Ons onderzoek toont aan: #Sofagate is de trieste realiteit van venijn en rivaliteit

0
437
In het openbaar nemen Ursula Von der Leyen en Charles Michel wel een "blad" voor de mond, achter de schermen is het naar het zich laat aanzien een ander verhaal Op de foto: Ursula Vonder Leyen, voorzitter Europese Commissie, de Turkse president Erdogan en links voorzitter van de Europese Raad Charles Michel Foto: © Europese Commissie

“Sofagate” legt rivaliteit Von der Leyen – Michel bloot

Ursula voelt zich “gekwetst en in de steek gelaten”

Door Jan Schils

Het sofa-incident (“sofagate”) in Turkije van enkele weken geleden heeft onverwacht de rivaliteit aan de top van de EU blootgelegd. Voorzitter Ursula Von der Leyen van de Europese Commissie heeft eindelijk van zich afgebeten en voelt zich “gekwetst en in de steek gelaten”. Niet door de Turkse president Erdogan, maar door Charles Michel, de voorzitter van de Europese Raad van EU-staatshoofden en regeringsleiders. Samen op bezoek bij Erdogan heeft Michel haar als een baksteen laten vallen. Maar hoe kwam die sofa daar? BIijkt geen toeval te zijn zoals verderop in dit artikel zal blijken.

Intussen is Turkije helemaal niet opgezet met de beschuldiging, dat president Recep Tayyip Erdogan voorzitter Ursula Von der Leyen van de Europese Commissie uit minachting op een sofa zou hebben neer geplant in plaats van haar een even grote en chique zetel aan te bieden als waarop hij zelf en Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders en staatshoofden (dus geen “Europees president” zoals in België graag wordt gezegd) hadden plaatsgenomen.

Ursula von der Leyen, door de vrouwonvriendelijke Erdogan neergezet op de sofa.
Foto: © Europese Commissie

Vooral het feit dat Erdogan vanuit het hoofdkwartier van de Commissie in Brussel en door een deel van de media in West-Europa aanhoudend “seksisme” wordt verweten, is volgens de regering in Ankara “beledigend” en “totaal misplaatst”. “Het debat over zitplaatsen heeft niets te maken met Europeaan zijn, vrouw zijn, de Conventie van Istanboel en het standpunt van de Europese Commissie”, zegt het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken in een verklaring. Daarin heet het verder: “Het is ook zinloos om te zoeken naar kwaadaardige bedoelingen hierachter. Turkije heeft een diepgewortelde diplomatieke traditie en gastvrijheid, die nooit in twijfel getrokken mag worden.”

Het incident met de sofa, inmiddels wereldwijd bekend als “sofagate”, vond plaats tijdens de recente ontmoeting tussen Erdogan, Von der Leyen en Michel. De onfortuinlijke gebeurtenis heeft intussen ook in Brussel tot commotie geleid over de vraag waarom Michel zonder reactie bleef en Von der Leyen daarmee in de kou liet staan. Want algemeen wordt aangenomen dat Erdogan Ursula een lesje heeft willen leren omdat zij kritiek had geleverd op het feit dat Turkije het internationaal verdrag over de rechten van vrouwen de rug heeft toegekeerd.

Sofagate: Geen stoel voor de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen Foto: © Europese Commissie

Fout van “stoelenzetter”

Volgens de Turkse regering was er geen stoel voorzien voor Von der Leyen als gevolg van “nalatigheid” door een medewerker van de Turkse protocollaire dienst en was er totaal geen sprake van enige opzet. De betrokken Turkse ambtenaar heeft – voor zover we door een betrouwbare bron vanuit Ankara juist werden ingelicht – alleen een fikse uitbrander gekregen van zijn directe chef. Hij hoeft ook niet bang te zijn om zijn verdere leven te moeten slijten in een Oost-Turkse steengroeve of in een kolenmijn zoals vroeger zou zijn gebeurd in het Ottomaanse rijk. Gelukkig maar. Want uit de omgeving van de protocollaire dienst van Erdogan valt (informeel en ter verdediging) een ander verhaal op te tekenen. Die versie van de feiten wil, dat de onfortuinlijke ambtenaar-stoelenzetter aan Ursula juist een comfortabeler zit-ligmeubel wilde aanbieden dan voor Erdogan en Michel was voorzien. Opgelet, als deze versie van sofagate klopt, gaat het om een non-event en is er (met een beetje fantasie) zelfs sprake van positieve discriminatie. Is dat bij alle opgeklopte commotie geen hilarische ontknoping en goed nieuws voor de feministische beweging wereldwijd?

