Terracotta leger van Xi’an; Nog maar een begin van wat er nog verborgen ligt

Door Peter-Vincent Schuld

Mocht u ooit uitgekeken zijn op uw terracotta potten en andere aardewerken prullaria uit de Xenos of de Oxfam Wereldwinkel en u wilt eens wat afwisseling, ga dan vooral eens naar China. Zo ver is het nou ook weer niet. Om precies te zijn naar het fameuze Terracotta leger dat gelegen is tussen de Chinese stad Xi’an en de berg Li.

Na het aanschouwen van dit wereldwonder verhuizen bij thuiskomst uw tuinkabouters en andere afgrijselijke gipsen afgietsels direct naar de Milieustraat nr. 1 van uw gemeente.

Het officiële verhaal is dat een aantal boeren in 1974 ergens een waterput aan het slaan waren en er opeens stenen mannetjes naar de oppervlakte kwamen. De gevonden voorwerpen te behoren tot een van ‘s-werelds meest indrukwekkende grafcomplexen, namelijk dat van de eerste keizer van China, Qin Shi Huangdi (259 v. Chr. tot 210 v. Chr.).

Waar wij in de Benelux louter een schep zand en als het meezit een enkele bloem als grafgift meegeven, waren en zijn de Chinezen heel wat minder gierig als het hiernamaals roept. Heden ten dage wordt een gemiddelde Chinese overledene in zijn graf nog steeds nog steeds besprenkeld met papiergeld. Alhoewel een beetje rouwende en prijsbewuste Chinees tegenwoordig kiest voor nepgeld dat meegestuurd wordt naar de eeuwige jachtvelden. De echte briefjes van waarde blijven toch voorbestemd voor goede doelen zoals het casino.

Maar terug naar het Chinees keizerlijk en funerair aardewerk. Uw verslaggever had het voorrecht om geprivilegieerd te reizen waardoor hem de ellende van lange wachtrijen en souvenirverkopers bespaard bleven. Lieftallige agentes van de Chinese militaire politie en andere vertegenwoordigers van de Chinese autoriteiten zorgden voor een snel en toegangskaartloos entree. Er zijn nu eenmaal situaties waarin je het moet hebben van je contacten en het entourage waarmee je reist.

terracotta-army
Ingang Museum en toegang tot de hallen (c) Peter-Vincent Schuld

Eenmaal binnen in het gigantische complex wordt al heel snel duidelijk dat wat thans aan de oppervlakte is gekomen aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid nog maar een deel is van wat nog onder de grond verborgen ligt.

Qin Sji Huangdi besteeg de troon als koning Zheng op zijn 13e levensjaar en regeerde, ondersteund door twee ministers over de staat Qin. Hij ontpopte zich al redelijk snel tot een ware veroveraar. In rap tempo bouwde hij zijn imperium van staten uit, lijfde het ene Chinese bestuurlijk domein in na het andere, decimeerde het aantal tegenstanders en als deze niet stierven werden ze wel verbannen. Zo gebeurde het dat hij zichzelf op zijn 38e uitriep tot keizer van het eenheidsrijk China.

Zijn schier goddelijke status gaf hem de gelegenheid om de geschiedschrijving voorafgaandelijk aan zijn heerschappij te doen verbieden. Ja deze keizer wist van wanten. Echter lang niet iedereen kon zich zelf terug vinden in de dictatoriale manier van besturen en dus werd de Zheng alias Qin Shi Huangdi tot drie maal toe het voorwerp van een aanslag die hij telkenmale wist te overleven. In zijn regeerperiode, eerst als koning later als keizer liet hij een netwerk van wegen, een keur aan paleizen en een reeks van fortificaties bouwen.

De man wilde zijn stempel op de toekomst drukken en wilde dat blijven doen. Hij voerde wetten in waar iedereen zich maar naar te schikken had. De handel werd geordend door betaalmiddelen als munten en instrumenten als gewichten. Maar deze koning, later keizer heerste met harde hand en zoals gezegd hebben vele al dan niet overwonnen krijgers en burgers daarbij het leven gelaten. Zijn fascinatie voor eeuwig leven nam toe en werd een obsessie. Wat dat betreft is de wereld tot op de dag van vandaag geen hout veranderd.

