Stap voor stap bouwt Europa aan de eigen veiligheid. Geen plaats meer voor naïviteit.

0
1012
Belgische paracommando's bewaken de Europese wijk in Brussel Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt

Ze hebben het er niet om gedaan. Maar het gesprek vandaag van de Europese ministers van financiën over de strijd tegen de financiering van terroristische activiteiten is opeens brandend actueel. Hoewel eenzame strijders met alleen hun eigen wapens moeilijk vooraf in de kraag zijn te vatten. Dat bleek maandagavond in Wenen wel. Toch was kennelijk vrij snel te achterhalen wie hij was en wie de handlangers waren!

Zo zitten ook de Fransen er na de moord door onthoofding op leraar Samuel Paty en de acties van de messentrekker van Nice bovenop. Maar daden van terrorisme laten zich nauwelijks voorspellen. Een deel van het antwoord ligt in uitwisseling van informatie door veiligheidsdiensten en samen optrekken van politiediensten op Europees niveau. Volg de geldstromen, is een andere poot in deze strijd.

De hoofdredacteur heeft zich al zijn halve leven verdiept in veiligheidsmechanismen. Hij kent de krachten en de manco’s. Hij liet dat in zijn bijdrage maandagavond ook duidelijk merken. Toch geeft hij ook wel toe, dat de situatie niet meer zo diep treurig is als in 2015. Toen kon het in Parijs zo gruwelijk misgaan, omdat er geen zicht was op voorbereidende activiteiten aan de andere kant van een lidstaatgrens. Zes onafhankelijk van elkaar functionerende politiediensten in en om Brussel bleken er toen vijf te veel! Ondanks Vlaamse druk willen de Franstaligen niet tornen aan de huidige opdeling.

Agent van de politiezone Grimbergen nabij Brussel communiceert met bestuurder van een auto, maar de politiezones onderling communiceren slecht met elkaar in en rond Brussel
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het is voor terroristen een stukje moeilijker geworden. Grote, over meerdere lidstaten verspreide activiteiten komen vandaag de dag wat sneller in beeld.

Het komt daarom goed uit dat de Europese ministers van financiën morgen politieke conclusies trekken over voorstellen van de Commissie om geldstromen van terroristen beter in kaart te krijgen. Die voorstellen zijn een half jaar geleden geformuleerd en worden in grote lijnen gesteund door het Europees Parlement. Het thema stond dus al op de agenda toen de afgelopen dagen en weken deze eenzame terroristen toesloegen. In andere Franse steden werden vorige week wel op tijd mensen in de kraag gevat, die met vergelijkbare plannen rondliepen.

Hoofdkwartier van Europol in Den Haag, Nederland.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Samenwerking op Europees niveau tussen nationale veiligheidsdiensten is dus van zeer recente datum. Omdat het veiligheidsdiensten zijn, doet men heel terughoudend. Maar stapje voor stapje wordt dit bastion binnen de veilige kaders van de Europese Unie open gebroken. Bij de politie is men al drie stappen verder. Regelmatig kan de Europese politiedienst Europol in Den Haag successen melden in het opsporen van zware vormen van grensoverschrijdende criminaliteit.

Koninklijke Marechaussee beveiligt het Binnenhof, in Den Haag, het centrum van de Nederlandse democratie, tegen terreur.
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Nu de geldstromen. Vorige week vrijdag bezocht de Nederlandse minister Grapperhaus (justitie en veiligheid) een bijeenkomst met zes collega’s uit de belangrijkste lidstaten en met de voorzitters van de Europese ministerraad en de Europese Commissie. Hun oproep was eenvoudig: we zijn eensgezind, we steunen elkaar en de Europese Unie moet snel verdere
stappen zetten op de ingeslagen weg.

Even terug naar vijf jaar geleden. Parijs werd opgeschrikt door terroristische aanslagen bij het voetbalstadion en de muziektempel Bataclan. De Europese Unie stond er met beschaamde kaken bij. Waren er meer mogelijkheden voor samenwerking geweest, dan was de terroristische cel in Brussel met zelfs vertakkingen naar Rotterdam, mogelijk op tijd onschadelijk gemaakt.

De Franse politie en gendarmerie staan er om bekend om stevig op te kunnen treden. Op de foto een politiebureau van de Gendarmerie in Cap D”ail, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Toch reageerde men snel. Frankrijk pleegt de afspraken in de Europese verdragen altijd goed te kennen. Zeker als het de Fransen goed uitkomt. In de dagen na de aanslagen van Parijs richtte men een verzoek aan alle lidstaten van de Europese Unie op basis van artikel 42 lid 7 van het Verdrag van Lissabon. In het artikel maandag van de hoofdredacteur is dat artikel uitvoerig geciteerd.

