Luister goed EU regeringsleiders: als je een contract tekent, moet je wel je contract naleven! Of is dit simpel feit te moeilijk voor jullie?

0
1053
Europees Hof van Justitie in Luemburg Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Hoe kan dat toch? Op de weg gebeuren wel de nodige ongelukken. Toch worden niet hele volksstammen gelijk afgeslacht. In de meeste landen rij je rechts, in een kleiner aantal links. Beide is mogelijk. Maar wie links rijdt in een land waar rechts de regel is, wordt spookrijder. En andersom. Bijna niemand van ons wil spookrijder worden. In het achterhoofd leeft de gedachte: je moet je wel aan de afspraken houden. Anders gaat het mis.

Ouderen hebben het vaak niet makkelijk: op de foto een bejaarde vrouw in het Spaanse Cartagena.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De laatste jaren hoor je er niet meer zoveel over. Maar ooit waren er in Nederland gemeenteraden en wethouders die wel wat extra wilden doen voor diegenen onder ons die het financieel minder hebben. Bij voorbeeld met kerst. Dan werd besloten de armeren onder ons een extraatje toe te stoppen. Goed bedoeld. Uiterst sociaal. Maar in strijd met de afspraken. Want de afspraak in de grondwet is: inkomensbeleid wordt op nationaal niveau geregeld. In het hele land: iedereen een extraatje of niemand.

Gemeenten slopen burgers financieel met de onroerend zaak belasting Op de foto: een wijk in aanbouw in het Nederlandse Zevenhuizen.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Je merkt het een beetje aan de onroerendezaakbelasting OZB. Over de hoogte daarvan beslissen de gemeenten wel zelfstandig. De verschillen tussen de gemeenten worden ieder jaar weer breed uitgemeten. Maar dat mag dan wel. Onderliggende regel: je moet je wel aan de afspraken houden.

Regels, regells en nog eens regels, zoals hier bij Wij bij Duurstede, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Je moet je wel aan de afspraken houden. Dat is de basis voor een leven waarin ieder van ons zijn gang kan gaan. Merkwaardig: hoe beter je je aan de regels houdt, hoe meer vrijheid blijft (??) voor ieder van ons. Zonder regels blijken wij mensen elkaar de koppen in te slaan. Velen van ons willen dat toch liever niet meemaken.

Een blijvende herinnering aan het Verdrag van Rome (1957) in het Luxemburgse Schengen waar het Akkoord van Schengen getekend werd
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Toen de Europese Unie nog klein was en nog maar zes leden telde, probeerde Nederland een keer nog zelf regels te maken. Terwijl er Europese afspraken golden. Het was rond 1960. Iedereen leefde nog met de nationale regels van vroeger. Maar in 1957 had ook Nederland plechtig een handtekening gezet onder het Verdrag van Rome. Een grote meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer had daarmee ingestemd.

Het Europees Hof van Justitie in Luxemburg,
Foto: © Peter_Vincen Schuld

Maar ja, handel drijven met de Duitsers? Die grote broer die ons had getracht de hersens in te slaan tijdens de Tweede Wereldoorlog? Ja, dat was de afspraak van 1957. In de Europese Economische Gemeenschap was afgesproken dat er ook een rechtbank zou zijn, die meningsverschillen zou oplossen. In 1963 hoorde Nederland van die rechtbank (nu: het Europese Hof van Justitie van de Europese Unie) dat koerier Van Gend en Loos gewoon bepaalde spullen uit Duitsland naar Nederland mocht vervoeren. Daar mocht Nederland geen extra invoerrechten op heffen.

In het verdrag van 1957 betreffende de Europese Gemeenschap, zijn alke onduidelijkheden weggenomen in tegenstelling tot wat we vaak bij verkeersborden zien zoals hier in Kruibeke, België , c.q. Apenland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het is dus al een hele oude spelregel waarover het nu gaat in de Europese Unie. Ben je lid van deze club dan moet je je aan de regels houden. De regel waarover het hier gaat: het Europese recht heeft altijd voorrang boven nationale regels. Toen Polen en Hongarije in 2004 lid werden van de Europese Unie hebben ze ingestemd met deze aloude spelregel. Ook in de parlementen van Polen en Hongarije is in 2009 het Verdrag van Lissabon goedgekeurd. Daarin staat voor de zoveelste keer al weer deze regel: Wat het Hof van Justitie van de Europese Unie beslist gaat voor alles. Daar moeten alle lidstaten zich aan houden. Anders gaan we elkaar in de Europese Unie weer de hersens inslaan.

Er is dus geen meningsverschil mogelijk over de feitelijke vaststelling (the facts found!) dat Polen en Hongarije in de beklaagdenbank gezet behoren te worden over de manier waarop de zittende regeringen van deze landen omgaan met de persvrijheid en met de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

Serge Regnier, uit Marcinelle, nabij Charleroi vader van 31 kinderen
Foto © Peter-Vincent Schuld

Vroeger, toen gezinnen veel groter waren dan nu, kon je in menig huishouden de verontwaardigde kreet horen: ‘Maar Jantje mocht het ook’. Waarna Marietje te horen kreeg dat als Jantje zich niet aan de regels hield, dat geen reden was, waarom zij dat ook niet zou doen. Toch horen we dat op dit moment als verweer uit Warschau.

Entree Europese Centrale Bank in Frankfurt, Duitsland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Vorig jaar ging het Duitse Constitutionele Hof (Bundesverfassungsgericht) in Karlsruhe in de fout met een uitspraak over de positie van de euro en de ECB . Later hoorden we via Duitse kranten dat de uittredende president van dat Hof voor één keer zijn afwijkende mening over die oeroude spelregel over de voorrang van het Europese Hof ter discussie had willen stellen. Fout. Driewerf fout.

