Het lijkt of de zielen van de doden mij begeleiden op de toer langs de graven. Uw redacteur voelt zich drijven op gevloeide tranen en gelaten bloed waarbij hij spreekwoordelijk aanspoelt op het Britse (Gemenebest) ereveld slechts gelegen op enkele meters van het Sovjet ereveld en de rijen met Nederlandse graven.

Graf van een Australische piloot op het Brits ereveld in Leusden/ Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Zie hier de graven der Angelsaksische strijders die veelal het luchtgevecht aangingen dan wel naar beneden gehaald werden door het Flak luchtafweergeschut van de bezetter of de jagende Messerschmitts. Op de graven zien we mening koppel “wings” van de Britse Royal Air Force weerkeren. De vijand moest en zou geduchte verliezen lijden op infrastructuur, oorlogsmachinerie en volk. Zo geschiedde. De dystopische realiteit van een oorlog. Het grote kruis dat het ereveld markeert draagt een zwaard.

Brits ereveld (Gemenebest) op begraafplaats Rusthof in Leusden / Amersfoort, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

Op dit veld liggen Britten maar ook Nieuw-Zeelanders. Australiërs, Belgen, Polen en Fransen in dienst van de Britse vliegende strijdkrachten.

Graf van een Nieuw-Zeelandse piloot op het Brits (Gemenebest) Ereveld in Leusden/ Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het zwaard van de rechtvaardigheid. Nooit zal en mag een agressor slagen in zijn opzet zonder getroffen te worden door het zwaard van rechtvaardigheid. Europa heeft teveel van dit soort nodeloze moordpartijen meegemaakt. Teveel Europeanen zijn ten prooi gevallen aan de teloorgang van beschaving. Het Britse ereveld wordt geflankeerd door andere nationaliteiten.

Brits (Gemenebest) ereveld in Leusden/ Amersfoort Foto: © Peter-Vincent Schuld

Graven van deze andere nationaliteiten vormen een soort van vleugels van beschermengelen die na hun dood de gevallenen dragen.

Italiaanse oorlogsgraven op de begraafplaats Rusthof in Leusden, Amersfoort, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

In rap tempo zien we een deel van de huidige Europese Unie voorbij komen. Een rij met oorlogsgraven voor Italiaanse onfortuinlijken. Omgekomen tijdens de Eerst en Tweede wereldoorlog. Vaak twee per graf.

Italiaanse oorlogsgraven op begraafplaats Rusthof, in Leusden/ Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

We maken een reis langs Oost-Europa. We wilden die landen en mensen toch niet bij de Europese Unie hebben? Maar ze waren wel goed genoeg om te sterven voor ons land en op onze bodem.

Roemeense oorlogsgraven op begraafplaats Rusthof, in Leusden / Amersfoort, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

Zie daar de Roemeense oorlogsgraven. Hun leven werd gestolen. In de jaren nadien opnieuw de vrijheid van het Roemeense volk.

Grieks oorlogsgraf op de begraafplaats Rusthof in Leusden / Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Grieken, ze kosten ons toch alleen maar geld? Ze gaven hun leven zodat wij in vrijheid kunnen leven.

Hongaars oorlogsgraf op de begraafplaats Rusthof in Leusden / Amersfoort, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

Hongaren en Tsjecho-Slowaken. Namen gekend en ongekend. “Wat moeten we met die lui hier” horen we net iets te vaak. De voorvaderen van deze mensen gaven en lieten op Nederlandse bodem hun leven.

Tsjecho-Slowaakse oorlogsgraven, waarvan een met een onbekende soldaat op begraafplaats Rusthof, Leusden / Amersfoort, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Tja, dan duikt er opeens een Joegoslavisch oorlogsgraf op. Het land waar de Eerste Wereldoorlog begon, het land dat nadien verscheurd werd door meerdere oorlogen, zelfs nadat we 40-45 achter ons gelaten hadden. Houdt het dan nooit op?

Joegoslavisch oorlogsgraf op de begraafplaats Rusthof in Leusden/ Amersfoort, Nederland Foto: © Peter-Vincent Schuld

Alle hier begraven slachtoffers zijn gevallen op Nederlandse bodem door de verschrikkingen van de oorlog die zich hier op Europees grondgebied afspeelde.  Laten we hun namen, ook al zijn ze ons niet bekend nooit vergeten. laten we hun zielen dragen in baarmoederlijke barmhartigheid. Laten we Europa vrijhouden van gewapende conflicten. Dat laatste, heeft u lieve lezer, mede in de hand door altijd de weg van de redelijkheid en de menselijkheid te kiezen. Ook naastenliefde is een werkwoord.