Zout strooien slecht voor het milieu? Met de hartelijke groeten uit het Franse Aigues-Mortes

0
676
Les Salins du midi in Aigues-Mortes: het zout wordt geoogst uit het laatste bassis, klaar om gereinigd te worden Foto: © Peter-Vincent Schuld

Door Peter-Vincent Schuld

Nederland heeft weer wat uitgevonden, het strooizout voor de wegen zou te veel PFAS bevatten.Met andere woorden, het is veiliger om op je platte #∞$••€ te gaan dan dat er gestrooid wordt.Alleen zeezout zou wel schoon genoeg zijn in tegenstelling tot steenzout.

Het strooien van zout op gladde wegen zoals hier in Emmen. Foto: Jan Sibon/ Schuld


Zout, het was het eerste “geld” dat de mensheid kende. In de oudheid werd het als betaalmiddel gebruikt. Zout was kostbaar want je kon er eten mee conserveren. Zelfs het huidige woord “salaris” is afgeleid van zout, want hoe wordt zout in Latijnse landen vaak genoemd?Inderdaad “sal”. Dus de mensen in de oudheid zouden hun ingewanden hebben opgegeten als ze weten dat Rijkswaterstaat per jaar zo’n ongeveer 200.000 ton van dit goedje op Neerlands wegen dumpt. Maar enfin. Veiligheid en mensenlevens zijn van onschatbare waarde.

Ik meen mij te herinneren dat ook de zee vol met zout zit. Tijd om eens te gaan kijken waar dat zout gewonnen wordt. De geschiedenis er achter, kortom, op route naar waar het zout voor de tafel en voor de weg vandaan komt. We vonden zo’n plaats. Diep in het zuiden van Frankrijk in het departement Gard, tegen het natuurgebied de Camargue, niet ver van Arles waar Vincent van Gogh zijn stekje had gevonden.

Zout- en algenrijk moerasgebied in de Camargue nabij Les Saintes Maries de La Mere, niet ver van Aigues-Mortes
Foto: © Peter-Vincent Schuld

We komen in aan in een bijzonder pittoresk plaatsje genaamd Aigues-Mortes te vertalen als “dode wateren”. Een geschiedenis die teruggaat tot de tijd van de kruisvaarders. Op het Europese continent is er door de eeuwen zoveel gebeurd wat tot op de dag van vandaag in meer of mindere invloed heeft op ons dagelijks leven. Daarom is geschiedenis ook zo fascinerend.

Het pittoreske plaatsje Aigues-Mortes, volledig ommuurd met wachttorens in Zuid-Frankrijk Foto: © Peter-Vincent Schuld


Wie zijn auto neerzet buiten het vestingstadje Aigues-Mortes voelt de zilte lucht en ziet in een enkele oogopslag de zoutwinning door Les Salin du Midi, het bedrijf dat er voor zorgt dat u het zout onder de merknaam La Baleine op tafel krijgt.

Zicht op het Zuid-Franse pittoreske plaatsje Aigues-Mortes
Foto:© Peter-Vincent Schuld


Aigues-Mortes was vele eeuwen terug een bedrijvige havenplaats en lag direct aan zee maar onder meer door aanslibbing is het plaatsje zo’n 5 kilometer meer landinwaarts komen te liggen.

De vesting rondom het Franse Aigues-Mortes
Foto: © Peter-Vimcent Schuld


Het plaatsje is zowat volledig omringd door dikke muren en de bouwstijl verraadt dat wie hier te maken hebben met degelijke en kwalitatieve bouw uit de 13e eeuw in plaats van sociale woningbouw van deplorabele kwaliteit.

Zicht op de Zuid-Franse vestingmuren van Aigues-Mortes Foto: © Peter-Vincent Schuld

Eenmaal de stadspoorten gepasseerd snuif je de sfeer van La Douce France met een alleraardigste winkeltjes met pleintje vol restaurantjes waar het eten meer smaak krijgt door de toevoeging van kruiden en…. zout, zout dat enkele honderden meters verderop gewonnen wordt.

Zicht op de pittoreske binnenstad van Aigues Mortes
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Het plaatsje is een en al geschiedenis. Het plaats waar Aigues-Mortes ontstond was een gift van de monniken van Psalmedy aan Koning Lodewijk IX. Een enorm groot zoutmoeras dat destijds, volgens de overleveringen al een keur van bijzondere dieren een thuis bood zoals in de hele Camargue. 

Standbeeld voor Koning Lodewijk IX, stichter van Aigues-Mortes op het centrale plein in de binnenstad van het plaatsje
Foto: Peter-Vincent Schuld

De Koning “Lowietje” liet er een stadskern met vesting bouwen. Dat in een tijd dat “prefab” niet eens de in de allerlaatste hersencel recht opkwam en zo duurde het van 1246 tot 1272 tot de stadskern haar vorm kreeg, waarna men begon aan de stadsmuren die in 1310 werden voltooid. 

Zicht op de binnenstad en een stadspoort in Aigues-Mortes
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De stad was bijlange na niet voltooid, maar vanuit de haven van Aigues-Mortes voerde in 1248 op initiaitie van Koning Lodewijk IX en de heldhaftige Vlaamse graaf Willem van Dampierre de eerste vloot uit om de 7e kruistocht te ondernemen naar Cyprus en Egypte. 1500 schepen en naar schatting tussen de 25.000 en 35.000 man gingen ongezouten orde op zaken stellen en de Saracenen (een islamitisch Noord-Arabisch volk) uit Jeruzalem te verdrijven.