Maar nu hoor je vanuit de Poolse regering: als de Duitsers dat vorig jaar mochten, mogen wij dat nu ook. Dus stellen we nu vast dat het Poolse recht voorrang heeft boven het Europese recht. Daar heeft de Europese Commissie terecht de vinger bij gelegd. Duitsland mocht dat vorig jaar niet. Polen nu ook niet. Je moet je aan de afgesproken regels houden. Dus willen we binnen drie weken horen dat je je weer aan de afspraken houdt.

Pools advocatenkantoor in Olesnica, Advocatuur en dus de burger moeten van een onafhankelijke rechtspraak op aan kunnen
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Tot zover lijkt het allemaal duidelijk. De rechtsstaat is zo belangrijk dat we ons allemaal aan de regels moeten houden. Nederland heeft altijd een extra vingertje. Die steekt het te pas en te onpas op. Zo leidt Nederland het verzet binnen de Europese Unie tegen de stoute meisjes en jongens in Hongarije en Polen.

Rij met beelden van gewezen presidenten van de Hoge Rad der Nederlanden in Den Haag, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Daarom is het belangrijk ook thuis goed op te letten en ons aan de regels te houden. Tsja: voordrachten voor nieuwe leden van de Hoge Raad moeten allemaal langs de Tweede Kamer. Waarom eigenlijk? Voor de Poolse regering aanleiding zich te verzetten tegen de eis van het Hof van Justitie van de Europese Unie en van de Europese Commissie. Die willen dat de Poolse tuchtraad wordt opgeheven of althans een taak krijgt die niet meer in strijd is met de Europese regels. Tsja, waarom moeten leden van de Hoge Raad in Nederland dan worden benoemd door de Tweede Kamer?

Ingang van de Raad van State in Den Haag, Nederland
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Nog zo iets. De Raad van State in Nederland is geen rechterlijk college. Het gaat om een verzameling lieden die een beetje zijn uitgediend in de nationale of Europese politiek en zo nog aan een goed belegde boterham komen als adviseur van het kabinet. Maar al heel lang is de Raad van State ook belast met rechtspraak tegen besluiten van de regering of van provincies of gemeenten.

eurcourt-hum-right
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, een instituut van de Raad van Europa in Straatsburg, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Daar is een jaar of tien geleden door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg een zeer kritisch arrest over gewezen. Even uitleggen: Dit is weer een ander Hof dan het Hof van Justitie in Luxemburg en het hoort niet bij de Europese Unie, Het hoort bij de Raad van Europa. Maar daarvoor geldt volgens onze eigen grondwet dezelfde basisregel: Europese afspraken hebben voorrang.

Oud-minister van justitie Donner (CDA)kwam van de Raad van State en ging weer naar de Raad van State na het einde van zijn loopbaan als minister
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Je moet je aan de afspraken houden. Maar Nederland doet dat ook niet. De Raad van State is nog steeds de hoogste bestuursrechter in Nederland. Wijze lieden en dikke adviezen later, sprak de Nederlandse regering uit, dat dit maar zo moest blijven. Want in de Raad van State zitten ten slotte mensen die als voormalige politici en bestuurders weten waarover het gaat. En als doekje voor het bloeden: we zullen ook ‘echte juristen’ zoeken die dan in een afzonderlijke afdeling van de Raad de arresten zullen wijzen. Het was opvallend tegen de zin van de Hoge Raad, ons hoogste rechtscollege. En we kennen de gevolgen: tienduizenden mensen die zijn gedupeerd in de Toeslagenaffaire omdat ze geen rechterlijke bescherming vonden bij de Raad van State.

Bovenaanzicht van de Poolse hoofdstad Warschau
Foto: Peter-Vincent Schuld

Ze kennen al deze dingen in Warschau en Boedapest. En ze maken er flink misbruik van. Zeker als die eigenwijze Nederlandse rechters voorop lopen in demonstraties in Warschau en andere Poolse steden. Zogenaamd om hun collega’s in Polen een hart onder de riem te steken.

Terecht dat de Europese Commissie Polen en Hongarije op dit moment in de verdachtenbank heeft geplaatst. Want we moeten ons aan de regels houden. Maar met die spelregels van de rechtsstaat waarover het nu gaat, is het ook in veel andere lidstaten behoorlijk mis. Inclusief Nederland en België.

Daarover schrijven we de komende weken hier op Facts Found nog wel wat meer artikelen. Want openbaar bestuur en rechtspraak, dat is in de praktijk vaak water en vuur. Veel minder duidelijk gescheiden dan we misschien dachten toen we op school iets leerden over de trias politica, de scheiding van machten tussen wetgeving, rechtspraak en bestuur.

Shell tankstation in Montelimar, Frankrijk Foto: © Peter-Vincent Schuld

We beginnen dan met Sam en Moos die zich honderd jaar geleden niet aan de afspraken hielden. Toen sprak de rechter. Want die vond dat de wetgever zich onvoldoende duidelijk aan zijn taak had gehouden om duidelijke regels te schrijven. Zo kwamen er regels waaraan nu Royal Dutch Shell eerder dit jaar is opgehangen door de rechtbank in Den Haag.

Een rechtbank, waar de rechters maar uit het raam hoeven te kijken of ze zien hun vroegere studiegenoten op het ministerie van justitie of bij de Tweede Kamer. Een ongezonde samenleving daar in het kantorenpark van overheidsinstellingen in Den Haag. Welke sterke verhalen vertellen die studiegenoten elkaar bij allerlei vrijdagmiddagborrels?