Vandaag aanvang EU-top Westelijke Balkan: Serven brengen geluk, maar je moet wel snel zijn

0
468
Servische boer en zijn vee, vredig langs een riviertje in het Servische dorpje Leposovic in Kosovo. Foto: © Peter-Vincent Schuld

door Koos van Houdt en Peter-Vincent Schuld

Een fiks aantal Balkan-landen maken intussen al deel uit van de Europese Unie. Een zegen voor wie waarde hecht aan de oude Europese fundamenten waarop het Europa van vandaag gebouwd is. Spanje staat nog steeds afkerig tegen de afscheiding van Kosovo van moederland Servië, immers Spanje heeft een zeker afscheidingsissue met Catalonië, dat probeerde op een niet grondwettelijke wijze zich van Spanje af te scheiden. Maar vandaag gaan de Europese leiders dit oud zeer verder proberen op te lossen. Eigenlijk onmogelijk zonder de positieve energie middels een concert van Goran Bregovic, maar enfin, dat is een keuze.

1943: De Palestijnse Groot-Moefti van Jeruzalem inspecteert de troepen van de vrijwillige Waffen SS bestaande uit Bosnische moslims daarbij de Hitlergroet brengende.
Foto: © Mielke/Bundesarchiv-Duitse bondsrepubliek

De Russen waren eveneens niet opgezet met de westerse interventies gedurende de conflicten met de Bosniërs en in Kosovo. De Russen en de Serviërs kenden de geschiedenis heel goed. De Serven hebben het Bosnië nooit vergeven dat zij gedurende de Tweede Wereldoorlog een zelfstandig Waffen SS-regiment van moslim-vrijwilligers toevoegden aan de Duitse oorlogsmachine en dat onder leiding van Al-Husseini, groot moefti van Jeruzalem en oom van de Palestijnse terrorist Yasser Arafat. De Servische partizanen die tegen de bezetting van nazi-Duitsland vochten worden tot op de dag van vandaag in Servië als helden geëerd. Al-Husseini had reeds in 1941 de toon gezet door in een ontmoeting met Hitler te stellen dat Hitler en de Arabieren gezamenlijke vijanden hadden, te weten Britten, Joden en communisten. Daarmee was de toon gezet destijds.

Goran Bregovic en zijn orkest voor huwelijken en begrafenissen tijdens een optreden in het Poolse Poznan in 1997
Beeld © TVP Kultura

Maar de grootste pleister in deze geschiedenis van oud zeer is een artiest en componist genaamd Goran Bregovic, voortgekomen uit een Kroatische vader en een Servische moeder. Zijn wiegje stond in de Bosnische hoofdstad Sarajevo. Met zijn Orkest voor Huwelijken en Begrafenissen (naam met een knipoog) trekt hij rond om geweldige opzwepende concerten te geven met typische Balkanklanken die het Slavische temperament in muziek tot onnavolgbare hoogtepunten brengt. Maar ook hier dringt politiek zich op. In 1997 gaf Bregovic nog een concert in het Poolse Poznan. In 2015 werd een optreden in Polen door de Poolse autoriteiten verboden omdat Bregovic had opgetreden in De Krim, dat door Rusland terug in bezit werd genomen na enige decennia deel te hebben uitgemaakt van de Oekraïne.

De vertolking van Bregovic en zijn orkest met de nodige koperblazers van het liedje “Kalashnikov” u weet wel dat schietend apparaat, geeft exact weer wat de Balkan is. Het is niet wat het lijkt. Het liedje draagt niks gewelddadigs in zich mee. Het is humor met een knipoog. Op de Balkan is veel met een knipoog te nemen. Maar die humor, die verre staat van de woke-verzuring wordt in het westen amper begrepen.

Pizzeria met dansende “ratten” onder de neon lichtreclame in Maribor, Slovenië
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Een pizza-restaurant in Slovenië dat een lichtreclame draagt met rondlopende ratten. Tot en met de vraag aan uw redacteur -pvs- of hij varkensvlees wil of schapenvlees en hij deze vraag beantwoordde met “Wat denk je zelf?¨. “Ik kom niet uit (het islamitisch deel) Kosovo”, wat leidde tot enorme lachbuien bij het deels Kosovaarse personeel. Servië hoort bij Europa. Servië hoort bij ons. Ze vechten met ons mee als de partizanen van weleer als Europa bedreigd wordt. Maar we hebben heel wat goed te maken met Belgrado. We hebben de Serven jarenlang als tweederangs Europeanen behandeld.

Slovenië richt zich op toerisme zoals hier in Dravograd, dicht bij de Oostenrijkse grens
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Het gaat dus niet lekker met de uitbreiding van de Europese Unie voor de staatjes op de Westelijke Balkan. We kunnen wel weer met een gerust hart op vakantie in Slovenië en Kroatië. Beide staatjes zijn inmiddels al weer een aantal jaren lid van de Europese Unie. Maar met de rest van de westelijke Balkan, Servië voorop, wil het maar niet lukken. Daar liggen Nederlanders niet wakker van. Die roepen al vijftien jaar dat het maar eens afgelopen moet zijn met een verdere uitbreiding van de Europese Unie.

Stef Blok in zijn toenmalige functie van minister van Buitenlandse Zaken op een Europese Raad in Brussel, België
Foto: © Europese Raad

Van de voormalige Nederlandse minister van buitenlandse zaken, Stef Blok, wordt gezegd dat hij een kei is in het laten verdwijnen van ministeries. Met het ministerie van buitenlandse zaken leek dat bijna gelukt. De Apenrots, het trotse bolwerk op de Bezuidenhoutseweg 67 naast het Centraal Station in Den Haag, is intussen omgedoopt tot tijdelijke huisvesting voor de Tweede Kamer.