Komische opera

Persconferentie van Ursula von der Leyen en Charles Michel na de bijeenkomst met de Turkse president Erdogan in Ankara, Turkije Foto: © Europese Commissie

Tot zover het melodrama of (zo u wilt) de komische opera, die zich in Turkije afspeelde tussen de EU-top en de Turkse president. Maar het incident gaat veel verder dan de intussen beruchte sofa en betreft de rivaliteit tussen Von der Leyen en Michel, waaraan tot nu toe door de media weinig of geen aandacht is geschonken. Von der Leyen zei dezer dagen zichtbaar geëmotioneerd, dat ze niet was behandeld overeenkomstig haar status als Commissievoorzitter omdat ze een vrouw is: “Ik voelde me gekwetst en in de steek gelaten, als vrouw en als Europeaan. Dit toont aan wat voor lange weg nog te gaan is, voordat vrouwen als gelijken worden behandeld.” Ursula gaf toch nog even een sneer naar de EU-lidstaten, die de Istanboel-Conventie tegen geweld op vrouwen en kinderen nog niet hebben geratificeerd en dat er zelfs landen zijn die overwegen om zich uit deze Conventie terug te trekken.

Vooral met haar klacht dat ze zich “gekwetst en in de steek gelaten” voelde, bevestigt Ursula dat ze meer verwacht had van Charles Michel, die geen vinger uitstak toen de Turkse gastheer haar naar de sofa verwees. De enige reactie van Michel was op dat moment, dat hij zich wat onrustig op zijn stoel bewoog (alsof hij vergeten was naar het toilet te gaan) en de andere kant opkeek. Terug in Brussel onder vuur genomen door de media, verklaarde Michel dat hij rustig was gebleven om geen diplomatieke rel tussen de EU en Turkije te veroorzaken. Aan dit argument wordt inmiddels in brede politieke en journalistieke kringen sterk getwijfeld, temeer omdat her en der verhalen boven water komen over een zekere rivaliteit tussen het tweetal en hun respectievelijke medewerkers.

Die rivaliteit werd onlangs in de Belgische pers bevestigd door de diplomaat François Roux, ooit een naaste medewerker van Michel, maar die met hem in conflict kwam wegens meningsverschillen over de vertegenwoordiging van de EU op  het internationale toneel. De EU-lidstaten hebben daarover een compromis gesloten dat werd opgenomen in het Verdrag van Lissabon. Het probleem is dat dit compromis wat vaag is over de vraag, wie de EU op het internationale vlak vertegenwoordigt, namelijk de voorzitter van de Raad van regeringschefs en staatshoofden (Charles Michel), de voorzitter van de Europese Commissie (Ursula Von der Leyen) of de Hoge Vertegenwoordiger voor het buitenlands- en veiligheidsbeleid, de Spanjaard Josep Borrel. Meer concreet: het verdrag geeft alle drie een zekere manoeuvreerruimte, die ze in de praktijk ook graag nemen. Volgens genoemde diplomaat Roux zijn er geen problemen als het drietal het eens is over de taakverdeling. Maar dat is niet het geval. Roux: “We hebben hier te maken met ego’s en persoonlijke ambities. Sofagate heeft de kwestie laten ontploffen en het zal moeilijk zijn de zaak te repareren.”

Modus vivendi

De enige mogelijkheid is dat het elkaar bekampende drietal inbindt en een soort gentlemen agreement sluit. Hun voorgangers, die in lichtere mate met het zelfde probleem geconfronteerd werden, zijn daarin geslaagd. De conclusie is dat Von der Leyen, die gecoacht wordt door een puur Duitse team van topmedewerkers,  Michel en Borrell niet hebben begrepen dat zij verplicht zijn om een modus vivendi te vinden. Diplomaat Roux vreest dat dit zeer moeilijk zal zijn: “De enige mogelijkheid zou kunnen zijn, dat dit informeel gebeurt met de pers op grote afstand. Maar door de wereldwijde publiciteit rond #sofagate is het lijmen van de brokken zo goed als onmogelijk geworden. Er zijn namelijk teveel mensen en instellingen die zich met deze kwestie zouden gaan bemoeien.”