De overlevering vertelt ons het verhaal dat de Chinese keizer op zoek was naar een middel dat leidde tot onsterfelijkheid en dat alchemisten hem daarop kwikpillen aanbevolen hadden. Niet veel later was de onsterfelijkheid zoekende keizer “einde verhaal op aarde”. De keizer was er overigens van overtuigd dat als er dan toch zoiets als aardse sterfelijkheid zou bestaan dit zou overgaan in onderaardse onsterfelijkheid.

Hij overleed…..en de overlevering leert ons dat dit ten gevolg zou zijn van een kwikvergiftiging.
Ik weet het niet, maar ik pleeg hier enige causale verbanden te ontwaren.

Toch hield de keizer wel rekening met een einde en gaf hij bij aanvang van zijn keizerlijke regeerperiode in 221 voor Chr. opdracht tot het bouwen van een enorm praalgraf. Als er dan toch gestorven zou moeten worden in het geval dat de zoektocht naar aardse onsterfelijkheid zou falen, dan moest er keizerlijk gestorven worden.

Volgens de geschiedenis werden 700.000 manschappen ingezet om het enorme project gestalte te geven door middel van harde labeur. Dat zijn 350.000 mensen meer dan waarmee de Chinese Muur gebouwd werd. Of de hierbij benodigde arbeidsethos vriendelijk werd opgelegd valt zeer te betwijfelen, immers nadat in de laatste fase van de bouwwerken, de arbeiders klaar waren met hun werkzaamheden werden ze volgens de overlevering levend begraven opdat zij nooit de geheimen zouden kunnen prijs geven waarvan de inhoud leidt naar het binnenste van het tombe-stelsel en dus de hiernamaalse rust van de keizer zou verstoren.

de-chinese-muur
Aan de Chinese muur werkten maar half zoveel mensen als de 700.000 vaklieden die bouwden
aan het grafcomplex met de tombe en het twee kilometer verderop gelegen Terracotta leger in Xi’an. (c) Peter-Vincent Schuld
de-chinese-muur
Aan de Chinese muur werkten maar half zoveel mensen als de 700.000 vaklieden die bouwden
aan het grafcomplex met de tombe en het twee kilometer verderop gelegen Terracotta leger in Xi’an. (c) Peter-Vincent Schuld

 

 

 

 

 

 

 

Het feitelijke mausoleum met de tombe waarin de keizer na zijn mislukte onsterfelijkheid te ruste werd gelegd en is gelegen onder een grafheuvel die ooit 115 meter hoog zou zijn geweest maar die tot op de dag van vandaag niet bloot gelegd. Niemand weet schijnbaar waar de ingang te vinden is. Nou kan dit ook wel erg bemoeilijkt zijn geraakt omdat het grafcomplex, dat zou bestaan uit een grote hoeveelheid bouwsels zoals paleizen is overdekt met een onmetelijke hoeveelheid aarde.

Over dit deel van het grafcomplex doen de meest heftige verhalen de ronde. Er zouden een soort van booby traps zoals automatisch afgaande kruisbogen zijn geïnstalleerd voor hen die het toch wagen om zich toegang proberen te verschaffen. Er zouden schatten in de vorm van edelstenen en andere kostbaarheden zijn neergelegd. Bronzen afdichtingen zouden de de tombe beschermen tegen de tand des tijds en elementen als vocht. Maar wat is hiervan feitelijk waar ? Alleen opgravingen zullen uitsluitsel kunnen geven. Overleveringen vertellen de mooiste verhalen, maar alleen feiten leren ons de waarheid.

Toch heeft de bodem intussen al het een en ander prijs gegeven al is het slechts het topje van de ijsberg. Zo’n 8000 met de hand vervaardigde krijgers van alle rangen (van soldaat tot generaal) werden bloot gelegd tezamen met talloze andere voorwerpen zoals wapens en strijdwagens. De gevonden slag- en steekwapens bleken in een uitstekende conditie. De Chinezen beheersten in dit tijd al het vak van wapensmid en behandelden de oppervlaktes van de wapens zodanig dat ze tegen een stoot en een steekje konden. Eenmaal blootgesteld aan de warmte en de vochtige buitenlucht bleken de 2200 jaar onder de grond gelegen terracotta beelden toch niet opgewassen tegen de schimmels die zich aan de beelden gingen hechten.