Het artikel stond al in het Europese grondwettelijke verdrag uit 2003. dat was opgesteld door een grote Europese conventie van Europese en nationale volksvertegenwoordigers. Ooit in 2005 werd het door de kiezers in Frankrijk en Nederland naar de prullenmand verwezen. Toch bleef het staan in wat in 2009 het Verdrag van Lissabon werd. Het gaat om “hulp en ondersteuning” van alle andere lidstaten, wanneer één lidstaat daarom verzoekt. Zo staan alle lidstaten achter Frankrijk en deze week ook Oostenrijk.

Geleide raketten kunnen terroristen elders ter wereld herleiden tot shoarma zonder knoflooksaus
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De Europese vergaderagenda hielp in 2015 een handje mee. De ministers van defensie die voor regulier overleg bijeen waren in Brussel spraken nog geen week na de aanval op Bataclan in Parijs “vol empathie, emotie en eensgezindheid” hun steun uit aan dit Franse verzoek. Toen wisten de ministers nog niet precies wat in de dagelijkse praktijk het gevolg ervan zou zijn. Frankrijk hield het op de politieke betekenis van deze uitspraak door alle ministers.

De Arab Bank werd in verband gebracht met het financieren van terrorsme en werd zelfs in rechte gedaagd. Op de foto een vestiging van de Arab Bank in Puerto Banus, Marbella, Spanje Foto: © Peter-Vincent Schuld

Toenmalig hoge vertegenwoordiger van de Europese Unie voor het buitenlandse beleid, Federica Mogherini, zei dat het voor het eerst in de geschiedenis was, dat dit artikel is aangeroepen. “Politiek van belang, want het heeft meer betekenis dan dat alleen vanuit de afzonderlijke hoofdsteden mooie woorden over solidariteit met Frankrijk worden uitgesproken.” Of nu met Oostenrijk.

De Turkse Ziraat Bank werd al enkele malen in verband gebracht met verdachte financiële transacties. Op de foto: de Turkse Ziraat Bank in Tuzla, Bosnië
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Eenmaal wakker gekust heeft dit artikel er vooral voor gezorgd dat de Europese Unie in de afgelopen jaren op verschillende manieren actief is geworden. Eén van die stapjes in het proces wordt morgen gezet door de ministers van financiën. Zij keuren een actieplan van de Europese Commissie goed, die in de komende weken en maanden zal leiden tot wetsvoorstellen, die het witwassen van geld en financieren van terroristische acties op Europese schaal verder aan banden leggen. Kaalplukken, heet dat huiselijk.

Wat we dus zien is dat de Commissie niet meer werkeloos toeziet en samen met de lidstaten krokodillentranen huilt als het weer eens is misgegaan. Nee, de Commissie die op aarde is om de gezamenlijke belangen van de Europese Unie als geheel te verdedigen en uit te bouwen, kan en mag er inmiddels voor zorgen dat nationale lidstaten over hun eigen schaduwen gaan heenstappen en met elkaar het kwaad van het terrorisme beter gaan bestrijden.

Blijft desondanks de terughoudendheid van het zittende Nederlandse kabinet tegen dergelijke overdrachten van taken naar het Europese niveau? Minister Grapperhaus was er vrijdag in Parijs duidelijk over. Ook Nederland steunt van harte dergelijke voorstellen. Hij wil ook graag dat de ministers van financiën politieke rugdekking geven aan deze ontwikkeling.

Dat is zijn partijgenoot en collega Wopke Hoekstra zeker van plan, staat in de beleidsbrief die hij hierover heeft geschreven aan de Tweede Kamer. Het gaat om “verdere harmonisatie voor het opzetten van Europese Financiële onderzoekseenheden”. Daarnaast moet er een onafhankelijke Europees toezichtsorgaan komen. Het zijn weer stappen verder op een weg waar de nationale lidstaten stappen terug doen.

Gezamenlijk Europees organiseren van de opsporing en vervolging van ernstige misdrijven komt ervoor in de plaats. Het gaat stapje voor stapje en met de snelheid van een schildpad. Maar na Europol, Eurojust en een Europees Openbaar Ministerie komt er nu ook een soort van Europese FIOD. Zo werkt de Europese Unie stapje voor stapje verder aan de eigen veiligheid.