Zuid-Limburg is “uitgemergeld”: Mergelgroeve en cementfabriek definitief industriële geschiedenis

0
1492
De mergelgroeve van de ENCI in Maastricht in "actieve" tijden Foto © Peter-Vincent Schuld

door Peter-Vincent Schuld

Er zal altijd gebouwd blijven worden en cement zal dus altijd nodig zijn om de bouwstenen met elkaar te verbinden.
Maar tegelijkertijd is, blijft of lijkt alles ook weer vergankelijk.
Zo ook de winning van kalksteen en de productie van cement in Maastricht.
Wie aan de ENCI denkt, denkt natuurlijk meteen aan de Limburgse mergel.

Het is ons met de paplepel ingegoten. Sinds 1926 draaide de cementproductie in Maastricht al op volle toeren.

De hoofdingang van de mergelgroeve en de cementfabriek van de ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Wie aan de Zuid-Limburgse natuur denkt, kan wel eens in gedachten verzeild geraken bij de Sint Pietersberg. We nemen u in woord en beeld mee naar hoe het was en de kalksteenwinning van de ENCI (Eerste Nederlandse Cement Industrie) nog volop draaide.

Grote imposante machinerie in de mergelgroeve van de ENCI in Maastricht
Foto: © Peter-Vincent Schuld


“Imposant”, dat is het minste wat je van de groeve en de cementproductie kunt zeggen.Bij de enorme wielen van de kiepwagens die de afgegraven kalksteen vervoeren naar de verwerkingsinstallatie voe men zich als mens nietig. Je  bent als “levend poppetje” overgeleverd aan de stuurmanskunsten van de chauffeurs.

Mergelgroeve van de ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Veel bouwwerken in de oude Maastrichtse binnenstad en de verre omgeving zijn verrezen uit kalksteen dat uit de mergelgroeve kwam. De Zuid-Limburgse mergel is één en al geschiedenis. Het gaat van de Romeinen die al kalksteen wonnen tot en met  70 miljoen jaar en een paar dagen eerder toen Limburg nog een tropische maar ondiepe zee was.

De ENCI in Maastricht in actieve tijden. Vroeger, was het hier ooit een ondiepe tropische zee. Foto: © Peter-Vincent Schuld

Over klimaatverandering gesproken. Kun u het zich voorstellen dat Limburg ooit een tropisch paradijs was? Zeg maar de Seychellen met een zachte “G”.  U kon in die tijden “gezellig” met de mosasaurus, oftewel de Maas-hagedis zwemmen. Ja, tijden en klimaten veranderen. Echter één kanttekening, slechts 10 miljoen jaar later ontstonden pas de eerste primaten waar uiteindelijke de mens is voortgekomen. Of dat nu zoveel goeds heeft voortgebracht?

De ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar het was toch gezellig geweest als het huidig Limburg een tropisch oord was gebleven. Nu blijven de tropische temperaturen in Limburg beperkt tot een enkele oververhitte zomer of de slaapkamers en bordelen waar men de (pseudo) reproductieve sporten beoefent.

De ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Maar ja, wat is er van overgebleven? Afzettingen in de bodem in de vorm van stoffelijke resten van de destijds in het Limburgs zeelandschap levende organismen ook wel kalksteen genoemd.Nou er werd heel wat ‘afgezet” in de Limburgse oceanen van weleer en zo ontstond er mergel.
Nu vele miljoenen jaren later is het afgraven van het Maastrichts mergel gedaan en wordt de groeve door de ENCI (een 100% dochter van Heidelberg Cement) in eigendom overgedragen aan de Stichting Natuurmonumenten.

De ENCI ins Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In 2009 werd de beslissing genomen om de afgraving in de mergelgroeve te beëindigen en in 2018 werd de eerste stap genomen door de kalkwinning te staken, een jaar later gevolgd door het stilleggen van de cementoven waarin het halffabricaat klinker werd geproduceerd. Dit halffabricaat is de uiteindelijke basis voor het cement dat diverse verschillende soorten kent. De soorten komen tot stand door de wijze van vermaling. Nadat de cementoven werd stilgelegd werd het halffabricaat “klinker” geïmporteerd om daarna vermalen te worden tot cement.

De ENCI in Maastricht in actieve tijden Foto: © Peter-Vincent Schuld


Na het neerleggen van de cementoven, die al reeds was gepland nam de feitelijke productiehoeveelheid al af. Gelegen aan de rivier de Maas werd er vanuit België kalksteen aangevoerd, maar de aanwezige infrastructuur was en is niet groot genoeg om dit op een rendabele schaal te doen.
De productielocaties van de ENCI in Rotterdam en IJmuiden blijven operationeel.

De ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Aan een stuk industriële geschiedenis en het laatste stuk “mijnbouwgeschiedenis” is in Nederlands Limburg een einde gekomen.
De cementovens zoals deze in Maastricht hadden en hebben een bredere maatschappelijke functie. Autobanden werden vanwege de kwaliteit als energiedrager gebruikt als brandstof, waarmee aan een hoop dumpingen een einde kwam.

De cementoveb van de ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

Daarnaast bevatten autobanden een aanzienlijke hoeveelheid ijzer die noodzakelijk is voor de structuur-integriteit van een autoband, maar in de cementovens zorgen ze voor de noodzakelijke toevoeging van ijzer aan klinker om het product ook een hoge kwaliteit te geven.

De cementoven van de ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

De cementovens zorgen ook voor een “uitweg” ten tijde dat de destructiebedrijven de enorm grote aanvoer van kadavers van pluimvee gedurende de vogelgriep en andere agrarische calamiteiten niet aankonden.

De cementoven van de ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld

In de cementovens werden de geruimde dieren verbrand.
De kalksteengroeve van Maastricht is dicht, iets later dan gepland. Voor de 50 werknemers is collectief ontslag aangevraagd. De groeve is teruggegeven aan de natuur en aan de beheerorganisatie Natuurmonumenten.
De natuur neemt het nu weer over van de menselijke activiteit. Als u langs een kalkstenen muur in Zuidelijk Limburg komt, vertel dan het verhaal “Er was eens…………”

De cementfabriek van de ENCI in Maastricht in actieve tijden
Foto: © Peter-Vincent Schuld