Zicht op de stadsmuur rond Aigues-Mortes, Frankrijk Foto: © Peter-Vincent Schuld

In 1270 was het weer een drukte van belang in Aigues-Mortes. Ditmaal voerden de schepen van Koning Lodewijk IX alias Lodewijk de Heilige uit om orde op zaken te stellen in Tunis gedurende de 8e kruistocht.
Ja het was me wat in Aigues-Mortes.

Zicht op de pittoreske binnenstad van Aigues Mortes
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Wie nu de zoutmeren en het pittoreske aanzicht in zicht opneemt kan niet goed bevroeden dat er wat heibel was aldaar, vele eeuwen terug. Ondanks de dikke stads muren werd het in 1418 ingenomen door een Bourgondisch leger om kort nadien weer ontzet te worden door de Armagnacs. Spijtig genoeg raakte in de 18e eeuw Aigues-Mortes in verval.

Zicht op 1 van de stadspoort in Aigues-Mortes F
oto: © Peter-Vincent Schuld

In de 19e eeuw begon Aigues Mortes weer een economische dimensie te krijgen door de zoutwinnig door het Franse bedrijf Les Salins du Midi, het bedrijf dat tot op heden de zoutpannen in Aigues-Mortes exploiteert.

Zouthoudend moerasgebied in de Camargue tussen Les Saintes Maries de Mere en Aigues Mortes
Foto: © Peter-Vincent Schuld

1893: Het was niet altijd eenvoudig om aan arbeidskrachten te komen. Landlopers, louche types, ze konden er allemaal in de zoutpannen aan de slag. Men had een tekort aan personeel en arbeiders uit het Italiaanse Piemonte gingen er aan de slag, maar aan de slag, betekende niet zonder slag of stoot en dat in de letterlijke zin van het woord.

Zouthoudend moerasgebied tussen Les Saintes Maries de la Mere en Aigues-Mortes
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De Italianen kregen het aan de stok met de lokale bevolking en andere arbeiders hetgeen leidde tot fikse onlusten en aanvallen op de Italiaanse gastarbeiders. Het was een tijd van zout in de wonden strooien.

Zouthoudend moerasgebied tussen Les Saintes Maries de la Mere
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Onder begeleiding van de Franse Gendarmerie werden de Italiaanse gastarbeiders na een fiks aantal knok- en lynchpartijen gerepatrieerd naar Italië. Balans: 8 doden en tientallen gewonden.De zaak werd intussen hoog opgenomen door de Italiaanse regering en als vergelding werd door boze Italianen de Franse ambassade aangevallen. Resultaat?

Zoutwinning Les Salins du Midi, Aigues Mortes
Foto: Peter-Vincent Schuld

De Italiaanse gastarbeiders die voorwerp waren van de lynchpartijen in Aigues-Mortes en hun nabestaanden kregen een schadevergoeding vanuit Frankrijk, de Franse werden vergoed voor de schade aan de ambassade.
De winning van zeezout is klimaatgebonden. Je hebt er echt wel op zijn minst een mediterraan klimaat voor nodig. Andere bekende locaties waar hoogwaardig zeezout wordt gewonnen zijn onder meer de  Canarische Eilanden, maar ook Portugal, en zelfs op overzees Nederlands grondgebied Bonaire. Enfin zeezout winnen in Nederland en België zelf is dus niet direct een optie middels de klassieke manier die al door de Romeinen werd bedacht.

Zoutwinning Les salins du Midi, Aigues-Mortes, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar hoe werkt het? Langs het zoute water, niet zelden de zee, worden percelen met lage ommuurde bassins aangelegd. In alle rust kabbelt het zilte water van het ene bassin in de andere, de zon verdampt het water en wat resteert is zout dan nog onzuiverheden bevat dat thermisch wordt gereinigd.

Zoutwinning Les Salins du Midi, Aigues-Mortes, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Op het terrein van Les Salins du Midi rijden enorme kiepwagens af en aan. Een “oogstmachine” haalt het zout uit het laatste bassin waaruit het water grotendeels verdampt is.

Zoutwinning Les Salins du Midi, Aigues Mortes, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Via een transportband belandt het ongereinigd zout in de kiepwagen die het vervolgens afvoert naar de reinigingsinstallatie. Hier worden alle resterende deeltjes zoals vreemde mineralen, zand en andere vervuiling van het zeezout gescheiden waarna het buiten opgeslagen wordt.
Letterlijk bergen en bergen met zout liggen klaar om uiteindelijk naar de afnemers te worden vervoerd. Aan zeezout geen tekort, de oceanen zitten er vol mee.

Zoutwinning Les Salins de Midi, Aigues-Mortes, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Daarna kan het worden verpakt in de gewenste hoeveelheden en kan het naar de afnemers toe.

Zouthoudend moeras tussen Les Saintes Maries de La Mere en Aigues Mortes in de Franse Camargue
Foto: © Peter-Vincent Schuld


Intussen heb ik wel honger gekregen na het schrijven van dit verhaal en ga even een hapje eten, mag ik het zout even alsjeblieft?

Zware vestingmuur rond het stadje Aigues-Mortes, Frankrijk
Foto: © Peter-Vincent Schuld
Zouthoudende moerassen tussen Les Saintes Maries de La Mere en
Aigues-Mortes
Foto: © Peter-Vincent Schuld

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Please enter your comment!
Please enter your name here