Grondlegger dr. Paul Janssen van het farmaceutisch concern Janssen Pharmaceutica uit het Belgische Beerse had in de omgeving van Xi’an in 1985 samen met de Chinese autoriteiten productiefaciliteiten voor medicijnen opgericht. De bouw van zijn fabrieken liep parallel met de aanhoudende bijzondere bodemvondsten. Bij een bezoek eind jaren negentig werd ook dr. Paul Janssen geconfronteerd met de verslechterende staat door de aantastende schimmels (fungus) op de duizenden jaren oude kunstschatten die inmiddels tot UNESCO’s werelderfgoed zijn gaan behoren. In overleg met de Chinese autoriteiten werd besloten om een aantal exemplaren van de bodemvondsten over te brengen naar de laboratoria van Janssen Pharmaceutica in Beerse, nabij Turnhout. Daar gingen fungus-experts zich buigen over de mogelijkheden tot bestrijden van de zwammen die de beelden hadden aangetast.

terracotta-unesco
Het Terracotta Leger in Xi’an staat op de lijst van het Werelderfgoed van de UNESCO, zoals hier
ook nog eens in het museumgebouw aangegeven wordt (c) Peter-Vincent Schuld

In het laboratorium werden bloempotten gebruikt die aan vergelijkbare lucht- en vochtigheidscondities werden blootgesteld als de gevonden bodemschatten in de overdekte tentoonstellingsruimtes. Op deze potten werden sporen aangebracht van de aangetroffen schimmels zoals deze werden aangetroffen op de Chinese terracotta voorwerpen.

In 12 weken durende proef werden een deel van de testbloempotten behandeld met anti-stoffen die zwamvormingen moesten voorkomen en een deel werd onbehandeld gelaten. Het simuleren van de luchtvochtigheidsomstandigheden zoals die in de tentoonstellingshallen in Xi’an was een opgave, maar het lukte. De proef toonde aan dat de onbehandelde bloempotten aangetast werden door de fungus en de behandelde potten gevrijwaard bleven van de schimmels die de staat de gevonden kunstwerken in rap tempo aantastten. Na een additionele serie van testen op de vondst annex tentoonstellingslocatie werden alle gevonden beelden en artefacten behandeld met de schimmel voorkomende spray op waterbasis. Er volgde een langdurige samenwerking tussen de Chinese oudheidkundige autoriteiten en Janssen. Dit jaar is de kennis van de Chinese autoriteiten zover gevorderd dat ze zelfstandig verder kunnen met het conserveren van de bestaande en nog te vinden keramische kunstvoorwerpen.

jansen-pharma
Janssen Pharmaceutica in Beerse die de spray ontwikkelde waarmee schimmels betreden en voorkomen kunnen worden die de duizenden Terracotta kunstvoorwerpen aantasten. (c) foto’s Peter-Vincent Schuld
janssen-pharma
Janssen Pharmaceutica in Beerse die de spray ontwikkelde waarmee schimmels betreden en voorkomen kunnen worden die de duizenden Terracotta kunstvoorwerpen aantasten. (c) foto’s Peter-Vincent Schuld

 

 

 

 

 

 

 

De aanblik van de kunstvoorwerpen is overweldigend. De 200 meter lange rijen van terracotta beelden van soldaten en paarden vertellen over een oude beschaving die naast heel veel hoogstaand vakmanschap ook gepaard ging met een tijdspanne van voor ons onvoorstelbare wreedheden. Het is voor ons moeilijk in te beelden, laat staan feitelijk te weten onder welke omstandigheden bijvoorbeeld de gevonden bronzen strijdwagens zijn gemaakt, hoe men het vakmanschap leerde., hoe lang men er over deed om dde gevonden in brons uitgevoerde vogels destijds te maken. Hoe kwamen de vaklieden aan de materiaalkennis?

Het aanschouwen van de beelden die zoveel verschillende gezichtsuitdrukkingen kennen maar toch zo’n eenheid vormen roept meer vragen over de tijd van Keizer Qin Shin Huangdi, dan dat er antwoorden komen.

Er is nog een hoop te ontdekken en nieuwe archeologische vondsten die de wereld zullen verbazen zullen wellicht niet meer lang op zich laten wachten.