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken aan de Rijnstraat in Den Haag, Nederland,
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Je moet tegenwoordig zoeken naar Buitenlandse Zaken, nu het departement onderdak heeft gevonden in een glazen pand aan de andere zijde van Den Haag CS. Niet zo erg, het departement is niet veel meer dan een bijkantoor van de Europese buitenlandse dienst in Brussel. Eerder was Blok betrokken bij het laten verdwijnen van het departement van volkshuisvesting. Ook geen succes.

Gebied buiten de Bosnische hoofdstad Sarajevo
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Blok kent zijn kiezers. Als minister van buitenlandse zaken liet hij de Tweede Kamer geheel volgens de afspraken weten dat Servië en de andere staatjes op de Westelijke Balkan gerust lid mogen worden van de Unie. Wie op de kaart kijkt, ziet ook dat dit op den duur onvermijdelijk is. Maar Blok nam, geheel naar de wensen van de Nederlandse kiezers, de tijd. Vragen ze om hulp, dan geven we die. Maar ze moeten zelf bewijzen de eisen van democratie en rechtsstaat en van een stevige economie te kunnen en willen omarmen. Na vijftien jaar zijn de twijfels groter dan de verwachtingen.

Grensovergang tussen Kosovo en Servië
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Langzaam maar zeker dringt in Brussel het besef door dat er wel wat meer Europese druk op het proces gezet mag worden. De Europese Unie is de afgelopen jaren en maanden keihard met de neus op de feiten gedrukt. De Unie staat geopolitiek alleen in de wereld. Als nu nog sterkste en modernste economische macht in de wereld is dat geen directe ramp. Maar richt de blik op de grote, boze buitenwereld. Dan dringt het besef door dat zo’n instabiel gebied binnen de grenzen van de Unie niet veel langer de pruttelende motor van blijvende vijandschap tussen de stammen op de Balkan kan blijven.

Er staat dus nogal wat op het spel wanneer de regeringsleiders van de Europese Raad vandaag samen met de collega’s van Servië, Bosnië, Montenegro, Noord-Macedonië, Kosovo en Albanië om de tafel zitten in een mooi kasteel in het Sloveense plaats Kranj, hoofdstad van de regio Gorensjka, bij ons bekend als Carnolië. Een reguliere top. Achteraf kan het de schaarse aandacht ervoor in de Europese pers terecht blijken. Maar de voorbereidende stukken spreken een wat andere taal.

Het wapen van Servië
Beeld: © Republiek Servië

In een gespreksnotitie, opgesteld vanuit het kantoor van Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad, vinden we de weerklank van recente ontwikkelingen op de westelijke Balkan. Servië is niet te beroerd voor een flirt met het Kremlin en met China. Albanië zou wel de Amerikanen willen steunen voor ruimere opvang op het Europese continent van vluchtelingen uit Afghanistan.

Dergelijke ontwikkelingen lezen vooral als frustratie over de slakkengang waarmee in Brussel de gesprekken verlopen over toetreding tot de Europese Unie. Helemaal niet nodig, klinkt het daar. De Europese Unie is er en zal voldoen aan de beloften die aan het zogenaamde ‘Europese perspectief’ zijn verbonden. Heil zoeken buiten de Europese Unie is niet nodig, zo klinkt het vanuit Brussel.

Komt de relatie met de Balkan weer op de ralls? Of is de vraag “moeten eerst de brug en de rails hersteld worden” zoals hier in Kosovo na de oorlog
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Uit het bijkantoor in Den Haag klinken dezelfde geluiden. De zittende ministers Ben Knapen (CDA) en Thom de Bruijn (D66) kennen de Europese hoed en de rand. Zij schrijven in onmiskenbaar andere taal dan die van Stef Blok aan de Tweede Kamer dat de komende dagen meer Europese daadkracht getoond moet worden richting de Westelijke Balkan. Blijft natuurlijk dat de normale spelregels voor de uitbreiding blijven gelden.

Grens Kosovo-Servië Foto: © Peter-Vincent Schuld

In het licht van deze ontwikkeling stemmen de gebeurtenissen van de afgelopen week op de grens van Servië en Kosovo niet optimistisch. Vrij verkeer van personen en goederen bleek daar nog ver weg. Het verre verleden daarentegen nog dichtbij. Voorzitter Ursula von der Leyen van de Commissie heeft er strenge woorden over gesproken. Het moet afgelopen zijn met de pesterijen aan de grens en het plakken van nationale stickers op de kentekenplaten van het grensoverschrijdende vrachtverkeer ter plekke. Want dat strookt niet met de Europese bedoelingen.

Intussen zullen de leden van de Europese Raad vanavond een hapje gaan eten in dat mooie kasteel van Brdo in Slovenië. Dan ligt vooral de naam ‘China’ op ieders lip. Hoe streng moet de Europese Unie zijn voor dat land en hoe kan de handel toch doorgaan. Als gevolg ervan kunnen gelijk de verhoudingen met de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk even worden doorgenomen.

Hetzelfde gebeurt eerder vandaag in het Europees Parlement. Tijdens de plenaire zitting van deze week in Straatsburg bezinnen de gekozen volksvertegenwoordigers zich over deze geopolitieke verhoudingen. Want uitbreiding op de westelijke Balkan is één, de verhoudingen met China, de Verenigde Staten en Rusland van een andere orde. Dat realiseren de leiders in Belgrado zich ook.

Bijzondere dank aan mevrouw Magda Brodej die een geografische correctie aan het verhaal toevoegde. Waar zijn wij zonder onze lezers?

.