Slimme Russen spelen schaak in het gasrijke Turkmenistan: Over energie als politiek instrument, geschiedenis en een schamper Europa

0
330
Zicht op het presidentieel paleis in Ashgabad hoofdstad van Turkmenistan Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Peter-Vincent Schuld

Zomaar een persbericht van Rusland’s op een na grootste oliemaatschappij Lukoil. De CEO van Lukoil, Vagit Alekperov heeft een ontmoeting gehad met de huidige president van Turkmenistan Gurbanguly Berdimuhamedov.

Kantoor van de Russische oliemaatschappij Lukoil in Sofia, Bulgarije
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De twee mannen wisselden gedachten en inzichten uit over de ontwikkeling van de Turkmeense olie- en gasindustrie. Lukoil heeft al strategische belangen het Centraal-Aziatische land naar eigen zeggen. De olie- en gasvoorraden van het land zijn aanzienlijk en behoren tot de grootste van de wereld.

Volgens de Turkmeense president Berdimuhamedov zou de samenwerking met Lukoil kaderen in een intensievere samenwerking en dialoog met Rusland. De meeste westerse media pikten het bericht niet op. Wij hebben het even laten liggen om onze gedachten er over te laten gaan en de tijd genomen om nog wat feiten te checken.

Tankstation van Lukoil in Odessa, Oekraïne
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Wat ons het meest verbaasde is dat andere westerse media totaal niet dieper zijn ingegaan op dit nieuwsfeit. Het lijkt soms wel of niemand meer iets weet of leest. Deze Russische strategische stap is vanuit geopolitiek perspectief van enorm belang. Wat zien we hier?

Presidentieel paleis in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Om u een correct beeld van de feiten weer te geven nemen we u mee naar een stukje geschiedenis, maar eerst naar een stukje geografie. Turkmenistan heeft als noorderburen Kazachstan en Oezbekistan en als zuiderburen Iran en Afghanistan en is gelegen aan de Kaspische Zee.

De nationale vlag van Turkmenistan, wapperend in de hoofdstad Ashgabad, Turkmenistan Foto: © Peter-Vincent Schuld


Het werd in 1991 weer een zelfstandig land nadat het sinds 1924 deel uitmaakte van de Sovjet Unie. Na het uiteenvallen van de Sovjet Unie ging het land zelfstandig door onder leiding van Sapumurat Niyazov, die het land net zo gesloten maakte als Noord-Korea.

Enorme zuil met de afbeelding van de inmiddels overleden Turkmeense president Sapumurat Niyazov Foto: © Peter-Vincent Schuld


Niyazov stierf in 2006 onder verdachte omstandigheden. De werkelijke reden van zijn dood is nooit opgehelderd.


Er gaan talloze geruchten de ronde. Niyazov zou zijn gestorven na het drinken van een kop koffie. Uw verslaggever ontmoette Niyazov tijdens ooit een ministerieel bezoek in zijn presidentiële werkkamer, gelegen het in presidentieel paleis in hartje Ashgabad, de hoofdstad van Turkmenistan.

Gebouw met afbeelding van de inmiddels overleden president Sapumurat Niyazov Foto: © Peter-Vincent Schuld

Over de president gingen de wildste verhalen de ronde. Hij zou met regelmaat onder invloed zijn geweest van narcotica met enige regelmaat zijn eigen vuurwapen lukraak in het paleis te hebben afgevuurd. Feiten of fictie? Gelet op het gegeven dat de verhalen uit meerdere, onafhankelijk van elkaar opererende bronnen komen, neigen we naar feiten met wel met enige terughoudendheid. Immers elk verhaal uit het land der Turkmenen lijkt spreekwoordelijk te zijn bewerkt in Photoshop.

Turkmeense vrouwen in traditionele kleding ten tijde van het presidentschap van Sapumurat Niyazov, prijkend op een gebouw in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Wat vaststaat is dat de inmiddels overleden dictator de inkomsten uit de gaskraan rijkelijk liet vloeien ten faveure van zijn eigen imago. Hij liet zich “Turkmen bashi” noemen wat zoveel betekent als “Vader der Turkmenen”. Zijn gefingeerd levensverhaal en filosofie, voor zover je het een filosofie kunt noemen werd het “eerst te lezen boek”. Weekdagen werden naar Niyazov en zijn moeder vernoemd.

Militairen paraderen voor het Turkmen Bashi Museum in Ashgabad, Turkmenistan
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Hij liet zelfs in het hartje van de hoofdstad Ashgabad een arcade bouwen dan 360 graden roteerde met zichzelf in top, afgebeeld met een heldencapeen dit alles in bladgoud. Het mocht wat kosten. Ten tijde van het “regentschap” van Niyazov verrees het ene megalomane bouwwerk na het andere.

De 360 graden draaiende arcade met het standbeeld gedekt in bladgoud met Sapumurat Niyazov. Het standbeeld is inmiddels uit het centrum van Ashgabad verwijderd en elders geplaatst op last van de huidige president.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Vier jaar na de dood van Niyazov liet huidig president Berdimuhamedov het megalomane monument ontmantelen en liet het naar een buitenwijk verplaatsen. Berdimuhamedov wenste dat zijn voorganger wat minder deel uit zou gaan maken van het straatbeeld in Ashgabad en zeker minder de beleving van de Turkmenen.

Zicht op de inmiddels uit het centrum van Ashgabad verwijderde arcade met daarop het draaiend standbeeld van de inmiddels overleden president Sapumurat Niyazov
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Niyazov liet zich overal in Ashgabad en door geheel Turkmenistan heen vereeuwigen door standbeelden met bladgoud omringd door beelden van poortwachters en andere heraldiek. Allemaal betaald met de gigantische inkomsten uit de gasindustrie van Turkmenistan.

lees verder onder de foto’s

Standbeeld van Sapumurat Niyazov met bladgoud bewaakt door een militaire politieman in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld
Poortwachters staan langs het pad dat leidt naar een standbeeld met bladgoud ter ere van Sapumurat Niyazov
Foto: © Peter-Vincent Schuld
Vijfkoppige adelaar bedekt met bladgoud in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld
Standbeeld voor Sapumurant Niyazov uitgevoerd geflankeerd door 2 vijfkoppige adelaars en agenten van de militaire politie in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad, Turkmenistan
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Alhoewel de Oezbeken en de Turkmenen zustervolkeren zijn, immers zij zijn allen te herleiden tot de nomadische Turkse stammen, gunnen ze elkaar niet echt het licht in de ogen. De Oezbeekse minderheid krijgt geen eigen parlementaire vertegenwoordiging. Sterker, als er in Turkmenistan iets misgaat of er wordt een “samenzwering” ontdekt wijze de vingers direct naar de Oezbeken, dan wel in eigen land dan wel naar die op eigen grondgebied in Oezbekistan wonen. In de 8e eeuw trok een Turkse stam genaamd de Ogoezen vanuit Mongolië naar Centraal-Azië en noemden zichzelf Turkmenen oftewel Türkmen.

lees verder onder de foto’s

Overdekte markt in Ashgabad,
Turkemenistan Foto: © Peter-Vincent Schuld
Overdekte markt in de Turkmeense hoofstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld
Gastvrouw in het museum voor het volk in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld
Vrouwen in het straatbeeld van Ashgabad, Turkmenistan
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De relatie met Moskou is een langere rijd bekoeld en gecompliceerd geweest nadat de overleden oud-president toegaf aan Amerikaanse druk om haar grondgebied ter beschikking te stellen van het Amerikaanse leger in de strijd tegen de Taliban en Al Qaeda in Afghanistan.

Turkmeense militairen in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Niet dat de Russen iets op hebben met Al Qaeda en gelieerde terroristische groeperingen. Iets waar ze in eigen land ook met af te rekenen hebben. Nee de Russen zijn niet zo dol op een Amerikaanse invloed in hun achtertuin.
De aanwezigheid van een  grote reclamezuil van de Amerikaanse zender Voice of America in hartje Ulaanbaatar, Mongolië, ervoeren ze al als niet erg prettig.

Billboard met reclame voor de Amerikaanse radiozender “Voice of America” in hartje Ulaanbaater, Mongolië, een voormalige Sovjet-republiek
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar Rusland is sinds de dood van Niyazov haar tentakels weer in Turkmenistan aan het zetten en dat is niet onbegrijpelijk.

Turkmeense militaire politie in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Rusland gebruikt immers de energiebusiness, van gaswinning tot aan emissierechten, als politiek instrument om haar politieke doelstellingen te bereiken. Met enorme voorraden in eigen land en de voormalige Sovjet-landen is dit een logisch gegeven.

Kantoorgebouw van Türkmen Gaz in Ashgabad, Turkmenistan
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Maar wat de wereld niet lijkt te begrijpen is dat Rusland politiek en economisch hiermee ook het scherpst van de politieke snede in China opzoekt.Immers de Chinezen zijn op dit moment de belangrijkste afnemers van Turkmeens aardgas. Door stevige Russische belangen in de Turkmeense olie- en gasindustrie verstevigen de Russen ook hun positie ten opzichte van China.

Zicht op de massief energie verbruikende Chinese stad Shanghai
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Initiatieven om Turkmeens gas rechtstreeks naar Europa te pompen zijn mislukt en door de strategische aanwezigheid van onder meer Lukoil in Turkmenistan behouden de Russen de controle over naar wie de energiestromen gaan en onder welke condities.

Gebouw van Turkmen Gaz in de Turkmeense hoofdstad Ashgabad
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Dat het Rusland menens is blijkt wel uit de aanhoudende berichten dat Russische militairen de Turkmeense defensie bijstaan in de bewaking van de grens met Afghanistan. In de afgelopen tijd doen zich met regelmaat ernstige incidenten voor. De Afghaanse terroristen van de Taliban joegen recentelijk Afghaanse regeringsambtenaren de grens met Turkmenistan over en er zijn regelmatig schotenwisselingen met slachtoffers aan Turkmeense zijde vanuit Afghanistan waarvoor de Afghaanse Taliban eveneens verantwoordelijk gehouden wordt.


De regio is zeer instabiel en licht ontvlambaar. Met een onvoorstelbare voorraad aan olie en gas in de bodem van Turkmenistan, is Rusland er alles aan gelegen om deze voorraad en haar strategische en economische belangen hierin te beschermen. Waar Europa spreekt over een Co2-voetafdruken ogenschijnlijk geopolitiek stuk loopt op interne verdeeldheid zijn de Russen een stuk slimmer. Zij zetten gewoon een voet tussen de deur en wie het niet prettig vindt heeft het nakijken.

Je kunt schaak spelen of je kunt het niet.